- Os nad yw’ch landlord yn gwneud atgyweiriadau neu’n eu gwneud yn wael, efallai y gallwch fynd â nhw i’r llys.
- Efallai y gallwch gael gorchymyn llys yn cyfarwyddo’ch landlord i wneud y gwaith sydd ei angen
- Efallai y gallwch gael Cymorth Cyfreithiol i helpu gyda ffioedd cyfreithiwr a llys
A yw achos llys yn briodol?
Gallwch ddwyn achos llys os ydych wedi gofyn i’ch landlord wneud atgyweiriadau ond nad ydynt yn cael eu gwneud o fewn cyfnod rhesymol.
Gallwch ofyn i’r llys orchymyn eich landlord i:
- gwneud y gwaith atgyweirio sydd ei angen
- talu iawndal i chi.
Mewn sefyllfaoedd brys weithiau mae’n bosibl i’r llys orchymyn bod eich landlord yn gwneud gwaith atgyweirio ar unwaith, trwy wneud gwaharddeb.
Fodd bynnag, gall achos llys fod yn gymhleth ac weithiau’n araf. Gall fod yn ddrud hefyd, oni bai bod gennych hawl i gymorth cyfreithiol.
Dylai achos llys fod yn ddewis olaf. Dim ond os gallwch chi ei fforddio ac wedi rhoi cynnig ar opsiynau eraill y dylech ei ystyried.
Beth mae’n ei gostio?
Ffioedd llys
Fel arfer mae’n rhaid i chi dalu ffioedd llys i gymryd camau cyfreithiol. Gellir lleihau neu hepgor ffioedd os ydych yn hawlio budd-daliadau neu os oes gennych incwm isel.
Dysgwch fwy am ffioedd llys ar Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM.
Ffioedd arbenigol
Efallai y bydd angen i chi dalu am:
- adroddiad arbenigwr i ddweud wrth y llys am gyflwr eich cartref
- adroddiad meddygol os effeithiwyd ar eich iechyd.
Gall cyfreithiwr drefnu’r rhain i chi.
Os byddwch yn ennill eich achos, gallwch hawlio’r costau hyn yn ôl gan eich landlord.
Cymorth cyfreithiol
Os ydych ar incwm isel efallai y gall cymorth cyfreithiol eich helpu gyda’ch ffioedd.
Dim ond cymorth cyfreithiol y gallwch ei gael:
- i orchymyn eich landlord i wneud gwaith atgyweirio sy’n eich rhoi chi neu eraill yn eich cartref mewn perygl
- os yw’ch landlord wedi dechrau’r broses troi allan oherwydd ôl-ddyledion rhent a bod eich amddiffyniad yn cynnwys na wnaethpwyd atgyweiriadau. Efallai y byddwch hefyd yn gallu hawlio iawndal os yw hyn yn wir.
- Gallwch wirio a allwch gael cymorth cyfreithiol ar wefan Gov.uk.
Dewisiadau eraill yn lle mynd i’r llys
Gall achos llys fod yn gymhleth ac yn gostus, felly mae’n well rhoi cynnig ar opsiynau eraill yn gyntaf.
Os yw’r landlord dan sylw yn landlord cymunedol efallai y byddai’n haws ac yn rhatach i gwyno i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru yn lle hynny.
Efallai na fydd yr ombwdsmon yn gallu dyfarnu iawndal ariannol. Os byddant yn gwneud hynny, mae’n debyg na fydd yn gymaint o iawndal y mae llys yn ei ddyfarnu i chi os bydd eich hawliad llys yn llwyddiannus. Fodd bynnag, mae’n rhad ac am ddim i’w ddefnyddio ac mae’n debygol y bydd llai o risg a straen. Cliciwch yma i ddarganfod mwy.
Ble ydw i’n dechrau?
Argymhellir eich bod yn ceisio cymorth gan gyfreithiwr. Os na allwch gael cymorth gyda chostau cyfreithiol, efallai bod opsiynau eraill ar gael i chi, fel cytundeb ‘dim ennill, dim tâl’. Darllenwch ganllaw’r ‘Solicitors Regulation Authority’ ar gytundebau ‘dim ennill, dim tâl’ yma.
Os gellir delio â’ch achos yn y llys hawliadau bach, efallai y gallwch gynrychioli eich hun; fodd bynnag, cofiwch y gall camau cyfreithiol fod yn broses hir ac yn un gymhleth iawn. Hyd yn oed os byddwch yn ennill, efallai y bydd angen i chi ddychwelyd i’r llys os nad yw eich landlord yn talu’r iawndal a orchmynnwyd gan y llys.
Ffoniwch linell gymorth ‘Civil Legal Advice’ ar 0345 345 4 345 neu cysylltwch â Shelter Cymru i gael cyngor cychwynnol.
Paratoi ar gyfer eich achos
- Rhoi gwybod am atgyweiriadau
Cyn i chi ddechrau achos llys, rhaid i chi roi gwybod i’ch landlord am yr atgyweiriadau. Gallwch lawrlwytho ein llythyrau templed o’r dudalen adnoddau rhad ac am ddim.
Nid oes rhaid i chi roi gwybod am broblemau atgyweirio os ydynt mewn ardaloedd cymunedol, fel cynteddau a rennir neu’r lifft, ond mae bob amser yn well rhoi gwybod i’r landlord.
- Casglwch dystiolaeth
Bydd angen tystiolaeth arnoch i gefnogi’ch hawliad, megis:
- ffotograffau o’r pethau sydd angen eu trwsio
- eich eiddo sydd wedi’i effeithio (fel dillad wedi’u difrodi gan leithder), neu ffotograffau ohonynt. Gweithiwch allan faint yw eu gwerth
- copïau o unrhyw lythyrau yr ydych yn eu hanfon at eich landlord, ac unrhyw ymateb ysgrifenedig a gawsoch ganddynt
- nodiadau o unrhyw sgyrsiau a gewch gyda’ch landlord. Cynhwyswch ddyddiadau, a’r hyn y cytunwyd arno
- copïau o unrhyw nodiadau meddyg neu adroddiadau ysbyty sy’n dangos bod y broblem wedi effeithio ar eich iechyd
- derbynebau am unrhyw arian y mae angen i chi ei wario oherwydd y broblem atgyweirio (e.e. os oes rhaid i chi gael dillad neu ddodrefn newydd oherwydd llwydni)
- biliau ynni os ydych wedi gorfod gwario mwy ee oherwydd diffygion i’ch system wresogi.
3. Mynnwch adroddiad arbenigwr
Mae’n bosibl y bydd y llys angen adroddiad gan arbenigwyr fel swyddog iechyd yr amgylchedd neu syrfëwr. Gallwch ddod o hyd i syrfewyr yn eich ardal trwy wefan Sefydliad Brenhinol y Syrfewyr Siartredig. Os yw’n bosibl, dylech geisio cytuno i benodi syrfëwr gyda’ch landlord.
Defnyddiwch ein llythyr cyfarwyddyd enghreifftiol i’w anfon at syrfëwr ond cofiwch y bydd adroddiad syrfëwr yn costio arian i chi.
Darganfyddwch faint y bydd yn ei gostio cyn trefnu i syrfëwr wneud yn siŵr y gallwch ei fforddio. Mewn rhai sefyllfaoedd efallai y byddwch yn gallu cael cymorth cyfreithiol i helpu i dalu’r costau.
- Cadw cofnodion
Gwnewch yn siŵr eich bod yn cadw cofnodion o fanylion pwysig eich cais. Mae’n bwysig defnyddio fformat clir i gyflwyno i’r llys. Defnyddiwch ein templedi canlynol:
A oes angen i mi rybuddio’r landlord cyn i mi ddechrau achos llys?
Oes. Mae gweithdrefn arbennig y mae’n rhaid ei dilyn ym mhob achos o ddiffyg atgyweirio. Gelwir hyn yn Brotocol Cyn-Gweithredu ar gyfer Achosion Trwsio Tai. Cyn i chi ddechrau achos llys, rhaid i chi anfon llythyr yn cynnwys manylion penodol at eich landlord. Gelwir y llythyr hwn yn ‘llythyr hawliad’. Gall cynghorydd eich helpu i baratoi’r llythyr hwn, neu gallwch addasu ein sampl o lythyr cais R5.
Rhaid i’ch llythyr:
- esbonio beth yw’r broblem o ddiffyg atgyweirio
- nodi manylion pryd y gwnaethoch roi gwybod i’ch landlord am y broblem o’r blaen (bydd angen i chi ddangos i’r llys eich bod eisoes wedi anfon ‘llythyr hysbysu cynnar’ at eich landlord yn nodi manylion y diffyg atgyweirio – defnyddiwch ein templed llythyr hysbysiad cynnar sampl R4)
- rhoi 20 diwrnod gwaith i’r landlord unioni’r broblem – oni bai bod yr atgyweiriad yn un brys
- datgan os na fydd y landlord yn unioni’r broblem o fewn yr amser hwnnw, rydych yn bwriadu mynd â nhw i’r llys.
Os, ar ôl i’r 20 diwrnod gwaith ddod i ben, nad yw’ch landlord wedi unioni’r broblem o hyd, gallwch ddechrau hawliad yn y llys sirol.
Sut gall gorchymyn llys helpu?
Bydd y llys yn edrych ar yr holl dystiolaeth yr ydych chi a’ch landlord wedi’i darparu er mwyn penderfynu a ddylai eich landlord wneud y gwaith atgyweirio ac, os felly, beth sydd angen ei wneud yn ei gylch.
Gallech ofyn i’r llys:
- gwneud gwaharddeb, gan orchymyn eich landlord i wneud atgyweiriadau penodol erbyn amser penodol
- gwneud datganiad y gallwch chi wneud y gwaith atgyweirio eich hun a thynnu’r gost o rent yn y dyfodol ac na fydd y landlord yn gallu eich troi allan oherwydd ôl-ddyledion.
Mewn sefyllfaoedd o argyfwng (e.e. os yw’n beryglus byw yn yr eiddo) gall y llys orchymyn eich landlord i wneud y gwaith ar unwaith. Gall y llys hefyd benderfynu y dylai eich landlord dalu iawndal i chi.
Beth os nad yw’r landlord yn cydymffurfio?
Gallai landlord nad yw’n gwneud y gwaith a nodir mewn gorchymyn llys gael ei ddirwyo neu hyd yn oed ei garcharu. Mae’n debyg y bydd yn rhaid i chi fynd yn ôl i’r llys i gymryd camau pellach, ond ni ddylech orfod dechrau’r broses gyfan eto.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Tachwedd 5, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.