Os nad yw’r arian o werthiant eich cartref yn ddigon i dalu eich dyledion morgais, byddwch yn dal i fod yn ddyledus i’ch benthyciwr. Efallai y byddwch yn gallu negodi cynllun ad-dalu gyda’ch benthyciwr ond efallai y byddant yn penderfynu mynd â chi i’r llys i gael yr arian yn ôl. Rhaid gwneud hyn o fewn cyfnod penodol o amser.
Sut fydda i’n gwybod a oes gen i ddyledion ac, os felly, faint?
Pan werthir yr eiddo, mae’n debyg y bydd eich benthyciwr yn anfon datganiad ariannol terfynol manwl atoch. Bydd hyn yn dweud wrthych a oes unrhyw ddyled yn dal i fod yn ddyledus, a dylai gynnwys dadansoddiad manwl o’r holl gostau dan sylw.
Efallai y cysylltir â chi yn fuan ar ôl yr adfeddiannu i ofyn sut rydych chi’n bwriadu ad-dalu’r ddyled, er y gallant roi amser i chi ailddechrau yn gyntaf. Mae’n eithaf cyffredin i sawl blwyddyn fynd heibio cyn cychwyn camau cyfreithiol i gael yr arian rydych chi’n ei ddyledus yn ôl. Mae’n bwysig iawn cael cymorth gan gynghorydd dyledion cyn i chi ateb unrhyw lythyrau yn gofyn sut rydych chi’n bwriadu talu eich dyled.
Gwarant indemniad morgais
Os oedd yn rhaid i chi dalu am warant indemniad morgais pan gymeroch chi eich morgais, bydd yn talu’r diffyg cyfan neu ran ohono i’ch benthyciwr. Fodd bynnag, nid yw hyn yn golygu bod eich dyled wedi’i thalu – mae wedi’i throsglwyddo o’ch benthyciwr i’r yswiriwr yn unig. Gall yr yswiriwr gymryd camau cyfreithiol yn eich erbyn i gael unrhyw arian yn ôl y bu’n rhaid iddo ei dalu. Gall eich benthyciwr gymryd camau cyfreithiol ar ran yr yswiriwr, neu gall yr yswiriwr wneud hynny ei hun.
Pryd y gellir cychwyn camau cyfreithiol?
Os gwnaeth y llys ddyfarniad ariannol pan wnaed y gorchymyn meddiant, nid oes terfyn amser ar pryd y mae’n rhaid cychwyn camau cyfreithiol.
Os na wnaeth y llys ddyfarniad ariannol, mae’n rhaid i’ch benthyciwr gychwyn unrhyw gamau cyfreithiol o fewn uchafswm o ddeuddeg mlynedd. Fodd bynnag, mae Cyngor y Benthycwyr Morgais (y mae ei aelodau’n cynnwys yr holl brif fenthycwyr stryd fawr) a Chymdeithas Yswirwyr Prydain (sy’n cynrychioli llawer o yswirwyr gwarant indemniad morgais) yn disgwyl i’w haelodau ddechrau camau gweithredu o fewn chwe blynedd.
Os yw’ch benthyciwr neu yswiriwr yn cysylltu â chi ar ôl i’r chwe blynedd ddod i ben, ceisiwch gyngor. Efallai na fydd yn rhaid i chi dalu ac efallai y byddwch yn gallu cwyno i’r Gwasanaeth Ombwdsmon Ariannol.
Sut gellir ad-dalu’r ddyled?
Gellir ad-dalu eich dyledion dros nifer o flynyddoedd. Fel arfer mae’n bosibl trafod sut y gwneir hyn, ond dylech gael cymorth gan gynghorydd dyledion yn gyntaf. Gall cynghorydd eich helpu i weithio allan y ffordd orau o ddelio â’ch dyled. Hyd yn oed os yw’n amhosibl i chi dalu popeth rydych yn ei ddyledus, efallai y byddwch yn gallu:
- gofyn i’ch benthyciwr ddileu’r cyfan neu ran o’ch dyled
- talu swm cyfan fel setliad llawn a therfynol – gall eich benthyciwr dderbyn swm sy’n llai nag yr ydych yn ei ddyledus
- gwneud trefniadau i dalu’r holl ddyled neu ran ohoni mewn rhandaliadau dros gyfnod y cytunwyd arno
- datgan eich hun yn fethdalwr.
Dileu’r ddyled
Mae’n annhebygol iawn y bydd eich benthyciwr yn cytuno i ddileu’ch holl ddyled. Fel arfer dim ond mewn sefyllfaoedd eithafol y mae hyn yn digwydd, lle nad oes fawr o siawns y bydd eich sefyllfa’n gwella yn y dyfodol. Fodd bynnag, bydd rhai benthycwyr yn cytuno i ddileu rhan o’r ddyled os gallwch wneud trefniadau i dalu’r ddyled sy’n weddill trwy daliad swm cyfan neu randaliadau rheolaidd.
Taliadau swm cyfan
Os gallwch fforddio hynny, gallwch gynnig talu swm cyfan ar yr amod y bydd gweddill eich dyled yn cael ei ddileu. Efallai y byddwch yn gallu gwneud hyn trwy werthu eiddo gwerthfawr (fel car) neu drwy fenthyca arian gan ffrindiau neu deulu. Efallai y byddwch hefyd yn gallu cymryd benthyciad newydd i dalu’ch dyledion, ond dylech gael cymorth gan gynghorydd dyledion yn gyntaf, ac osgoi benthyciadau â chyfraddau llog uchel.
Hyd yn oed os na allwch fforddio’r swm llawn, efallai y bydd eich benthyciwr yn cytuno i dderbyn taliad swm cyfan fel ‘setliad llawn a therfynol’. Os ydych chi eisiau gwneud hyn, ceisiwch gymorth gan gynghorydd dyledion yn gyntaf. Os na chaiff ei wneud yn y ffordd gywir, trwy gytundeb ffurfiol, efallai na fydd eich dyledion yn cael eu clirio.
Talu mewn rhandaliadau
Efallai y bydd eich benthyciwr yn caniatáu ichi dalu’ch holl ddyled neu ran ohoni mewn rhandaliadau rheolaidd dros nifer o flynyddoedd (fel arfer o fewn tymor gwreiddiol eich morgais). Os gwnewch hyn, efallai y bydd eich benthyciwr yn fodlon dileu rhan o’r ddyled. Mae’n bwysig peidio â chytuno i dalu mwy nag y gallwch chi ei fforddio’n realistig.
Methdaliad
Yn dibynnu ar eich sefyllfa, efallai y byddwch chi’n penderfynu datgan eich hun yn fethdalwr. Os gwnewch hyn, gellir defnyddio unrhyw asedau sydd gennych i dalu eich dyledion yn ystod cyfnod o ddwy neu dair blynedd. Ar ôl yr amser hwn, bydd unrhyw ddyledion sy’n weddill yn cael eu dileu, ac mae’n debyg y byddwch chi’n cael eich rhyddhau o fethdaliad. Fodd bynnag, bydd methdaliad yn cael effaith fawr ar eich gallu i gael credyd yn y dyfodol, felly mae’n hanfodol cael cymorth gan gynghorydd dyledion cyn gwneud hyn.
Ble alla i gael cymorth?
Bydd yr opsiwn gorau ar gyfer delio â’ch dyledion yn dibynnu ar eich amgylchiadau personol. Gall cynghorydd dyledion arbenigol eich helpu i weithio allan y ffordd fwyaf realistig o ddelio â’ch dyledion. Ffoniwch linell gymorth cyngor tai arbenigol Shelter Cymru ar 08000 495 495 neu e-bostiwch ein tîm cyngor dyledion. Os yw’n well gennych, cliciwch yma i weld a oes un o’n cymorthfeydd gwasanaeth cyngor dyledion rhad ac am ddim, arbenigol, annibynnol a chyfrinachol yn eich ardal.
Efallai y bydd cynghorydd yn gallu eich helpu i:
- reoli’ch incwm a’ch gwariant a gweithio allan eich opsiynau
- egluro’r rhesymau dros eich problemau ariannol i’ch benthyciwr a/neu yswiriwr
- egluro’r camau rydych chi wedi’u cymryd i gadw’ch dyledion i’r lleiafswm
- cynhyrchu crynodeb manwl o’ch cyllid i ddangos nad oes gennych lawer o arian ar gael i ad-dalu’r ddyled
- trefnu a blaenoriaethu taliadau unrhyw ddyledion eraill sydd gennych.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Medi 10, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
