Weithiau mae ffyrdd o osgoi dod yn ddigartref, hyd yn oed pan fo’r sefyllfa’n ymddangos yn anobeithiol. Efallai y gallwch chi wneud rhai o’r rhain eich hun. I eraill, mae’n debyg y bydd angen cymorth arbenigol arnoch.
Beth bynnag fo’ch sefyllfa o ran tai, mae’n syniad da cael cymorth cyn gynted â phosibl. Po gynharaf y cewch gyngor, y lleiaf tebygol y byddwch o ddod yn ddigartref.
Allwch chi aros yn eich cartref?
Os ydych chi’n berchennog tŷ neu’n rhentu’ch cartref, mae’n debyg na fydd yn rhaid i chi adael eich cartref oni bai bod llys wedi gorchymyn i chi wneud hynny. Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd proses gyfreithiol y mae’n rhaid i fenthycwyr a landlordiaid ei dilyn cyn y gellir eich troi allan.
Os na ddilynir y broses gywir, gall eich landlord neu fenthyciwr fod yn euog o droi allan anghyfreithlon. Os ydych yn meddwl eich bod wedi cael eich troi allan yn anghyfreithlon neu fod eich benthyciwr/landlord yn bygwth eich troi allan heb fynd drwy’r llys, mynnwch help yn gyflym.
Mae’r broses gyfreithiol yn amrywio yn ôl pam y gofynnir i chi adael a pha fath o berchennog neu rentwr ydych chi. Gall dod i wybod am eich statws tai fod yn gymhleth ac efallai y bydd angen i chi gael cyngor yn ei gylch. Hyd yn oed os yw eich benthyciwr neu landlord wedi dechrau ceisio eich troi allan, fe all gymryd amser i gyrraedd y llys. Unwaith y byddwch yn y llys, efallai y byddwch yn gallu gohirio neu atal y troi allan. Mewn llawer o achosion ni fydd y llys yn gwneud i chi adael eich cartref yn awtomatig.
Efallai y byddwch yn teimlo bod yn rhaid i chi adael eich cartref oherwydd bygythiadau, camdriniaeth neu fygythiadau. Mewn rhai sefyllfaoedd, efallai y bydd pethau y gallwch chi eu gwneud i ddatrys y problemau eich hun. Efallai y bydd yn bosibl aros yn eich cartref os byddwch yn cymryd camau yn erbyn y person sy’n gyfrifol. Ond ni ddylech byth roi eich hun mewn perygl. Mewn argyfwng, neu os ydych yn credu bod trosedd ar fin cael ei chyflawni, dylech ffonio’r heddlu ar 999.
Trafod gyda’ch benthyciwr neu landlord
Os gofynnwyd i chi adael ond rydych am aros, ceisiwch drafod gyda’ch benthyciwr neu’ch landlord. Os yw eich benthyciwr neu landlord am i chi adael oherwydd bod arnoch chi arian, gallech geisio trafod ffyrdd i’w dalu’n ôl.
Darllenwch fwy am ddelio ag ôl-ddyledion morgais neu drafod ôl-ddyledion rhent.
Os yw’ch landlord yn anhapus â’ch ymddygiad, gofynnwch am amser i unioni pethau. Er enghraifft, efallai y bydd y landlord yn dweud eich bod wedi bod yn chwarae cerddoriaeth uchel. Os mai dyma’r gŵyn gyntaf, efallai y bydd yn barod i roi ail gyfle i chi.
Trafod gyda ffrindiau neu berthnasau
Os ydych chi’n aros gyda ffrindiau neu berthnasau, gofynnwch a allwch chi aros ychydig yn hirach tra byddwch chi’n ceisio dod o hyd i rywle arall i fyw.
Os yw eich perthynas wedi chwalu efallai y bydd gennych hawliau i’ch cartref nad ydych yn gwybod amdanynt. Gweler ein tudalennau ar dor-perthynas am ragor o fanylion.
Gallai cyfryngu neu gwnsela helpu os ydych chi’n gwahanu neu’n ysgaru. Cysylltwch â Relate i gael rhagor o wybodaeth am gymorth gyda gwahanu neu ysgariad.
Cael cymorth gyda phroblemau dyled
Os ydych wedi mynd i drafferthion ariannol ac yn cael trafferth talu eich morgais, rhent neu filiau eraill, mynnwch gyngor. Efallai y bydd angen cyngor arnoch i wirio eich bod yn cael yr holl fudd-daliadau y mae gennych hawl iddynt. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu gweld a allwch dorri i lawr ar wariant nad yw’n hanfodol a/neu eich helpu i weithio allan cynllun realistig i dalu’ch dyledion.
Cliciwch yma i ddod o hyd i fanylion cymorthfeydd gwasanaeth cyngor ar ddyledion arbenigol, annibynnol a chyfrinachol Shelter Cymru ledled Cymru.
Gwella amodau
Os yw cyflwr eich cartref yn ei gwneud hi’n anodd byw yno, efallai y bydd help ar gael i wneud eich cartref yn fwy addas. Efallai y bydd perchnogion tai a deiliaid contract meddiannaeth yn gallu gwneud cais i’r cyngor am grantiau i wella eu cartrefi. Er enghraifft, gallai grant ddarparu addasiadau os ydych yn berson oedrannus neu anabl a’ch bod am aros yn eich cartref.
Os oes gennych gontract meddiannaeth gyda landlord preifat neu gymdeithas dai, gallwch ofyn i’r cyngor gymryd camau os na fydd eich landlord yn gwneud atgyweiriadau. Gallwch hefyd gymryd camau eich hun drwy’r llysoedd.
Os oes gennych gontract meddiannaeth gyda thenant y cyngor ac ni fydd yn gwneud atgyweiriadau, gallwch ddefnyddio eu gweithdrefn gwyno i geisio gwneud y gwaith atgyweirio. Os yw’r problemau’n rhai hirsefydlog a difrifol, efallai y bydd achos llys yn briodol.
Gweler ein tudalen Byw Mewn Tai Anaddas i gael rhagor o gyngor ar yr hyn y gallwch ei wneud.
Symud
Os ydych wedi archwilio’r holl ffyrdd posibl o osgoi dod yn ddigartref, bydd yn rhaid i chi ddod o hyd i rywle arall i fyw. Bydd faint o amser sydd gennych yn dibynnu a yw eich benthyciwr neu landlord yn cymryd camau i’ch troi allan. Os ydych chi’n rhentu’ch cartref ac yn penderfynu symud allan, mae angen i chi wirio’ch cytundeb (gelwir hyn fel arfer yn ‘gontract meddiannaeth’) i weld beth sy’n rhaid i chi ei wneud i ddod â’ch cytundeb i ben yn iawn.
Gall cynghorydd fynd trwy’r holl opsiynau sydd ar gael i chi yn eich ardal. Byddant yn cymryd eich amgylchiadau personol ac ariannol i ystyriaeth ac yn eich cynghori ar yr opsiwn mwyaf addas.
Cael cymorth gan y cyngor
Mae gan gynghorau lleol ddyletswyddau cyfreithiol penodol tuag at bobl ddigartref. Os byddwch yn cysylltu â’r cyngor a’ch bod yn ddigartref neu mewn perygl o golli eich cartref yn ystod y 56 diwrnod nesaf efallai y bydd yn rhaid i’r cyngor eich helpu. Mae pa gymorth y mae gennych hawl iddo yn dibynnu ar eich amgylchiadau. Yn y rhan fwyaf o achosion bydd yn rhaid i’r cyngor roi cyngor i chi yn gynnar er mwyn ceisio atal eich digartrefedd. Efallai y bydd yn eistedd i lawr gyda chi ac yn ysgrifennu Cynllun Tai Personol, yn nodi pa gamau y gallwch chi a’r cyngor eu cymryd i geisio eich atal rhag dod yn ddigartref. Os na fydd hyn yn gweithio, neu os ydych eisoes yn ddigartref, efallai y bydd yn rhaid iddynt eich helpu i ddod o hyd i gartref.
Gweler mwy am ba help y gall y cyngor ei ddarparu yma.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 13, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
