Eich hawliau os ydych yn ddigartref

Hawl i gymorth brys gan y cyngor

Mae gan gynghorau lleol ddyletswyddau cyfreithiol tuag at bobl sy’n ddigartref neu dan fygythiad o ddigartrefedd. Os byddwch yn cysylltu â’r cyngor a’ch bod yn ddigartref neu mewn perygl o golli eich cartref yn ystod y 56 diwrnod nesaf efallai y bydd yn rhaid i’r cyngor eich helpu. Mae pa help y mae gennych hawl iddo yn dibynnu ar eich amgylchiadau. Yn y rhan fwyaf o achosion bydd yn rhaid i’r cyngor roi cyngor a chymorth i chi yn gynnar. Efallai y bydd yn rhaid iddynt eich helpu i ddod o hyd i gartref, neu mewn rhai sefyllfaoedd, cadw eich cartref presennol. Mewn achosion eraill, efallai y bydd gan y cyngor ddyletswydd i sicrhau y darperir cartref i chi.

Os oes gan y cyngor reswm i gredu efallai eich bod yn:

• Digartref
• Yn gymwys am help, a
• Bod ag angen blaenoriaethol

yna dylai ddarparu llety brys neu interim i chi tra bydd yn penderfynu pa gymorth arall i’w roi i chi.

I gael rhagor o wybodaeth am ba help y gallech ei gael gan y cyngor cliciwch yma.

Mynnwch help os nad ydych yn siŵr o’ch hawliau neu os yw’r adran tai cyngor yn gwrthod eich helpu.

Hawl i gymorth gan y gwasanaethau cymdeithasol

Weithiau mae gan y gwasanaethau cymdeithasol ddyletswyddau i helpu grwpiau penodol o bobl sy’n dod yn ddigartref. Mae’r grwpiau hyn yn cynnwys:

• Rhai pobl ifanc o dan 18 oed
• Pobl sydd wedi bod mewn gofal (hyd at 21 oed, neu hyd at eich pen-blwydd yn 24 os ydych yn dal mewn addysg amser llawn)
• Pobl ag anableddau
• Pobl â phroblemau iechyd meddwl
• Pobl hŷn.

Efallai y bydd y gwasanaethau cymdeithasol hefyd yn gallu eich helpu os oes gennych chi blant dibynnol a bod adran dai’r cyngor wedi penderfynu nad ydych chi’n gymwys i gael cymorth neu’n ddigartref yn fwriadol.

Beth os ydw i o dan 18 oed?

Mae gan bobl ifanc o dan 18 oed hawliau gwahanol i fudd-daliadau a hawliau gwahanol i dai os ydynt yn dod yn ddigartref. Os ydych yn 16 neu’n 17 oed ac yn ddigartref yng Nghymru, mae gennych angen blaenoriaethol am lety gan adran dai’r cyngor a all roi’r hawl i chi gael rhywle i aros mewn argyfwng tra bod y cyngor yn ystyried eich achos.

Gallech hefyd fod â hawl gyfreithiol i help gan y gwasanaethau cymdeithasol os ydych yn blentyn sydd angen ‘gofal a chymorth’. Cysylltwch â’ch adran gwasanaethau cymdeithasol lleol a gofynnwch am ‘asesiad anghenion’.

Gweler ein tudalennau Cyngor i Bobl Ifanc am wybodaeth ddefnyddiol ar rai o’r problemau mwyaf cyffredin y mae pobl ifanc yn eu hwynebu.

A allaf hawlio budd-daliadau?

Os ydych yn ddigartref, mae gennych hawl o hyd i hawlio budd-daliadau.

I gael gwybodaeth am hawlio Credyd Cynhwysol (UC) tra’ch bod yn ddigartref, cliciwch yma.

Os nad oes gennych gyfrif banc dylech ofyn i’ch taliadau budd-dal gael eu talu drwy’r Gwasanaeth Eithrio Talu. Disodlodd y gwasanaeth hwn y cynllun Taliad Syml. Bydd unrhyw daliad yn cael ei dalu’n syth ymlaen i gerdyn, taleb neu neges destun. Yna byddwch yn mynd i’ch siop PayPoint agosaf gyda’r cerdyn, taleb neu’ch ffôn i gasglu’r arian.

Cysylltwch â’ch Canolfan Byd Gwaith leol neu’ch swyddfa budd-daliadau am ragor o help a chyngor am y Gwasanaeth Eithrio Talu.

Os ydych mewn argyfwng, efallai y gallwch wneud cais am help ariannol gan y Gronfa Cymorth Dewisol i dalu costau brys. Mae p’un a fyddwch yn cael unrhyw beth yn dibynnu ar eich amgylchiadau a hefyd y rheolau sy’n berthnasol yn eich cyngor.

Os daw eich JSA neu UC i ben oherwydd sancsiwn budd-dal, efallai y gallwch wneud cais am daliadau caledi i’ch helpu i dalu am bethau hanfodol fel bwyd a gwres. Fel arfer bydd yn rhaid i chi dalu unrhyw daliad caledi yn ôl.

Ffoniwch y llinell gymorth Credyd Cynhwysol am ddim ar 0800 328 9344 i ofyn am daliad caledi.

Efallai y byddwch hefyd yn gallu cael benthyciad cyllidebu neu flaenswm cyllidebu UC y byddai’n rhaid i chi ei dalu’n ôl. I gael rhagor o wybodaeth am arian parod mewn argyfwng cliciwch yma.

Cofrestru gyda Meddyg Teulu os ydych yn ddigartref

Mae gennych hawl i gofrestru gyda meddyg pan fyddwch yn ddigartref.

Gallwch wneud hyn gan ddefnyddio cyfeiriad dros dro, fel lle ffrind neu ganolfan ddydd. Gallwch ddod o hyd i feddyg yn eich ardal drwy Galw Iechyd Cymru.

Mae yna hefyd ganolfannau meddygol arbenigol ar gyfer pobl sy’n ddigartref neu’n cysgu allan.

A gaf i bleidleisio?

I bleidleisio yng Nghymru, rhaid i chi fod:

• 18 neu drosodd
• yn ddinesydd Prydeinig, yn ddinesydd cymwys o’r Gymanwlad neu’n ddinesydd Gweriniaeth Iwerddon

Bydd angen i chi ddangos ID llun i bleidleisio mewn gorsafoedd pleidleisio mewn rhai etholiadau, gan gynnwys etholiadau cyffredinol. Ni fydd angen i chi ddangos cerdyn adnabod â llun i bleidleisio yn etholiadau’r Senedd neu etholiadau cynghorau lleol.

Os nad oes gennych ffurf dderbyniol o ID llun

Gallwch wneud cais am ddogfen adnabod pleidleisiwr am ddim, a elwir yn Dystysgrif Awdurdod Pleidleiswyr, os:

• nid oes gennych ffurf dderbyniol o ID llun
• nad ydych yn siŵr a yw eich ID llun yn dal i edrych fel chi
• rydych yn poeni am ddefnyddio ffurf adnabod sy’n bodoli eisoes am unrhyw reswm arall, megis defnyddio marciwr rhyw

Y dyddiad cau ar gyfer gwneud cais am Dystysgrif Awdurdod Pleidleiswyr i bleidleisio yn etholiad cyffredinol y Senedd ddydd Iau 4 Gorffennaf yw 5pm ddydd Mercher 26 Mehefin. Mae angen i chi gofrestru i bleidleisio cyn gwneud cais am Dystysgrif Awdurdod Pleidleiswyr. Dysgwch sut i wneud cais am Dystysgrif Awdurdod Pleidleiswyr yma.

A allaf bleidleisio os wyf yn ddigartref?

Os ydych yn ddigartref gallwch barhau i bleidleisio. Bydd angen i chi wneud datganiad sy’n rhoi cyfeiriad lle rydych chi’n treulio rhan sylweddol o’ch amser neu â rhywfaint o gysylltiad. Gallai hwn fod yn gyfeiriad blaenorol, lloches, ffrindiau neu unrhyw le rydych chi’n treulio’r rhan fwyaf o’r dydd neu’r nos.

I wneud y datganiad cliciwch yma a sgroliwch i lawr i : ‘Cofrestru i bleidleisio: Dim cyfeiriad sefydlog na pharhaol yng Nghymru a Lloegr’.

 

I gael gwybod mwy am gofrestru i bleidleisio heb gyfeiriad cliciwch yma.

 

Os oes gennych gyfeiriad sefydlog gallwch gofrestru i bleidleisio yn y ffordd arferol drwy fynd i gov.uk/cofrestru-i-bleidleisio.

 

Beth os ydw i wedi byw dramor?

Efallai y bydd gan bobl sydd wedi byw dramor hawliau gwahanol yn dibynnu ar eu hamgylchiadau penodol. Os ydych wedi byw dramor, mae eich hawliau yn dibynnu ar:

 

Pan ddaethoch i mewn i’r wlad

Pwrpas eich arhosiad

P’un a ydych yn ceisio lloches

P’un a ydych yn ddinesydd yr UE neu’r AEE.

Mynnwch help gan Shelter Cymru, neu cysylltwch â chynghorydd mewnfudo arbenigol.