Skip to main content

Gyda phwy y dylwn i fyw?

Ydych chi eisiau byw ar eich pen eich hun, mewn tŷ neu rannu fflat, gyda’ch cariad neu gariad, neu gyda ffrind?

Mae symud i mewn gyda rhywun yn gam mawr. Gwnewch yn siŵr eich bod yn meddwl yn ofalus ac yn pwyso a mesur y manteision a’r anfanteision cyn i chi benderfynu.

Byw ar eich pen eich hun

Mae byw ar eich pen eich hun yn cynnig digon o ryddid ac annibyniaeth i chi, ond gall fod yn unig. A ydych yn barod i wneud popeth drosoch eich hun, o goginio a glanhau i dalu’r biliau, ac i ddod adref i dŷ gwag?

Derbynnir yn gyffredinol mai byw ar eich pen eich hun yw’r ffordd ddrutaf o fyw. Mae byw gyda phobl eraill yn ffordd dda o rannu’r costau. Mae cartrefi cyngor a chymdeithasau tai fel arfer yn fwy fforddiadwy, ond efallai y byddwch yn gorfod aros yn hir.

Symud i mewn gyda’ch partner

Mae symud i mewn gyda phartner yn syniad cyffrous, ond gall roi straen ar eich perthynas, yn enwedig os nad ydych wedi bod gyda’ch gilydd yn hir iawn. Trafodwch hynny’n briodol, cytunwch ar rai rheolau sylfaenol, a gwnewch yn siŵr eich bod yn barod ar ei gyfer. 

Os ydych chi’n symud i eiddo y mae eich partner eisoes yn ei rentu, efallai y gallwch ychwanegu eich enw at y cytundeb, yn dibynnu ar bwy maen nhw’n ei rentu oddi wrthynt a pha fath o gytundeb sydd ganddyn nhw. Bydd ychwanegu eich enw at y cytundeb yn rhoi mwy o hawliau i chi.

Os yw’r landlord yn gwrthod eich ychwanegu at y contract, mynnwch help.

Os ydych chi’r ddau yn symud i eiddo rhent newydd, mae’n debygol y cewch gytundeb meddiannaeth ar y cyd, sy’n diogelu eich hawliau fel deiliad cytundeb.

Os bydd y gwaethaf yn digwydd, a’ch bod yn gwahanu, mynnwch gyngor ar unwaith. Gall eich hawliau amrywio’n fawr, yn dibynnu ar eich amgylchiadau a’ch statws.

Fflatiau a thai a rennir

Mae rhannu tŷ neu fflat fel arfer yn rhatach na byw ar eich pen eich hun, a gall fod yn llawer o hwyl, cyn belled â bod pawb yn talu eu cyfran ac yn gwneud eu rhan o waith y tŷ.

Os ydych yn byw mewn tŷ neu fflat sy’n cynnwys mwy nag un aelwyd (fel gwely a brecwast, neu dŷ wedi’i rannu’n fflatiau un ystafell) gallai gael ei ddosbarthu’n gyfreithiol fel tŷ amlfeddiannaeth (neu Dŷ Amlfeddiannaeth). Os yw hyn yn wir, mae gan y landlord gyfrifoldebau cyfreithiol ychwanegol i sicrhau bod yr eiddo’n cael ei reoli’n briodol.

Symud i mewn gyda ffrindiau

Gall symud i mewn gyda ffrindiau fod yn ateb da. Ond mae angen i chi fod yn glir o hyd beth yw’r trefniadau. Bydd eich hawliau’n wahanol iawn os byddwch chi’n symud i le eich cymar fel lletywr neu is-denant, nag y byddan nhw os oes gennych chi denantiaethau ar y cyd neu ar wahân mewn tŷ neu fflat a rennir.

Os oes rhaid ichi adael eich cartref presennol a heb unman arall i fynd, gallai aros ar soffa cymar fod yn ateb da am gyfnod byr. Ond gall ddod yn broblemus yn y tymor hwy. Efallai y byddwch yn teimlo eich bod yn rhwystro, a bydd gennych hawliau cyfyngedig iawn os ydynt am i chi adael. Os ydych yn y sefyllfa hon, mynnwch gyngor ar unwaith – mae’n debyg eich bod yn profi ‘digartrefedd cudd’ a dylai fod gennych hawl i help gan y cyngor.

Byw gyda landlord neu aelod o’i deulu

Os ydych yn rhannu gyda landlord, bydd gennych hawliau cyfyngedig iawn. Cofiwch: y person rydych yn talu eich rhent iddo yw eich landlord. Felly os byddwch yn symud i le cymar fel lletywr neu is-denant, yn ôl y gyfraith, nhw fydd eich landlord.

Bydd byw gyda’ch landlord neu aelod o’u teulu yn cael effaith fawr ar ba mor hawdd y gallwch chi gael eich troi allan. Rydych yn debygol o fod yn feddiannydd eithriedig os rydych yn rhannu lle byw gyda’ch landlord, hyd yn oed os mai ef/hi yw eich ffrind neu bartner. Mae ceginau, ystafelloedd ymolchi ac ystafelloedd byw yn cyfrif fel gofod byw, ond nid yw cynteddau a mynedfeydd yn cyfrif fel arfer.

Gall meddianwyr sydd wedi’u gwahardd gael eu troi allan yn haws oherwydd bod ganddyn nhw hawl i rybudd rhesymol dim ond os yw’r landlord eisiau iddyn nhw adael. Gallai rhybudd rhesymol olygu mai dim ond cyfnod byr y byddant yn ei gael, a gall y rhybudd fod ar lafar.

Os ydych yn rhentu cartref gan ‘berthynas agos’ i chi neu’ch partner a’u bod yn byw yn yr un tŷ, ni fyddwch yn gallu cael budd-dal tai.

Beth arall ddylwn i feddwl amdano?

Dim ond y cam cyntaf yw dod o hyd i rywun i fyw gydag ef.

Unwaith y byddwch wedi dod o hyd i le i fyw, gwiriwch delerau’r cytundeb cyn ei lofnodi. Os ydych yn ansicr ynghylch unrhyw un o’r telerau, mynnwch help. 

Hefyd, gallai gosod ychydig o reolau sylfaenol pan fyddwch yn symud i mewn arbed dadleuon mawr yn nes ymlaen.

Did you find this helpful?

 Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 15, 2026 

Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.