Cytundebau diogel

• Mae contract meddiannaeth ddiogel yn gytundeb rhentu gyda landlord cymunedol
• Mae contract diogel fel arfer yn gontract cyfnodol, sy’n golygu ei fod yn rhedeg o un cyfnod rhentu i’r nesaf.
• Mae gan ddeiliaid contract diogel hawliau cryf yn erbyn cael eu troi allan

Os symudoch chi i’ch cartref cyn 1 Rhagfyr 2022 nid yw’r wybodaeth isod yn berthnasol i chi. Ewch i’n hadran cyngor ar gontractau wedi’u trosi.

Mae’r dudalen hon yn esbonio’ch hawliau os oes gennych gontract meddiannaeth ddiogel gyda landlord cymunedol. Mae’n cynnwys yr hawliau sydd gennych i fyw yn eich cartref heb i neb darfu ac i gael atgyweiriadau wedi’u gwneud. Mae hefyd yn esbonio sut y gallwch ddod â’ch contract i ben a phryd y gall eich landlord eich troi allan.

A oes gennyf gontract diogel?

Contract diogel yw’r prif fath o gytundeb rhentu a roddir gan landlordiaid cymunedol.Fodd bynnag, mae rhai sefyllfaoedd lle y gallai fod gennych fath gwahanol o gontract meddiannaeth gyda landlord cymunedol. Er enghraifft, os:

• dechreuodd eich contract lai na blwyddyn yn ôl, mae gennych gontract safonol rhagarweiniol.
• os ydych yn byw mewn llety brys neu dros dro oherwydd cais digartrefedd
• roedd gennych gontract diogel ond mae’r llys wedi gwneud gorchymyn yn ei newid i gontract safonol ymddygiad gwaharddedig oherwydd ymddygiad gwrthgymdeithasol.
• rydych yn gweithio i’r cyngor neu gymdeithas tai a daw eich cartref gyda’ch swydd
• rydych yn byw mewn llety â chymorth

Pa wybodaeth ddylwn i ei rhoi ar ddechrau fy nghontract?

Rhaid i’ch landlord roi contract ysgrifenedig i chi o fewn 14 diwrnod i’ch contract ddechrau. Bydd y contract yn esbonio eich hawliau a’ch cyfrifoldebau a rhaid iddo hefyd gynnwys gwybodaeth benodol. Os na fydd eich landlord yn rhoi’r contract ysgrifenedig i chi neu os yw’r wybodaeth ynddo’n anghywir, darganfyddwch beth allwch chi ei wneud yma.

Dylech hefyd gael:

• cyfeiriad cyswllt ar gyfer eich landlord
• copi o’r gwiriad diogelwch nwy blynyddol dyddiedig o fewn y flwyddyn ddiwethaf
• adroddiad cyflwr gosod trydanol dyddiedig o fewn y 5 mlynedd diwethaf
• Tystysgrif Perfformiad Ynni (EPC) dyddiedig o fewn y 10 mlynedd diwethaf

A allaf gael fy nhroi allan?

Dim ond trwy ddilyn y drefn gywir a chael gorchymyn llys y gall eich landlord eich troi allan. Mae’n rhaid iddynt roi rhybudd ysgrifenedig i chi, a phrofi rheswm cyfreithiol pam y dylech gael eich troi allan cyn y gallant gael gorchymyn llys. Mae’r rhesymau mwyaf cyffredin dros droi allan yn cynnwys:

• peidio â thalu’r rhent
• cymryd rhan mewn ymddygiad gwrthgymdeithasol (gallai eich landlord hefyd wneud cais i’r llys i roi contract ymddygiad gwaharddedig safonol i chi yn yr achos hwn)

Darganfyddwch fwy o wybodaeth trwy ddarllen ein cyngor ar droi allan deiliaid contract diogel.

Beth yw’r rheolau ar godiadau rhent a rhent?

Darllenwch eich contract i weld beth mae’n ei ddweud am sut y dylid talu’r rhent. Mae’n rhaid i chi dalu’r rhent y cytunwyd arno gyda’ch landlord. Os nad ydych yn talu eich rhent gall eich landlord gymryd camau llys i’ch troi allan.

Bydd eich landlord yn rhoi cyfriflenni rhent i chi o bryd i’w gilydd, gan ddangos faint o rent oedd yn ddyledus a faint o rent a dalwyd.

Os yw’ch landlord eisiau cynyddu eich rhent mae’n rhaid iddo roi 2 fis o rybudd ysgrifenedig i chi ar ffurflen RHW12. Dim ond unwaith y flwyddyn y gallant gynyddu eich rhent.

Eich rhent ddylai fod eich prif flaenoriaeth ariannol bob amser gan y gallech golli eich cartref os ewch i ôl-ddyledion rhent. Os oes gennych chi incwm isel, efallai y gallwch hawlio budd-dal tai neu gostau tai Credyd Cynhwysol i helpu gyda’r rhent.

A all fy landlord newid y contract?

Os oes gennych gontract diogel gall eich landlord wneud newidiadau i:

• rhai termau sylfaenol (ond dim ond os ydych chi’n cytuno a’i fod yn eich rhoi mewn sefyllfa well)
• unrhyw delerau atodol ac ychwanegol(ond dim ond os ydych yn cytuno)

Gall eich landlord newid tymor atodol neu ychwanegol drwy roi o leiaf 1 mis o rybudd ysgrifenedig i chi. Cyn rhoi’r hysbysiad hwn, dylai eich landlord ysgrifennu atoch i’ch hysbysu ei fod yn bwriadu newid un o delerau eich contract. Dylent ddweud wrthych sut mae’r newid yn debygol o effeithio arnoch a rhoi’r cyfle i chi roi eich barn.

Dylai eich landlord roi ‘datganiad amrywiad ysgrifenedig’ i chi o fewn 14 diwrnod i’r cyfnod newid. Efallai y byddant yn dewis rhoi’r contract meddiannaeth ysgrifenedig llawn i chi eto, gan gynnwys y tymor newydd. Os nad yw’ch landlord yn darparu’r naill na’r llall o’r rhain, darganfyddwch beth allwch chi ei wneud yma.

Pwy sy’n gyfrifol am atgyweiriadau?

Eich landlord sy’n gyfrifol am sicrhau bod yr eiddo’n ffit i fyw ynddo ac yn cael ei gadw mewn cyflwr da. Mae hyn yn cynnwys delio â:

• problemau gyda’r to, landeri, ffenestri, drysau a gwaith brics
• plymio, nwy a thrydan.

Dylai eich landlord roi gwybodaeth i chi am ba atgyweiriadau rydych yn gyfrifol amdanynt, sydd fel arfer yn cynnwys addurno mewnol ac unioni unrhyw ddifrod a achosir gennych.

Os oes angen atgyweiriadau ar eich cartref, rhowch wybod i’ch landlord am y broblem ar unwaith. Dylent gael gwasanaeth 24 awr ar gyfer argyfyngau a gweithdrefnau priodol ar gyfer gwneud unrhyw waith dan sylw.

Dysgwch fwy am atgyweiriadau os oes gennych chi landlord cymunedol yma.

Eich hawl i fyw yn eich cartref heb ymyrraeth

Mae gennych yr hawl i fyw yn eich cartref heb ymyrraeth gan y landlord nac unrhyw un sy’n gweithredu ar ei ran. Os bydd eich landlord yn ceisio gwneud hyn fe all ef/hi fod yn euog o aflonyddu, sydd yn erbyn y gyfraith. I gael gwybod mwy am yr hyn y gallwch ei wneud os yw eich landlord yn aflonyddu arnoch, darllenwch ein cyngor ar aflonyddu a throi allan anghyfreithlon.

A allaf gymryd lletywyr?

Fel deiliad contract diogel, mae gennych hawl i gymryd lletywr. Mae hwn yn derm sylfaenol a dim ond os ydych yn cytuno a’i fod yn gwella’ch sefyllfa y gellir ei dynnu allan o’ch contract neu ei newid. Gwiriwch eich contract os ydych yn ansicr.

Os ydych chi’n ystyried rhentu ystafell yn eich cartref mae’n syniad da siarad â’ch landlord yn gyntaf. Mae rhai pethau pwysig i’w hystyried cyn cymryd lletywr. Gallai effeithio ar eich incwm os ydych yn hawlio budd-dal tai neu gostau tai credyd cynhwysol. Bydd angen i chi wybod pa fath o gytundeb i’w wneud ag unrhyw un yr ydych yn rhentu ystafell iddynt.

Mae’n debyg na fyddwch yn gallu isosod eich cartref cyfan neu ran o’ch cartref i isddeiliad oni bai eich bod yn cael caniatâd eich landlord. Dysgwch am y gwahaniaeth rhwng lletywr ac isddeiliad yma.

A allaf ychwanegu cyd-ddeiliad contract?

Dylai eich contract roi’r hawl i chi ychwanegu cyd-ddeiliad contract os yw’ch landlord yn cytuno. Mae hwn yn derm sylfaenol o gontractau diogel, safonol cyfnodol a safonol cyfnod penodol. Darganfyddwch fwy yma.

A allaf drosglwyddo fy nghontract i rywun arall?

Dylai eich contract roi’r hawl i chi drosglwyddo eich contract i rywun arall, ond dim ond os byddai ganddynt yr hawl i gymryd drosodd y contract pe baech yn marw. Mae hwn yn un o delerau sylfaenol contractau diogel ond dim ond gyda chaniatâd y landlord y gellir ei wneud.

A all rhywun arall gymryd fy nghontract drosodd pan fyddaf yn marw?

Fel deiliad contract diogel, dim ond i berson sy’n gymwys i’ch olynu y gellir trosglwyddo’ch contract. Gelwir y broses gyfreithiol ar gyfer pasio eich contract ymlaen pan fyddwch yn marw yn ‘olyniaeth’. Darllenwch fwy am olyniaeth yma.

A allaf symud i gartref landlord cymunedol arall?

Gall fod yn bosibl trosglwyddo i eiddo arall y mae landlord cymunedol yn berchen arno. Mae gan y rhan fwyaf o gynghorau restr aros ar gyfer tenantiaid sydd eisiau trosglwyddiad a gallant roi gwybodaeth i chi am y rheolau.

Rydych yn fwy tebygol o gael cynnig trosglwyddiad os nad yw eich cartref yn addas i chi. Hyd yn oed os yw hyn yn wir, efallai y bydd yn rhaid i chi aros am amser hir am rywle addas.

Gallech ofyn i’ch landlord presennol a all eich trosglwyddo i un arall o’u heiddo. Efallai y bydd eu polisïau yn caniatáu hyn, neu gallent eich cynghori i wneud cais i restr aros landlordiaid cymunedol y cyngor.

Dysgwch fwy am drosglwyddiadau rhestrau aros yma.

A allaf gyfnewid fy nghartref gyda deiliad contract diogel arall?

Gallwch gyfnewid eich cartref â deiliad contract diogel arall yng Nghymru cyn belled â bod ganddynt landlord cymunedol. Cyfeirir at hyn yn aml fel ‘cyfnewid ar y cyd’ neu ‘gyfnewid cartref’, ac mae’n un o delerau sylfaenol eich contract diogel. Mae hyn yn golygu mai dim ond os ydych chi’n cytuno y gallwch chi dynnu’r term hwn allan o’ch contract neu ei newid, ac mae gwneud hynny’n gwella’ch sefyllfa.

Bydd angen caniatâd eich landlord arnoch i gyfnewid eich cartref fel hyn, ond dim ond os oes rheswm da y gall eich landlord wrthod rhoi caniatâd. Mae’r gyfraith yn nodi’r hyn y gall eich landlord ei gymryd i ystyriaeth.

Rhaid i’r cyfnewid gael ei drefnu’n gywir a bydd angen i ddeiliad y contract neu’r tenant yr ydych yn cyfnewid ag ef hefyd gael caniatâd ei landlord. Os ewch ymlaen a chyfnewid heb ganiatâd y ddau landlord, gallai’r ddau ohonoch golli eich cartrefi.

Dysgwch fwy am drosglwyddo gyda deiliad contract diogel arall yma.

Mae’n bosibl y gallwch chi gyfnewid eich cartref â thenant diogel neu sicr o rywle arall yn y DU. Gofynnwch am help os ydych chi’n ansicr.

Sut gallaf ddod â chontract diogel i ben?

Os ydych am ddod â’ch contract diogel i ben a gadael eich cartref dylech roi’r hysbysiad cywir yn ysgrifenedig i’r landlord. Y cyfnod lleiaf o rybudd y dylech ei roi i’ch landlord yw 4 wythnos. Dysgwch fwy am ddod â chontract meddiannaeth i ben yma.

Beth os oes gennyf gŵyn?

Os ydych yn teimlo nad yw eich landlord cymunedol yn eich trin yn deg neu wedi methu â chyflawni ei gyfrifoldebau, gallwch gwyno gan ddefnyddio ei weithdrefn gwyno swyddogol. Os nad ydych yn hapus gyda’r ymateb, gallwch gwyno ymhellach i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.