Cymorth i bobl o’r Undeb Ewropeaidd (UE) a’r Ardal Economaidd Ewropeaidd (AEE)

Roeddwn yn byw yn y DU cyn diwedd 31 Rhagfyr 2020 ond nid wyf eto wedi gwneud cais am ganiatâd nac wedi cael caniatâd o dan yr EUSS.

Darparodd y llywodraeth Gyfnod Gras, rhwng 1 Ionawr 2021 a 30 Mehefin 2021, gan ganiatáu amser i chi wneud cais i’r EUSS.

Os gwnaethoch gais i’r EUSS yn ystod y Cyfnod Gras ond na ddeliwyd â’ch cais erbyn 30 Mehefin 2021, gallwch barhau i fod yn gymwys ar gyfer tai cymdeithasol a chymorth, ar yr amod y gallwch brofi dyddiad eich cais a’ch bod wedi bodloni’r meini prawf cymhwysedd.

Os na wnaethoch gais i’r EUSS erbyn 30 Mehefin 2021 efallai y byddwch yn dal yn gallu gwneud cais os gallwch ddangos ‘seiliau rhesymol’ dros wneud cais yn hwyr, er enghraifft cyflwr meddygol neu anghenion gofal. Hyd yn oed os ydych wedi methu’r dyddiad cau, mae’n bwysig gwneud cais cyn gynted â phosibl ac esbonio pam y bu oedi. Mae gwefan gov.uk yn rhoi rhai enghreifftiau eraill o’r hyn y gellid ei ystyried yn ‘sail resymol’ ond hyd yn oed os nad yw eich rheswm wedi’i restru dylech wneud cais o hyd.

Nid oeddwn yn byw yn y DU cyn diwedd 31 Rhagfyr 2020

Oni bai eich bod wedi dod i mewn i’r DU ar sail trwydded teulu a roddwyd o dan yr EUSS (i ymuno â dinesydd AEE a oedd yn byw yn y DU cyn diwedd y cyfnod pontio), byddwch yn destun rheolaeth fewnfudo. Ni fyddwch yn gymwys ar gyfer tai cymdeithasol neu gymorth digartrefedd.

(Mae rheolau gwahanol yn berthnasol os oes gennych statws ffoadur neu ganiatâd amhenodol i aros)

Des i mewn i’r DU am y tro cyntaf ar ôl 31 Rhagfyr 2020

Mae gwladolion yr UE, AEE a/neu’r Swistir sy’n dod i mewn i’r DU am y tro cyntaf ar neu ar ôl 1 Ionawr 2021 yn destun rheolaeth fewnfudo a rhaid iddynt wneud cais am ganiatâd (caniatâd) i aros yn y DU.

Bydd y math o absenoldeb sydd gennych yn effeithio ar yr hawliau sydd gennych i gael cymorth gyda thai cymdeithasol neu ddigartrefedd.

Yn gyffredinol, mae pobl yn cael caniatâd cyfyngedig yn y DU i:

• gwaith
• astudio
• ymweled, neu
• ymuno ag aelodau’r teulu.

Mae absenoldeb cyfyngedig fel arfer yn dod gydag amod ynghlwm fod yn rhaid i chi allu lletya a chynnal eich hun heb ddibynnu ar arian cyhoeddus (“dim hawl i arian cyhoeddus”). Mae hyn yn golygu na fydd gennych yr hawl i wneud cais am dŷ cyngor, derbyn cymorth digartrefedd llawn na hawlio budd-daliadau.

Yng Nghymru, dylech gael gwybodaeth a chyngor am ddim ar sut i atal digartrefedd, dod o hyd i lety neu gael cymorth pellach gan adran ddigartrefedd eich cyngor, hyd yn oed os oes gennych amodau ynghlwm wrth eich absenoldeb cyfyngedig.

Os ydych yn y sefyllfa hon, mae’n syniad da cael digon o arian i dalu eich costau tai, neu geisio trefnu i aros gyda ffrindiau neu deulu am gyfnod byr. Gall fod yn anodd iawn mynd i mewn i hostel neu loches nos i’r digartref. Mae hyn oherwydd bod angen i chi allu hawlio budd-dal tai fel arfer i dalu am eich lle mewn hostel.

Cysylltwch â Streetlink os nad oes gennych unrhyw le i aros yn y nos. Byddant yn gallu eich rhoi mewn cysylltiad â chymorth yn eich ardal. Ewch i’w gwefan neu ffoniwch 0300 500 0914.

Rhoddir caniatâd cyfyngedig i rai pobl aros ‘y tu allan i’r rheolau mewnfudo’, h.y. yn eithriadol. Os rhoddir yr absenoldeb hwn gyda hawl i arian cyhoeddus, yna byddwch yn gymwys i gael cymorth digartrefedd a dyraniad tai.

Newidiadau i Gynllun Setliad yr UE

Ar 17 Gorffennaf 2023, cyhoeddodd y Swyddfa Gartref newidiadau i Gynllun Setliad yr UE. Os ydych yn ddinesydd yr UE gyda statws preswylydd cyn-sefydlog bydd eich statws yn awr yn cael ei ymestyn yn awtomatig o 2 flynedd. Bydd y Swyddfa Gartref yn eich hysbysu o hyn a bydd eich statws digidol ar y system Gweld a Phrofi yn cael ei ddiweddaru’n awtomatig.

Os oes gennych statws cyn-sefydlog, bydd y Swyddfa Gartref hefyd yn eich uwchraddio’n awtomatig i statws preswylydd sefydlog os ydych yn gymwys.

Dim ond os gall y Swyddfa Gartref ddangos tystiolaeth eich bod wedi byw yn y DU am y 5 mlynedd diwethaf y byddwch yn gymwys am yr uwchraddiad awtomatig hwn.

Fel dinesydd yr UE nid oes rhaid i chi aros i gael eich uwchraddio’n awtomatig i statws sefydlog yn dilyn diwedd yr estyniad 2 flynedd, gallwch wneud cais i uwchraddio cyn gynted ag y byddwch yn gymwys.

Os nad oes gennych 5 mlynedd o breswylfa barhaus ni fyddwch yn gymwys ar gyfer yr uwchraddio awtomatig ond gallwch wneud cais cyn gynted ag y byddwch yn gymwys ar gyfer statws sefydlog.

Mae gennyf aelod o’r teulu sy’n ddinesydd yr UE, AEE neu’r Swistir, beth yw ei hawliau?

Rhaid i aelod o’ch teulu wneud cais i’r EUSS.

Os yw aelod o’ch teulu eisoes yn y DU gallant wneud hyn nawr os yw naill ai:

• eu bod wedi cyrraedd y DU erbyn 31 Rhagfyr 2020, neu
• maent wedi cyrraedd y DU ar ôl 31 Rhagfyr 2020 ac mae ganddynt gerdyn preswylio neu drwydded teulu.

Os daeth aelod o’ch teulu i’r DU fel ymwelydd ar ôl 31 Rhagfyr 2020, bydd yn rhaid iddo adael a gwneud cais i’r EUSS fel aelod o’r teulu o’r tu allan i’r DU.

I gael rhagor o gyngor ar gadw aelod o’ch teulu yn y DU, gweler gwefan Cyngor ar Bopeth.

Beth yw gwledydd yr UE a’r AEE?

Undeb Ewropeaidd (UE)

Sefydlwyd yr UE ym 1992 ac mae ganddo 27 o aelod-wladwriaethau. Cliciwch yma i ddarganfod pa wledydd sydd yn yr UE.

Gall dinasyddion gwledydd yr UE fyw, teithio, gweithio a buddsoddi mewn aelod-wladwriaethau eraill.

Ardal Economaidd Ewropeaidd (AEE)

Dechreuodd yr AEE ym 1994 a chaniataodd i’r gwledydd a gymerodd ran fasnachu yn y Farchnad Sengl Ewropeaidd heb orfod ymuno â’r UE. Mae 30 o wledydd yn cymryd rhan, sy’n cynnwys 27 o aelod-wladwriaethau’r UE ynghyd â:

• Gwlad yr Iâ
• Liechtenstein
• Norwy

Mae gan y Swistir hefyd gytundeb gyda’r AEE, sy’n rhoi’r un hawl i’w dinasyddion fasnachu yn y Farchnad Sengl Ewropeaidd.

Ble gallaf gael mwy o help?

Gall cyfraith mewnfudo fod yn gymhleth iawn, felly mynnwch gyngor cyn i chi wneud cais am dŷ os nad ydych yn siŵr o’ch statws.

Gall y sefydliadau canlynol hefyd roi mwy o gyngor ar wneud cais i’r EUSS:

• Gwybodaeth Hawliau Tai CIH
• Gov.uk
• Cyngor ar Bopeth
• Wedi setlo