Llety dros dro: Trwyddedau, hawliau a chyfrifoldebau

• Pan fyddwch chi’n symud i lety dros dro am y tro cyntaf, bydd gennych chi drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin
• Os oes gennych chi drwydded mewn llety dros dro, fel arfer gallwch chi gael eich troi allan yn hawdd
• Dylech chi gael rhybudd rhesymol os yw’ch landlord eisiau eich troi allan

Mae’r dudalen hon yn esbonio’ch hawliau os gwnaethoch chi gais digartrefedd ac yn byw mewn llety dros dro o dan drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin. Mae’n cwmpasu hawliau a chyfrifoldebau ynghylch atgyweiriadau, troi allan ymhlith pethau eraill. Mae hefyd yn esbonio sut y gallwch chi ddod â’ch contract i ben a phryd y gall eich landlord eich troi allan.

Nid yw’n esbonio’ch hawliau a’ch cyfrifoldebau os ydych chi’n byw mewn llety dros dro o dan gontract meddiannaeth safonol. Gweler ein cyngor am gontractau meddiannaeth safonol llety dros dro. Os ydych chi’n byw mewn llety dros dro ac nad ydych chi’n siŵr pa fath o gytundeb rhentu sydd gennych chi, dylai’r wybodaeth yma eich helpu chi.

Gall byw mewn llety dros dro weithiau eich gadael chi’n teimlo’n ynysig ac dan straen. Rydym wedi llunio ychydig o awgrymiadau a all eich helpu yn ein Canllaw Goroesi Llety Dros Dro. Cliciwch i lawrlwytho’ch copi yn Saesneg neu’n Gymraeg:

Saesneg | Cymraeg

Rwyf mewn tai dros dro. Oes gen i drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin?

Bydd gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin mewn llety dros dro os:

• mae’r cyngor yn landlord i chi ac yn asesu eich cais digartrefedd, neu wedi penderfynu bod ‘dyletswydd rhyddhad’ yn ddyledus i chi
• mae eich landlord yn gymdeithas dai ac mae llai na 12 mis wedi mynd heibio ers i’r cyngor eich hysbysu o’u penderfyniad digartrefedd
• nad yw eich llety wedi’i ddosbarthu fel Gwely a Brecwast, mae gennych landlord preifat ac mae llai na 12 mis wedi mynd heibio ers i’r cyngor eich hysbysu o’u penderfyniad digartrefedd
• rydych wedi cael eich lleoli mewn Gwely a Brecwast sy’n eiddo preifat ac yn cael ei reoli’n breifat gan dîm digartrefedd y cyngor.

Dylech wirio’ch cytundeb i weld a yw’n gytundeb trwydded neu’n denantiaeth cyfraith gyffredin. Os gallai fod angen i’ch landlord neu ddarparwr cymorth eich symud i lety arall (e.e. o fewn yr un adeilad) mae’n debyg bod gennych drwydded. Os yw’ch cytundeb yn rhoi’r hawl i chi wahardd eraill rhag mynd i mewn i’ch llety, yna gallech gael tenantiaeth cyfraith gyffredin.

Pa wybodaeth ddylai fy landlord ei rhoi i mi?

Pan fyddwch chi’n symud i mewn i lety dros dro, mae’n debyg y byddwch chi’n cael trwydded ysgrifenedig neu gytundeb tenantiaeth. Dylech chi wirio’r cytundeb fel eich bod chi’n ymwybodol o’ch hawliau a’ch cyfrifoldebau. Efallai y bydd rheolau ynghylch ymwelwyr neu gyrffyw. Os ydych chi’n ansicr ynghylch telerau eich cytundeb, ceisiwch gymorth.

A allaf gael fy nhroi allan?

Ydw. Gallai eich landlord eich troi allan os byddwch chi’n torri’ch cytundeb neu os yw’r cyngor yn penderfynu dod â’u dyletswydd digartrefedd i ben i chi. Am ragor o wybodaeth, gweler ein cyngor ynghylch troi allan deiliaid trwydded neu denantiaid cyfraith gyffredin o lety dros dro yma.

Os gofynnir i chi adael eich llety dros dro, nid yw o reidrwydd yn golygu na fydd yn rhaid i’r cyngor eich helpu mewn ffyrdd eraill. Bydd yn dibynnu a oes gan y cyngor ddyletswyddau eraill i chi yn dilyn eich cais digartrefedd.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein cyngor ynghylch troi allan deiliaid trwydded a thenantiaid cyfraith gyffredin o lety dros dro.

Ceisiwch gymorth ar unwaith os ydych chi dan fygythiad o gael eich troi allan am unrhyw reswm. Gall fod yn anodd dod o hyd i unrhyw le arall i fyw os na fyddwch chi’n cymryd camau’n gyflym.

Beth yw’r rheolau ar rent a chynnydd rhent?

Os oes gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin, gall eich landlord gynyddu’r rhent ar unrhyw adeg. Fodd bynnag, os yw eich trwydded neu denantiaeth am gyfnod penodol, ni all eich landlord gynyddu’r rhent yn ystod y cyfnod penodol.

Dylai talu eich rhent fod yn flaenoriaeth ariannol uchel i chi bob amser gan y gallech golli’ch cartref os byddwch yn mynd i ôl-ddyledion rhent. Os ydych chi’n hawlio budd-daliadau neu os oes gennych incwm isel, efallai y byddwch chi’n gallu hawlio budd-dal tai neu gostau tai Credyd Cynhwysol i helpu gyda’r rhent. Mae’n syniad da siarad â’ch darparwr cymorth os oes gennych unrhyw bryderon ynghylch talu rhent.

A all fy landlord newid y cytundeb?

Os oes gennych drwydded neu denantiaeth gyfnodol (mae hyn yn golygu ei bod yn symud o un cyfnod rhentu i’r llall) yna efallai y bydd eich landlord yn gallu newid telerau eich cytundeb. Dylent eich hysbysu am unrhyw newidiadau y maent yn eu gwneud.

Os yw eich cytundeb am gyfnod penodol, yna dim ond os ydych chi’n cytuno ag ef y gellir newid telerau’r cytundeb.

Pwy sy’n gyfrifol am atgyweiriadau?

Mae eich landlord yn gyfrifol am sicrhau bod yr eiddo’n cael ei gadw mewn cyflwr da. Mae hyn yn cynnwys delio â:

• problemau gyda’r to, y cwteri, y ffenestri, y drysau a’r gwaith brics
• plymio, nwy a thrydan.

Dylai eich landlord roi gwybodaeth i chi am ba atgyweiriadau rydych chi’n gyfrifol amdanynt.

Os oes angen atgyweiriadau ar eich cartref, rhowch wybod am y broblem i’ch landlord ar unwaith. Dylai fod ganddynt wasanaeth 24 awr ar gyfer argyfyngau a gweithdrefnau priodol ar gyfer cyflawni unrhyw waith dan sylw.

Dysgwch fwy am bwy sy’n gyfrifol am atgyweiriadau a beth allwch chi ei wneud os oes angen atgyweiriadau ar eich cartref yma.

Pryd y byddaf yn cael llety tymor hwy

Os yw’r cyngor wedi derbyn ‘dyletswydd rhyddhad’, dylent gymryd camau rhesymol i’ch helpu i ddod o hyd i lety tymor hwy. Os, ar ôl 56 diwrnod, nad ydych wedi dod o hyd i lety tymor hwy, bydd y cyngor yn gwneud penderfyniad ynghylch a oes ganddynt ddyletswydd i sicrhau llety i chi.

Os nad oes ganddynt ddyletswydd i sicrhau llety, efallai na fydd yn rhaid iddynt roi unrhyw gymorth pellach i chi. Gallwch ofyn am adolygiad o’u penderfyniad. Os ydych chi yn y sefyllfa hon, ceisiwch gymorth.

Fodd bynnag, os yw’r cyngor yn penderfynu bod ganddynt ddyletswydd i sicrhau llety, nid oes terfyn ar ba mor hir y gallwch aros yn y llety dros dro cyn belled â’ch bod:

• yn parhau i fod yn addas i chi
• eich bod yn cadw at unrhyw amodau sydd wedi’u cynnwys yn eich contract meddiannaeth

Am ragor o wybodaeth am sut y dylai’r cyngor eich helpu, gweler ein cyngor ynghylch cael cymorth gan y cyngor.

A allaf gymryd lletywyr neu is-osod y llety?

Tra byddwch mewn llety dros dro nid oes gennych yr hawl i gymryd lletywr neu is-osod rhan o’ch cartref, oni bai bod eich landlord yn rhoi caniatâd i chi. Os gwnewch hynny heb ganiatâd, gallwch chi a’r person rydych chi’n rhentu iddo gael eich troi allan yn hawdd iawn.

A allaf ychwanegu rhywun arall at y cytundeb?

Mae’n debyg nad oes gennych yr hawl i ychwanegu pobl eraill at eich cytundeb rhentu os oes gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin mewn llety dros dro. Gwiriwch eich cytundeb i wneud yn siŵr. Hyd yn oed os yw eich landlord yn cytuno iddo, siaradwch bob amser â thîm digartrefedd y cyngor yn gyntaf oherwydd gallai effeithio ar eich cais digartrefedd. Ceisiwch gymorth os ydych chi yn y sefyllfa hon.

A all rhywun arall gymryd drosodd fy nghytundeb pan fyddaf yn marw?

Os oes gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin, dim ond rhywun sydd hefyd wedi’i enwi ar y cytundeb ar y cyd fydd yn gallu parhau â’r cytundeb os byddwch yn marw. Gelwir hyn yn ‘oroesiad’.

A allaf gael trosglwyddiad neu gyfnewid?

Nid tra byddwch mewn llety dros dro. Bydd yn rhaid i chi aros nes i chi gael llety sefydlog. Hyd yn oed wedyn, dim ond os cewch gontract diogel gyda landlord cymunedol y bydd yn bosibl cyfnewid eich cartref.

Beth os yw’r llety dros dro yn anaddas?

Os nad ydych chi’n credu bod eich llety yn addas, dylech chi ddweud wrth y cyngor. Os nad yw’r cyngor yn cynnig unrhyw beth arall i chi, ceisiwch gymorth. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu eich helpu i argyhoeddi’r cyngor y dylech chi gael cynnig rhywbeth sy’n fwy addas ar gyfer eich anghenion. Dysgwch fwy am lety dros dro anaddas yma.

Ble alla i gael cymorth a chefnogaeth?

Os ydych chi’n cael problemau mewn llety dros dro am unrhyw reswm, cysylltwch â chynghorydd. Peidiwch ag aros nes bod pethau’n mynd yn wirioneddol ddrwg. Os byddwch chi’n ddigartref eto, efallai y bydd hi’n anoddach cael cymorth gan y cyngor yn y dyfodol.

Efallai y bydd cynghorwyr yn gallu cynnig:

• cymorth ymarferol (er enghraifft os oes gennych chi broblemau symudedd)
• gwasanaethau cyfryngu i helpu i ddatrys anghytundebau ag eraill
• triniaeth a chymorth i’ch helpu chi gyda phroblemau cyffuriau neu alcohol
• cyngor ar sut i ddelio â phroblemau ariannol fel ôl-ddyledion rhent neu ddyledion eraill
• cymorth gyda phroblemau iechyd meddwl neu anableddau dysgu.

Am fwy o fanylion ar sut i gael cymorth a chyngor cliciwch yma.

Sut alla i ddod â’m cytundeb rhentu i ben?

Os ydych chi am ddod â’ch cytundeb rhentu i ben a gadael eich cartref, dylech chi roi’r rhybudd cywir i’r landlord yn ysgrifenedig. Y cyfnod rhybudd lleiaf y dylech chi ei roi i’ch landlord yw 4 wythnos.

Beth os oes gen i gŵyn?

Os ydych chi’n anghytuno ag unrhyw benderfyniad y mae’r cyngor wedi’i wneud ar eich cais digartrefedd, efallai y bydd modd herio’r penderfyniad a’i gael wedi’i wrthdroi.

Os ydych chi’n teimlo nad yw’r cyngor yn eich trin yn deg neu wedi methu â chyflawni ei gyfrifoldebau eraill, gallwch hefyd gwyno gan ddefnyddio eu gweithdrefn gwyno swyddogol. Os nad ydych chi’n hapus gyda’r ymateb a gewch, gallwch gwyno ymhellach i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.