Pobl hŷn

Wrth i chi fynd yn hŷn, gall eich anghenion tai newid.  

Efallai eich bod chi’n dechrau meddwl am ble rydych chi eisiau byw wrth i chi fynd yn hŷn a dechrau ystyried eich opsiynau tai.  

Bydd y dudalen hon yn darparu gwybodaeth i’r rhai dros 65 oed 

Aros yn eich cartref yn hwyrach mewn bywyd 

Os ydych chi’n poeni am sut y gallech chi fyw’n annibynnol yn eich cartref eich hun, mae yna newidiadau syml y gallwch chi eu gwneud i sicrhau bod eich cartref yn ddiogel ac yn hygyrch i chi. 

Nid oes angen i chi ailgynllunio popeth; gall addasiadau bach wneud gwahaniaeth gwirioneddol. 

Gwneud Byw o Ddydd i Ddydd yn Haws 

Edrychwch ar y mannau sy’n teimlo’n anodd neu’n beryglus. 

• Gall gwella goleuadau, clirio llwybrau cerdded ac aildrefnu dodrefn eich helpu i symud o gwmpas yn fwy hyderus.
• Gall ychwanegu rheiliau neu gefnogaeth ger grisiau, drysau neu fannau cul leihau’r siawns o lithro neu syrthio.

Os Ydych Chi’n Cael Trafferth gyda Grisiau 

Gall grisiau ddod yn rhwystr, ond mae opsiynau ar gael. 

• Gall newidiadau syml fel gosod canllawiau ar y ddwy ochr neu ychwanegu stribedi gwrthlithro helpu.
• Os bydd grisiau’n mynd yn anorchfygol, efallai y bydd offer fel lifftiau grisiau neu lifftiau trwy’r llawr yn werth eu harchwilio.

Addasu’r Ystafell Ymolchi 

Gall ystafelloedd ymolchi fod yn un o’r lleoedd anoddaf i’w defnyddio’n ddiogel. 

• Gall lloriau gwrthlithro, cawodydd cerdded i mewn, seddi toiled wedi’u codi, neu gymhorthion ymolchi sy’n gostwng ac yn codi wneud y lle’n haws i’w ddefnyddio.
• Mae yna hefyd ddyluniadau bath sy’n lleihau’r angen i gamu dros ochrau uchel.

Gwneud y Gegin yn Fwy Hygyrch 

Gall paratoi bwyd fod yn haws gydag ychydig o addasiadau. 

• Gall seddi sy’n eich cefnogi wrth i chi weithio ar uchder cownter helpu i leihau straen.
• Gall cymhorthion fel tipwyr tegell, cyllyll a byrddau torri sefydlog wneud coginio’n fwy diogel.

Ble alla i gael cymorth ar gyfer cost addasiadau cartref?

I ddarganfod pa gymorth y gallech fod â hawl iddo, cysylltwch â’ch cyngor lleol i drefnu asesiad anghenion gofal. Bydd gweithiwr gofal cymdeithasol proffesiynol yn ymweld â chi i asesu sut rydych chi’n ymdopi â gweithgareddau dyddiol a’r heriau rydych chi’n eu hwynebu gartref. Ar ôl y cyfarfod hwn, byddant yn nodi pa gymorth, offer, neu addasiadau a allai helpu i wneud eich cartref yn fwy diogel ac yn fwy cyfforddus. 

Os yw’r asesiad yn dangos eich bod yn bodloni’r meini prawf cymhwysedd, mae’n ofynnol yn ôl y gyfraith i’r cyngor ddarparu cymorth. Lle mae’r asesydd yn argymell newidiadau ar raddfa fach fel rheiliau gafael neu offer anabledd arbenigol, bydd yr addasiadau bach hyn yn cael eu cyflenwi a’u gosod heb unrhyw gost i chi. 

Os oes angen addasiadau mwy arnoch, fel lifft grisiau neu gawod gerdded i mewn, efallai y byddwch yn gymwys i gael Grant Cyfleusterau i’r Anabl. Mae’r grantiau’n seiliedig ar brawf modd, ac mae uchafswm y gellir ei dderbyn. 

Mae’r grant hwn ar gael os ydych chi’n rhentu neu’n berchen ar eich eiddo. Os ydych chi’n rhentu, bydd angen i chi gael caniatâd eich landlord i wneud yr addasiadau. Os ydych chi’n rhentu gan landlord cymdeithasol, efallai y byddan nhw’n talu am yr addasiadau eu hunain, ond gallwch chi wneud cais am grant o hyd.

Gallwch ddysgu mwy am sut i wneud cais am Grant Cyfleusterau i’r Anabl yma. 

Ble alla i gael cymorth os nad ydw i’n gymwys i gael Grant Cyfleusterau i’r Anabl?  

Os na all y cyngor gynnig cymorth ariannol ar gyfer eich offer neu addasiadau cartref, efallai y bydd opsiynau ariannu eraill ar gael i chi o hyd. Gwnewch yn siŵr eich bod chi’n derbyn yr holl fudd-daliadau rydych chi’n gymwys i’w cael. Gall llawer o bobl sydd angen cymorth gyda byw bob dydd wneud cais am fudd-daliadau anabledd, naill ai Taliad Annibyniaeth Personol (PIP) neu Lwfans Gweini, yn dibynnu ar eu hoedran. Nid yw’r budd-daliadau hyn yn cael eu profi ar sail modd, sy’n golygu na fydd eich incwm a’ch cynilion yn effeithio ar a ydych chi’n gymwys. 

Symud i le y gallwch gael mwy o gymorth 

Efallai eich bod yn teimlo bod symud o’ch cartref presennol i dai gwarchod, a elwir hefyd yn dai ymddeol, yn fwy addas ar gyfer eich anghenion. Gall y math hwn o lety eich galluogi i fyw’n annibynnol a chael rhywfaint o gymorth os a phan fo angen. 

Mae gan y rhan fwyaf o gynlluniau tai gwarchod reolwr neu warden a allai fod wedi’i leoli ar y safle neu’n ymweld yn rheolaidd. Mae gan breswylwyr wasanaeth larwm brys 24 awr y dydd ar gael i gael cymorth ar unwaith os oes angen. Fel arfer mae lle a rennir, fel lolfa gymunedol neu ardd. 

A all perchennog tŷ wneud cais am lety gwarchod?  

Fel perchennog tŷ, gallwch wneud cais am lety gwarchod.  

Mae dau fath o lety gwarchod, llety rhent cymdeithasol a llety preifat.  

Llety rhent cymdeithasol 

Dyma’r math mwyaf cyffredin ac fe’i rhedir gan gynghorau a chymdeithasau tai. Gallwch wneud cais hyd yn oed os ydych chi’n berchen ar eich cartref ar hyn o bryd. Fodd bynnag, cyn y gallwch symud i mewn, fel arfer bydd angen i chi werthu eich eiddo neu ddangos eich bod chi yn y broses o’i werthu. Neu ddangos nad yw aros yn eich cartref yn addas ar gyfer eich iechyd/diogelwch. 

Mae’n bwysig nodi na chewch chi’r flaenoriaeth uchaf ar y rhestr aros oni bai bod gennych chi angen tai wedi’i asesu. 

Tai ymddeol preifat/pentrefi ymddeol 

Fel perchennog tŷ, gallwch brynu fflat ymddeol neu rentu un yn breifat. 

Nid oes unrhyw gyfyngiad yn seiliedig ar a ydych chi’n berchen ar gartref arall, er y gallai fod angen i chi ei werthu i dalu costau neu daliadau gwasanaeth. 

Gallai’r cynlluniau hyn apelio atoch os ydych chi eisiau lleihau maint eich cartref i gartref mwy cyfleus, neu os ydych chi eisiau cael cymuned a chefnogaeth a llai o waith cynnal a chadw ar eich cartref. 

Os penderfynwch werthu eich cartref i leihau maint eich cartref ymddeol, rhaid i chi gael cyngor cyfreithiol annibynnol. 

Tai Gofal Ychwanegol 

Gall tai gofal ychwanegol (a elwir weithiau’n fyw â chymorth neu dai gwarchodedig iawn) fod yn ddefnyddiol os oes gennych anghenion gofal ond eich bod am osgoi mynd i gartref gofal preswyl. Mae’n opsiwn da os ydych chi eisiau annibyniaeth ond hefyd angen cefnogaeth reolaidd. 

Gyda’r math hwn o dai, rydych chi’n byw yn eich fflat eich hun gyda chegin ac ystafell ymolchi breifat, ond mae cefnogaeth staff wrth law ddydd a nos. Mae wedi’i gynllunio i’ch helpu i aros yn annibynnol cyhyd â phosibl. 

Nodweddion allweddol 

• Eich drws ffrynt eich hun, nid cartref gofal mohono. 
• Staff ar y safle 24/7 a all ddarparu ymweliadau gofal rheolaidd neu gymorth brys. 
• Prydau poeth ar gael ar y safle, yn aml trwy ystafell fwyta neu fwyty. 
• Mannau a rennir fel lolfeydd, gerddi ac ystafelloedd gweithgareddau. 
• Cyfleusterau ychwanegol mewn llawer o gynlluniau, fel trin gwallt, golchi dillad, ac ymweliadau gan feddygon teulu neu therapyddion. 
• Adeiladau diogel gyda staff ar gael os oes angen. 

Sut i gael mynediad at dai gofal ychwanegol 

Fel arfer bydd angen y canlynol arnoch: 

• asesiad gofal gan eich cyngor lleol
• atgyfeiriad at gynllun gofal ychwanegol

Mae rhai cynlluniau’n derbyn pobl sy’n talu am eu gofal eu hunain. 

Enghreifftiau yng Nghymru 

Mae cynlluniau’n cael eu rhedeg gan sefydliadau fel Linc Cymru, Pobl, Cyngor Caerdydd (e.g., Ty Gwyn) and Cyngor Penybont (e.g., Llys Ton) 

Byw â Chymorth (Preifat neu Gymdeithas Tai) 

Mae byw â chymorth rhwng tai gwarchod a gofal ychwanegol. Mae’n cynnig annibyniaeth gyda chymorth lefel isel ar gael. Mae’n addas os ydych chi eisiau mwy o sicrwydd na thai safonol ond nad oes angen gofal 24 awr arnoch chi. 

Rydych chi’n byw yn eich fflat neu fyngalo eich hun. Nid yw cymorth wedi’i gynnwys yn y cytundeb meddiannaeth, ond gallwch dalu am wasanaethau os oes eu hangen arnoch.

Gall y math hwn o dai fod yn opsiwn da os ydych chi eisiau hyblygrwydd a rheolaeth dros ba gymorth rydych chi’n talu amdano.

Nodweddion allweddol 

• Cartrefi hunangynhwysol y gallwch eu rhentu neu eu prynu. 
• Larymau brys a systemau ymateb.
• Cymorth â thâl dewisol fel glanhau, prydau bwyd, neu wiriadau lles.
• Rheolwr cynllun a all fod ar y safle neu’n ymweld yn rheolaidd.
• Cyfleusterau cymdeithasol neu gymunedol yn dibynnu ar y datblygiad.

Costau 

Gall byw â chymorth fod: 

• yn rhent fforddiadwy gan gymdeithasau tai, neu
• yn ddatblygiadau ymddeol preifat gyda ffioedd gwasanaeth.

Cartrefi Gofal 

Gall fod nifer o resymau pam y gallech ystyried cartref gofal fel opsiwn addas ar gyfer eich anghenion tai. Efallai eich bod wedi ceisio addasu eich cartref presennol i ddiwallu eich anghenion, ond efallai eich bod yn teimlo bod angen mwy o gefnogaeth arnoch.  

Mae cartref gofal yn darparu cefnogaeth 24 awr y dydd i bobl na allant ymdopi’n ddiogel gartref mwyach ac maent yn addas ar gyfer pobl sydd angen lefel uchel o gefnogaeth na ellir ei darparu’n ddiogel gartref neu mewn tai gofal ychwanegol. Mae dau fath o gartrefi gofal. 

Cartrefi Gofal Preswyl 

Darparu: 

• Cymorth staff 24 awr
• Cymorth gyda golchi, gwisgo, bwyta a mynd i’r toiled
• Prydau bwyd, golchi dillad a glanhau
• Gweithgareddau wedi’u trefnu

 

Cartrefi Nyrsio 

Darparu popeth y mae cartref gofal preswyl yn ei ddarparu, yn ogystal â: 

• Nyrsys cofrestredig ar y safle
• Cymorth gydag anghenion meddygol cymhleth.

Talu am gartref gofal 

Os ydych chi’n meddwl y byddwch chi’n elwa o fod mewn cartref gofal, yna gallwch chi gysylltu â’ch cyngor lleol i gynnal asesiad anghenion. 

Bydd y cyngor hefyd yn cynnal asesiad ariannol (prawf modd). Efallai y bydd yn rhaid i chi dalu’r holl ffioedd, rhai neu ddim o’r ffioedd yn dibynnu ar eich incwm a’ch cynilion. 

Mae’r GIG yn talu am ofal nyrsio a ddarperir mewn cartref nyrsio. 

Symud i gartref llai 

Mae symud i gartref llai yn golygu symud i gartref llai o faint, mwy ymarferol neu fwy hygyrch. 

Beth all symud i gartref llai ei olygu 

Efallai y byddwch chi’n symud i: 

• eiddo llai
• byngalo neu fflat ar y llawr gwaelod
• cartref hygyrch a ddarperir gan gymdeithas dai
• tai gwarchod neu dai ymddeol

Manteision symud i gartref llai 

• costau rhedeg a biliau is
• llai o lanhau a chynnal a chadw
• llai o risg o gwympo
• bod yn agosach at deulu neu wasanaethau
• rhyddhau ecwiti os ydych chi’n berchen ar eich cartref

I bwy mae’n addas 

Unrhyw un sy’n teimlo bod eu cartref presennol yn rhy fawr, yn anodd ei reoli, neu’n rhy ddrud i’w redeg. 

Cael cymorth yng Nghymru 

Mae cymorth ar gael gan: 

• Timau opsiynau tai awdurdodau lleol
• Gofal a Thrwsio Cymru – cymorth a chyngor ymarferol
• Cymdeithasau tai gyda llety i bobl hŷn
• Gwasanaethau cyngor tai Age Cymru

Am ragor o ddolenni defnyddiol i wasanaethau cymorth i bobl hŷn, cliciwch yma