Ar ôl adfeddiannu, gall eich benthyciwr werthu eich cartref i dalu eich dyled ond efallai na fydd y pris gwerthu yn talu’r cyfan rydych chi’n ei ddyledus.
Oes rhaid i mi dalu’r morgais nes bod fy nghartref wedi’i werthu?
Oes. Os caiff eich cartref ei adfeddiannu neu os byddwch chi’n trosglwyddo’r allweddi i’ch benthyciwr, byddwch chi’n dal i fod yn gyfrifol am eich taliadau morgais nes iddo gael ei werthu.
Bydd hyn yn cynnwys:
- unrhyw ôl-ddyledion
- taliadau morgais a llog parhaus
- yswiriant adeiladau
- ffioedd cosb am daliadau a fethwyd.
Gall gwerthu gymryd amser hir, felly gallai’r swm rydych chi’n ei ddyledus gynyddu’n sylweddol er nad ydych chi’n byw yn eich cartref mwyach. Ni ddylai eich benthyciwr ohirio’r gwerthiant os byddai gwneud hynny’n golygu y byddai eich dyled yn cynyddu. Cysylltwch â chynghorydd dyled ar unwaith os ydych chi yn y sefyllfa hon. Efallai y byddant yn gallu eich helpu i drafod i gadw taliadau cosb i’r lleiafswm.
Mae gan y person neu’r cwmni a gafodd feddiant o’ch cartref gyfrifoldeb i ofalu am yr eiddo nes iddo gael ei werthu. Mae hyn yn cynnwys delio ag atgyweiriadau hanfodol. Efallai y bydd hefyd yn delio â chynnal a chadw sylfaenol, ond nid oes rhaid iddo wneud hynny. Fel arfer, bydd unrhyw gostau sy’n gysylltiedig â hyn yn cael eu hychwanegu at eich dyled.
Sut fydd y benthyciwr yn gwerthu’r eiddo?
Efallai y bydd eich cartref yn cael ei roi ar y farchnad yn y ffordd arferol, ond mae rhai benthycwyr yn gwerthu eiddo a adfeddiannwyd mewn ocsiwn. Bydd y rhan fwyaf yn cael o leiaf un gwerthusiad i sicrhau eu bod yn cael pris teg, ond efallai na fydd cymaint ag y byddech chi’n ei gael pe byddech chi’n ei werthu eich hun. Mae hyn oherwydd mai prif bryder eich benthyciwr yw cael yr arian rydych chi’n ei ddyledus yn ôl cyn gynted â phosibl.
Mae gan fenthycwyr gyfrifoldeb cyfreithiol i gael y pris gorau am yr eiddo y gellir ei gael yn rhesymol.
Os ydych chi’n credu bod eich benthyciwr wedi methu â chael pris teg, gallwch chi gwyno i’r Gwasanaeth Ombwdsmon Ariannol a fydd yn ymchwilio i sut y cafodd yr eiddo ei werthu a’i farchnata.
A allaf i werthu’r eiddo fy hun yn lle?
Efallai y bydd modd gwerthu eich cartref eich hun, hyd yn oed ar ôl i chi gael eich troi allan. Efallai yr hoffech chi wneud hyn os ydych chi’n credu bod y pris y mae eich benthyciwr wedi’i dderbyn yn rhy isel. Os gallwch chi ddangos eich bod chi wedi derbyn cynnig gwell gan brynwr difrifol, efallai y bydd y llysoedd yn fodlon gwneud gorchymyn sy’n caniatáu ichi werthu’r eiddo eich hun (gorchymyn gwerthu). Bydd hyn yn atal eich benthyciwr rhag gwerthu’r eiddo am gyfnod cyfyngedig o amser. Os ydych chi’n credu y gallai hyn fod yn bosibl, cysylltwch â chyfreithiwr ar unwaith neu ffoniwch y Llinell Gymorth Cyngor Cyfreithiol Sifil ar 0345 345 4 345.
Beth sy’n digwydd i’r arian o’r gwerthiant?
Pan werthir yr eiddo, mae gan eich benthyciwr hawl i ddefnyddio’r arian o’r gwerthiant i adennill yr hyn sy’n ddyledus gennych. Bydd hyn yn cynnwys unrhyw ddyledion heb eu talu ac unrhyw arian y mae’n rhaid i’ch benthyciwr ei wario wrth werthu’ch cartref,
megis:
- ffioedd cyfreithiol
- ffioedd asiantau tai a/neu arwerthwyr
- biliau am unrhyw atgyweiriadau sydd eu hangen.
Os oes gennych ddyledion eraill a gymerwyd gyda’ch cartref fel gwarantau (megis ail forgais), efallai y bydd gan y credydwyr hyn hawl i gyfran o’r elw, ond bydd eich dyled i’ch benthyciwr morgais yn cael ei thalu yn gyntaf. Unrhyw arian sy’n weddill ar ôl i bopeth rydych chi’n ei ddyledus i’ch credydwyr gael ei dalu fydd eich un chi.
Os ydych chi ar fudd-daliadau prawf modd, bydd unrhyw arian a gewch o’r gwerthiant yn cael ei gyfrif fel cyfalaf, a bydd eich budd-daliadau’n debygol o gael eu lleihau.
Beth os nad yw’r elw yn ddigon i dalu fy nyledion?
Pan werthir eich cartref, efallai na fydd yr arian o’r gwerthiant yn talu popeth rydych chi’n ei ddyledus. Gallai hyn fod yn wir os yw eich ôl-ddyledion yn fawr iawn, neu os yw gwerth yr eiddo wedi gostwng ers i chi ei brynu (ecwiti negyddol). Os bydd hyn yn digwydd, byddwch yn dal i fod yn gyfrifol am ad-dalu’r gwahaniaeth (y diffyg).
Os oedd yn rhaid i chi dalu am yswiriant indemniad morgais pan gymeroch chi eich morgais, bydd yn talu’r diffyg cyfan neu ran ohono i’ch benthyciwr. Fodd bynnag, rydych chi’n dal i fod yn gyfrifol am yr arian a gellir gofyn i chi ei ad-dalu ar ôl i’r eiddo gael ei werthu. Gall eich benthyciwr gymryd camau cyfreithiol ar ran y cwmni yswiriant, neu gall yr yswiriwr wneud hynny ei hun.
Os ydych chi’n wynebu dyledion hirdymor, dylech chi gael cyngor arbenigol. Cysylltwch ag un o’r sefydliadau canlynol a allai fod yn gallu eich helpu:
Ffoniwch linell gymorth cyngor tai arbenigol Shelter Cymru ar 08000 495 495. Gallech hefyd anfon e-bost at ein tîm cyngor ar ddyledion, neu, os yw’n well gennych, mynd i un o’n cymorthfeydd gwasanaeth cyngor ar ddyledion rhad ac am ddim, arbenigol, annibynnol a chyfrinachol ledled Cymru
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Medi 10, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
