Os ydych chi’n cael trafferth talu eich morgais, mae angen i chi weithredu’n gyflym. Dylai cadw i fyny â’ch taliadau morgais fod yn flaenoriaeth ariannol i chi. Os na fyddwch chi’n talu’ch morgais, gallech chi beryglu colli’ch cartref.
Os yw’ch benthyciwr eisoes wedi cychwyn achos llys i adfeddiannu’ch cartref (er enghraifft, rydych chi eisoes wedi derbyn llythyrau gan y llys) gweler ein hadran ar Adfeddiannu Morgais.
Gallwch hefyd lawrlwytho ein taflen ffeithiau ‘Yn poeni am eich morgais?‘ neu ein llyfryn ‘Sut i ymdopi ag ôl-ddyledion morgais‘ am ragor o syniadau.
Gweithredwch yn gyflym
Os byddwch chi’n syrthio ar ei hôl hi gyda’ch taliadau morgais, mae angen i chi weithredu ar unwaith.
Mae llawer o fenthycwyr yn codi ffioedd cosb am bob taliad a fethir. Bydd y rhain yn cynyddu’r swm y mae’n rhaid i chi ei ad-dalu a pho hiraf y gadewir y broblem heb ei datrys, y mwyaf y bydd eich dyled yn tyfu.
Mae’n debygol y bydd eich benthyciwr yn cynnig mwy o opsiynau i chi os byddwch chi’n negodi yn gynnar yn hytrach nag aros nes bod ôl-ddyledion morgais yn dod yn anorchfygol.
Negodi gyda’ch benthyciwr
Os oes gennych anhawster talu’ch morgais (neu’n meddwl y byddwch, er enghraifft oherwydd eich bod wedi colli’ch swydd) mae’n bwysig siarad â’ch benthyciwr cyn gynted â phosibl. Peidiwch â chael eich digalonni oherwydd eich bod yn meddwl bod eich sefyllfa’n anobeithiol. Yn aml mae yna ateb.
Os nad ydych wedi penderfynu eto beth i’w wneud am y broblem, esboniwch i’ch benthyciwr eich bod yn cymryd camau i unioni pethau ac yn mynd i gael cyngor arbenigol am eich opsiynau.
Bydd y rhan fwyaf o fenthycwyr yn disgwyl i chi lunio’ch cynlluniau eich hun ar gyfer talu’ch morgais, yn hytrach na gwneud awgrymiadau ynghylch yr hyn y dylech ei wneud.
Gallwch naill ai anfon e-bost / ysgrifennu at eich benthyciwr neu wneud apwyntiad i drafod eich sefyllfa yn bersonol. Byddai’n ddefnyddiol:
- cynhyrchu datganiad manwl o’ch incwm, gwariant a dyledion – defnyddiwch y cynlluniwr cyllideb ar-lein hwn i’ch helpu
- egluro unrhyw gynlluniau sydd gennych i gynyddu’ch incwm neu leihau’ch gwariant
- egluro unrhyw newidiadau yr hoffech eu gwneud i’r morgais a sut y bydd y trefniadau newydd yn effeithio ar y taliadau yn y dyfodol.
Bydd eich benthyciwr yn ystyried eich cynnig ac yn penderfynu a ddylid ei dderbyn.
Gall negodi gyda’ch benthyciwr fod yn gymhleth, yn enwedig os nad ydych chi’n siŵr pa opsiynau sydd ar gael. Gall cynghorydd arbenigol eich helpu i edrych ar yr holl opsiynau a llunio cynnig realistig a fforddiadwy. Cysylltwch â chynghorwyr dyled arbenigol Shelter Cymru a all eich helpu.
Cynllun Cymorth i Aros
Os ydych chi’n cael neu’n wynebu anhawster i wneud taliadau morgais, efallai y bydd y cynllun Cymorth i Aros yn gallu darparu cymorth ariannol i’ch helpu i gadw’ch cartref. Darperir cymorth ar ffurf benthyciad ecwiti dros gyfnod o 15 mlynedd, ac ni fydd angen i chi dalu unrhyw beth tuag at y benthyciad am y 5 mlynedd cyntaf.
I gael gwybod mwy am y cynllun a sut i wneud cais, cliciwch yma.
Cynllun Lle i Anadlu
Os ydych chi’n cael trafferth talu’ch morgais ac mewn ôl-ddyledion efallai y byddwch chi’n gymwys ar gyfer y cynllun Lle i Anadlu. Mae hyn yn rhoi amser i chi gael rhywfaint o gyngor arbenigol ar ddyledion heb y pwysau o gymryd camau ffurfiol yn eich erbyn.
I gael gwybod mwy am y cynllun a sut i wneud cais, cliciwch yma.
Talu cymaint ag y gallwch
Dylai talu’ch morgais fod yn flaenoriaeth i chi, hyd yn oed os ydych chi dan bwysau i dalu dyledion eraill hefyd. Byddai colli eich cartref drwy adfeddiannu ond yn gwaethygu eich problemau dyled, felly mae’n hanfodol parhau i dalu cymaint ag y gallwch fforddio. Bydd hyn yn helpu i atal eich ôl-ddyledion morgais rhag codi’n rhy gyflym. Bydd hefyd yn dangos i’ch benthyciwr eich bod yn ceisio mynd i’r afael â’r broblem.
Yswiriant diogelu taliadau morgais
Oes gennych chi yswiriant diogelu morgais a fyddai’n cynnal eich ad-daliadau am gyfnod os na allwch weithio oherwydd salwch, damwain neu gael eich diswyddo? Mae rhai pobl yn cymryd yr yswiriant hwn allan pan fyddant yn cymryd eu morgais am y tro cyntaf ac yna’n anghofio ei fod yn bodoli, gan y gallai fod wedi’i gynnwys yn eich taliadau morgais misol.
Os oes gennych chi’r math hwn o yswiriant (sy’n wahanol i warant indemniad morgais neu yswiriant bywyd), gwiriwch y polisi yn ofalus. Ni fydd llawer o bolisïau’n talu allan tan ychydig fisoedd ar ôl i chi fod yn methu gweithio, ac yna am ddim mwy na blwyddyn neu ddwy. Efallai y bydd angen i chi wneud trefniadau eraill i dalu am unrhyw beth nad yw wedi’i gynnwys gan eich yswiriant.
Gweithiwch allan eich opsiynau
Os ydych chi am aros yn eich cartref, bydd angen i chi ddod o hyd i ffordd o atal yr ôl-ddyledion rhag codi wrth gadw i fyny â’ch taliadau yn y dyfodol. Mae angen i chi hefyd dalu unrhyw ôl-ddyledion sydd wedi cronni hyd yn hyn.
Ystyriwch:
- lleihau eich gwariant. Allwch chi dorri’n ôl ar wariant diangen? Allwch chi leihau eich costau byw rheolaidd? (fel bwyd, dillad, adloniant a hamdden) Allwch chi leihau eich costau yswiriant? (efallai y bydd modd dod o hyd i yswiriant adeiladau, yswiriant cynnwys, yswiriant bywyd a/neu yswiriant diogelu taliadau rhatach)
- cynyddu eich incwm. Allwch chi weithio mwy o oriau neu ddod o hyd i waith ychwanegol? Ydych chi’n gymwys i gael unrhyw fudd-daliadau? Allwch chi rentu ystafell?
- negodi gyda’ch benthyciwr i leihau eich morgais misol. Os oes gennych forgais ad-dalu, efallai y bydd rhai opsiynau y gallwch siarad â’ch benthyciwr amdanynt. Os oes gennych forgais hyblyg, efallai y byddwch yn gallu lleihau eich morgais misol neu gymryd ‘gwyliau talu’ a pheidio â thalu dim am ychydig fisoedd.
Os nad yw’r un o’r opsiynau hyn yn bosibl, neu os ydych chi am adael, efallai y byddwch chi’n penderfynu gwerthu’ch cartref yn wirfoddol a symud i rywle mwy fforddiadwy. Gwnewch yn siŵr eich bod chi’n cael cyngor arbenigol cyn i chi wneud unrhyw benderfyniadau.
Cadwch at y cytundeb
Mae’n bwysig iawn cadw at unrhyw gytundeb a wnewch gyda’ch benthyciwr morgais. Os na wnewch chi, mae’n debyg y bydd yn anoddach negodi gyda’ch benthyciwr yn y dyfodol. Os ydych chi eisoes wedi negodi cytundeb, ond yn cael problemau cadw ato, ceisiwch gyngor ar ddyledion ar unwaith. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu eich helpu i berswadio’ch benthyciwr i newid yr hyn a gytunwyd.
Cwyno am eich benthyciwr morgais
Dylai benthycwyr morgais ymateb yn gydymdeimladol os byddwch chi’n mynd i ôl-ddyledion.
Os nad ydych chi’n fodlon â’r ffordd y maen nhw’n delio â chi, neu os ydych chi’n meddwl eu bod nhw’n cymhwyso taliadau cosb annheg, efallai yr hoffech chi wneud cwyn.
Dylech drafod y mater yn gyntaf gyda’r benthyciwr dan sylw. Dylai fod ganddyn nhw eu gweithdrefn gwyno fewnol eu hunain.
Os nad yw hyn yn datrys eich cwyn, gallwch wneud cwyn i’r Gwasanaeth Ombwdsmon Ariannol. Mae gwasanaeth yr ombwdsmon yn annibynnol ac yn rhad ac am ddim. Caiff y rhan fwyaf o gwynion eu trin o fewn chwe mis, gall gymryd mwy o amser os yw eich achos yn gymhleth.
Dysgwch fwy gan Which? am wneud cwyn am eich benthyciwr morgais
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Tachwedd 2, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
