Llety â chymorth – trwyddedau a thenantiaethau cyfraith gyffredin

• Os ydych chi’n derbyn cymorth fel rhan o fyw yn eich cartref, efallai y byddwch chi’n byw mewn llety â chymorth
• Pan fyddwch chi’n symud i lety â chymorth am y tro cyntaf, mae’n debyg y bydd gennych chi drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin am y 6 mis cyntaf
• Fel arfer, gallwch chi gael eich troi allan yn eithaf hawdd os oes gennych chi drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin

Mae’r dudalen hon yn esbonio’ch hawliau os oes gennych chi drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin mewn llety â chymorth. Nid yw’n esbonio’ch hawliau a’ch cyfrifoldebau os oes gennych chi gontract meddiannaeth safonol â chymorth gyda landlord cymunedol neu elusen. Am wybodaeth am hyn, cliciwch yma.

Rwy’n byw mewn llety â chymorth. Oes gen i drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin?

Efallai bod gennych chi drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin mewn llety â chymorth os:

• Symudoch chi i mewn llai na 6 mis yn ôl a dewisodd eich landlord beidio â rhoi contract safonol â chymorth i chi, neu
• Symudoch chi i mewn fwy na 6 mis yn ôl ac mae eich landlord wedi rhoi hysbysiad i chi yn ymestyn eich trwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin

Dylech chi wirio’r dogfennau a roddodd eich landlord neu ddarparwr cymorth i chi i weld pa fath o gytundeb sydd gennych chi. Os gall eich landlord neu ddarparwr cymorth fynd i mewn i’r llety neu ofyn i chi symud i ystafell wahanol, yna mae’n debyg bod gennych drwydded. Os yw’ch cytundeb yn rhoi’r hawl i chi reoli pwy sy’n mynd i mewn i’ch cartref, yna mae’n debyg y bydd gennych denantiaeth cyfraith gyffredin.

Pa wybodaeth ddylai fy landlord ei rhoi i mi?

Pan fyddwch chi’n symud i lety â chymorth, mae’n debyg y byddwch chi’n cael trwydded ysgrifenedig neu gytundeb tenantiaeth. Dylech ddarllen y cytundeb yn drylwyr fel eich bod chi’n ymwybodol o’ch hawliau a’ch cyfrifoldebau a rhai eich landlordiaid. Efallai y bydd rheolau ynghylch ymwelwyr neu gyrffyw yn y llety, felly gwnewch yn siŵr eich bod chi’n gwirio. Os ydych chi’n ansicr ynghylch telerau eich cytundeb, ceisiwch gymorth.

Pryd y byddaf yn cael contract safonol â chymorth?

Pan fyddwch chi wedi bod yn byw mewn llety â chymorth am 6 mis, byddwch chi’n dod yn ddeiliad contract safonol â chymorth yn awtomatig, oni bai bod eich landlord wedi ymestyn cyfnod eich trwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin.

Sut gall fy landlord ymestyn fy nhrwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin?

Dim ond am 3 mis y gall eich landlord ymestyn eich tenantiaeth neu drwydded cyfraith gyffredin trwy roi ‘hysbysiad o estyniad’ ysgrifenedig i chi yn nodi’r rhesymau dros yr estyniad. Rhaid rhoi’r hysbysiad i chi o leiaf 4 wythnos cyn diwedd y cyfnod cychwynnol o 6 mis.

Nid oes terfyn ar nifer yr estyniadau y gallwch eu cael ond rhaid rhoi hysbysiad i chi o leiaf 4 wythnos cyn diwedd pob cyfnod estynedig.

Rhaid i’ch landlord siarad â chi cyn rhoi’r hysbysiad i chi i glywed eich barn a thrafod unrhyw faterion. Gallent ystyried eich ymddygiad neu ymddygiad eich ymwelwyr wrth wneud y penderfyniad.

Os yw’ch landlord neu ddarparwr cymorth yn elusen gofrestredig, efallai y bydd yn rhaid iddynt gael caniatâd y cyngor ar gyfer eu penderfyniad i beidio â rhoi contract safonol â chymorth i chi ac i ymestyn eich trwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin.

A allaf herio’r hysbysiad estyniad?

Gallwch wneud cais i’r llys sirol am ‘adolygiad barnwrol’ o benderfyniad y landlord i ymestyn eich trwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin. Rhaid i chi wneud cais o fewn 14 diwrnod i dderbyn yr hysbysiad.

Os bydd y llys yn canfod bod nam yn y ffordd y gwnaed y penderfyniad, gall naill ai:

• gwrthod yr hysbysiad estyniad
• newid y cyfnod y mae eich trwydded neu denantiaeth yn cael ei hymestyn

Os bydd y llys yn penderfynu gwneud y naill neu’r llall o’r uchod, gall eich landlord gyflwyno hysbysiad estyniad newydd o fewn 14 diwrnod. Os na fydd y landlord yn rhoi hysbysiad estyniad newydd i chi, byddwch yn dod yn ddeiliad contract safonol â chymorth.

Gall herio penderfyniadau yn y ffordd hon fod yn anodd iawn felly ceisiwch gymorth os gwnewch hyn.

A allaf gael fy nhroi allan?

Ydw. Gall eich landlord benderfynu eich troi allan os byddwch yn torri eich cytundeb neu am resymau eraill. Os oes gennych denantiaeth cyfraith gyffredin neu gytundeb trwydded, gallwch gael eich troi allan yn eithaf hawdd.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein cyngor ynghylch troi allan trwyddedai neu denantiaid cyfraith gyffredin o lety â chymorth.

Os byddwch yn derbyn hysbysiad yn gofyn i chi adael llety â chymorth, ceisiwch gymorth. Gall fod yn anodd dod o hyd i unrhyw le arall i fyw os na fyddwch yn cymryd camau’n gyflym.

A all fy landlord ofyn i mi adael dros dro?

Os oes gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin, nid oes gan eich landlord yr hawl fel arfer i ofyn i chi adael eich llety dros dro. Fodd bynnag, mae’n werth cofio y gallwch gael eich troi allan yn hawdd iawn os oes gennych drwydded, felly mae bob amser yn well ceisio datrys unrhyw broblemau sydd gennych gyda’ch llety. Ceisiwch gymorth os yw’ch landlord wedi gofyn i chi symud allan am gyfnod.

A allaf gael fy symud i ystafell arall o fewn yr adeilad?

Efallai y bydd rhai trwyddedau mewn llety â chymorth yn caniatáu i’ch landlord neu ddarparwr cymorth eich symud i ran arall o’r adeilad. Gellid defnyddio hyn i osgoi gwrthdaro â phreswylwyr eraill, er enghraifft.

Os ydych wedi cael tenantiaeth cyfraith gyffredin, nid oes gan eich landlord yr hawl i’ch symud o un eiddo i’r llall.

Os yw’ch landlord yn gofyn i chi symud i eiddo arall yn yr adeilad, mae’n werth ystyried a fyddant yn eich troi allan os gwrthodwch. Ceisiwch gymorth os ydych chi yn y sefyllfa hon.

Beth yw’r rheolau ar rent a chynnydd rhent?

Os oes gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin, gall eich landlord gynyddu’r rhent ar unrhyw adeg. Fodd bynnag, os oes gennych gytundeb tymor penodol, ni all eich landlord gynyddu’r rhent yn ystod y tymor.

Dylai eich rhent fod yn flaenoriaeth ariannol uchel i chi bob amser gan y gallech golli’ch cartref os byddwch yn mynd i ôl-ddyledion rhent. Os ydych chi’n hawlio budd-daliadau neu os oes gennych incwm isel, efallai y byddwch chi’n gallu hawlio budd-dal tai neu gostau tai Credyd Cynhwysol i helpu gyda’r rhent. Mae’n syniad da siarad â’ch landlord os oes gennych unrhyw bryderon ynghylch talu rhent.

A all fy landlord newid telerau fy nghytundeb?

Os oes gennych drwydded gyfnodol neu denantiaeth (mae hyn yn golygu ei bod yn symud o un cyfnod rhentu i’r nesaf) yna efallai y bydd eich landlord yn gallu newid telerau eich cytundeb. Dylent eich hysbysu am unrhyw newidiadau y maent yn eu gwneud.

Os yw eich cytundeb am gyfnod penodol, yna dim ond os ydych chi’n cytuno ag ef y gellir newid telerau’r cytundeb.

Pwy sy’n gyfrifol am atgyweiriadau?

Mae eich landlord yn gyfrifol am sicrhau bod yr eiddo’n cael ei gadw mewn cyflwr da. Mae hyn yn cynnwys delio â:

• problemau gyda’r to, y cwteri, ffenestri, drysau a gwaith brics
• plymio, nwy a thrydan.

Dylai eich landlord roi gwybodaeth i chi am ba atgyweiriadau yr ydych yn gyfrifol amdanynt.

Os oes angen atgyweiriadau ar eich cartref, rhowch wybod am y broblem i’ch landlord ar unwaith. Dylent gael gwasanaeth 24 awr ar gyfer argyfyngau a gweithdrefnau priodol ar gyfer cyflawni unrhyw waith dan sylw.

Dysgwch fwy am atgyweiriadau yma.

A allaf gymryd lletywyr neu is-osod fy nghartref?

Fel arfer, nid oes gennych yr hawl i gymryd lletywr i mewn na is-osod rhan o’ch cartref tra byddwch chi’n byw mewn llety â chymorth. Os gwnewch hynny heb ganiatâd ysgrifenedig gan eich landlord, efallai y byddant yn penderfynu eich troi allan.

A allaf ychwanegu rhywun arall at y cytundeb?

Mae’n debyg nad oes gennych yr hawl i ychwanegu pobl eraill at eich cytundeb rhentu os oes gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin mewn llety â chymorth. Gwiriwch eich cytundeb i wneud yn siŵr.

A all rhywun arall gymryd drosodd fy nghytundeb pan fyddaf yn marw?

Os oes gennych drwydded neu denantiaeth cyfraith gyffredin, dim ond rhywun sydd hefyd wedi’i enwi ar y cytundeb ar y cyd â chi fydd yn gallu parhau â’r cytundeb os byddwch chi’n marw. Gelwir hyn yn ‘oroesiad’.

A allaf gael trosglwyddiad neu gyfnewid?

Nid tra byddwch chi mewn llety â chymorth. Bydd yn rhaid i chi aros nes i chi gael llety sefydlog. Hyd yn oed wedyn, dim ond os cewch gontract diogel gyda landlord cymunedol y bydd yn bosibl cyfnewid eich cartref.

Sut alla i ddod â fy nghytundeb rhentu i ben?

Os ydych chi am ddod â’ch cytundeb rhentu i ben a gadael eich cartref, dylech chi roi’r rhybudd cywir i’r landlord yn ysgrifenedig. Y cyfnod rhybudd lleiaf y dylech chi ei roi i’ch landlord yw 4 wythnos.

Beth os oes gen i gŵyn?

Os ydych chi’n teimlo nad yw’ch landlord yn eich trin yn deg neu wedi methu â chyflawni ei gyfrifoldebau, dylech chi ddefnyddio eu gweithdrefn gwyno swyddogol. Fel arfer mae’n rhaid i chi wneud hyn cyn y gallwch chi fynd â phethau ymhellach.

Os nad ydych chi’n hapus gyda’r ymateb a gewch, efallai y byddwch chi’n gallu cwyno ymhellach i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.