Os caiff eich cartref ei adfeddiannu ac na allwch ohirio na stopio’r troi allan, bydd angen i chi ddod o hyd i lety arall. Os collasoch eich cartref oherwydd ôl-ddyledion morgais neu broblemau dyled eraill, efallai y bydd yn anoddach dod o hyd i le i rentu neu brynu.
Ceisiwch gymorth gan Shelter Cymru. Gall cynghorydd drafod eich opsiynau gyda chi a rhoi manylion swyddfeydd eich cyngor lleol i chi, rhag ofn y bydd angen i chi wneud cais digartrefedd.
Beth yw fy opsiynau?
Hyd yn oed os gallwch chi aros gyda theulu neu ffrindiau am gyfnod, bydd angen i chi hefyd ddod o hyd i lety hirdymor y gallwch chi ei fforddio.
Gall eich opsiynau gynnwys:
- prynu eiddo arall
- gwneud cais i’ch cyngor lleol fel digartref
- rhentu gan landlord preifat
- gwneud cais am gartref gyda landlord cymunedol
- symud i dai cydweithredol neu dai â chymorth.
Os ydych chi ar incwm isel ac yn symud i lety rhent, efallai y byddwch chi’n gymwys i gael budd-dal tai neu gostau tai credyd cyffredinol.
A allaf brynu eiddo arall?
Os byddwch chi’n prynu eiddo arall tra bod gennych chi ddyled heb ei thalu o hyd i’ch benthyciwr blaenorol, efallai y bydd yn gallu rhoi tâl ar eich cartref newydd a hawlio rhan o’r elw pan gaiff ei werthu. Os gwnaeth y llys ddyfarniad ariannol pan gafodd eich cartref blaenorol ei adfeddiannu, nid oes terfyn amser ar gyfer pryd y gall eich benthyciwr blaenorol wneud hyn.
Bydd yn rhaid i chi ddweud wrth unrhyw fenthyciwr rydych chi’n gwneud cais iddo fod eich cartref diwethaf wedi’i adfeddiannu, felly gall cael morgais newydd fod yn anodd. Efallai y bydd yn werth gwneud cais i ychydig o fenthycwyr gwahanol, ond bydd yn rhaid i chi ddweud wrthyn nhw os gwrthodwyd eich cais blaenorol. Efallai y bydd brocer morgeisi arbenigol yn fwy tebygol o ddod o hyd i fenthyciwr sy’n fodlon rhoi morgais i chi. Fodd bynnag, mewn llawer o achosion bydd yn rhaid i chi ddarparu blaendal mwy na’r arfer, ac efallai y codir cyfraddau llog uwch na’r arfer arnoch.
Fel arall, efallai y byddwch chi’n gallu cael morgais llai a/neu brynu lle trwy gynlluniau perchnogaeth cartref. Mae’r rhain yn cynnwys:
Gofynnwch i gymdeithas dai neu gyngor lleol am y cynlluniau sydd ar gael yn lleol.
Gallwch hefyd edrych ar y wybodaeth ar wefan llywodraeth Cymru ynglŷn â phrynu a gwerthu cartref.
A allaf gael cymorth gan y cyngor?
Mae gan gynghorau lleol ddyletswyddau cyfreithiol i helpu a chynghori pobl sy’n ddigartref neu sydd ar fin colli eu cartrefi. Efallai y byddant yn gallu eich helpu i atal rhag dod yn ddigartref, darparu llety brys ac, mewn rhai achosion, eich helpu i ddod o hyd i lety tymor hwy.
Mae’r rheolau ar ba fath o gymorth y mae’n rhaid i’r cyngor ei roi i chi yn gymhleth. Mae eich hawliau’n dibynnu ar eich amgylchiadau personol. Darllenwch ein tudalennau ar ddigartrefedd am ragor o wybodaeth.
Os yw’r cyngor yn dweud wrthych eich bod yn fwriadol ddigartref oherwydd na wnaethoch dalu eich morgais, dim ond am gyfnod cyfyngedig y bydd yn rhaid i’r cyngor eich helpu. Os bydd hyn yn digwydd, ceisiwch gymorth gan Shelter Cymru ar unwaith.
Efallai y bydd cynghorydd yn gallu eich helpu i berswadio’r cyngor eich bod wedi gwneud popeth o fewn eich gallu i gadw’ch cartref. Mae’r rhan fwyaf o gynghorau yn fwy tebygol o dderbyn hyn os oeddech chi’n cael anhawster talu eich morgais oherwydd i chi golli eich swydd, gwahanu oddi wrth eich partner neu fynd yn sâl.
Mewn rhai amgylchiadau, lle mae eich aelwyd yn cynnwys plant neu bobl ifanc, efallai y bydd gan y cyngor ddyletswydd hefyd i sicrhau llety hyd yn oed os ydynt wedi penderfynu eich bod yn ddigartref yn fwriadol. Am ddisgrifiad llawn o’r amgylchiadau pan fydd yn rhaid i’r cyngor ddarparu’r cymorth hwn hyd yn oed os ydych yn ddigartref yn fwriadol, gweler ein cyngor yma.
Gall rhai pobl gael cymorth gan y gwasanaethau cymdeithasol, hyd yn oed os na fydd yr adran dai yn eu helpu. Ceisiwch gymorth gan Shelter Cymru i wirio a yw hyn yn berthnasol i chi.
A allaf rentu gan landlord preifat?
Mae llety rhent preifat yn amrywio’n fawr ledled Cymru. Mewn rhai ardaloedd mae’n rhad ac yn ddigonol, ac efallai y bydd modd dod o hyd i le addas a symud i mewn yn eithaf cyflym. Mewn ardaloedd eraill gall fod yn anodd dod o hyd iddo, a gall fod mewn cyflwr gwael. Gall rhenti hefyd fod yn ddrud. Nid oes terfyn cyfreithiol ynghylch faint y gall landlordiaid ei godi i ddechrau, ond mae rheolau ynghylch pa mor aml y gallant gynyddu’r rhent.
Mae llawer o landlordiaid preifat yn cynnal gwiriadau credyd ar ddeiliaid contractau darpar. Os cafodd eich cartref ei adfeddiannu oherwydd ôl-ddyledion morgais, efallai y bydd yn anoddach dod o hyd i landlord sy’n fodlon rhentu i chi.
Os dewch o hyd i le, mae’n debyg y bydd yn rhaid i chi dalu rhent ymlaen llaw a blaendal diogelwch. Os ydych chi’n derbyn budd-daliadau neu os oes gennych chi incwm isel, efallai y byddwch chi’n gallu gwneud cais i’r gronfa gymdeithasol am fenthyciad cyllidebu i dalu unrhyw rent ymlaen llaw.
Rhaid i bob landlord eiddo a rentir yn breifat fod wedi cofrestru gyda Rhentu Doeth Cymru. Rhaid iddynt hefyd gael trwydded, neu os ydynt yn defnyddio asiant i reoli eu heiddo, rhaid i’r asiant gael trwydded. Gallwch wirio cofrestr Rhentu Doeth Cymru i weld a yw’ch eiddo wedi’i gofrestru a phwy sydd wedi’i drwyddedu i reoli’r contract meddiannaeth.
Am ragor o wybodaeth am rentu gan landlord preifat yng Nghymru, cliciwch yma.
A allaf gael lle gan landlord cymunedol?
Yn y rhan fwyaf o ardaloedd, dim ond trwy restr aros (y gofrestr tai) y gallwch gael lle gyda landlord cymunedol. Nid yw rhai pobl yn gymwys i wneud cais, gan gynnwys rhai pobl o dramor, neu bobl sy’n euog o ymddygiad annerbyniol difrifol (er enghraifft, ymddygiad gwrthgymdeithasol).
I wneud cais i fynd ar y rhestr aros bydd angen i chi lenwi ffurflen gais, y gallwch ei chael gan adran dai’r cyngor, a darparu ID a dogfennau eraill. Os oes gennych broblemau wrth wneud cais, ceisiwch gymorth.
Mae rhestrau aros yn aml yn hir iawn. Bydd faint o flaenoriaeth a roddir i’ch cais yn dibynnu ar eich amgylchiadau a faint o lety sydd ar gael yn yr ardal. Mewn rhai ardaloedd mae llawer o lety ar gael, ond mewn ardaloedd eraill efallai nad oes gennych fawr o obaith realistig o gael cynnig lle o gwbl. Mae’n debyg y bydd angen i chi edrych ar opsiynau eraill, fel rhentu gan landlord preifat, yn enwedig os oes angen i chi ddod o hyd i rywle yn gyflym.
Am ragor o wybodaeth am wneud cais am gartref gyda landlord cymunedol yng Nghymru, cliciwch yma.
Pa opsiynau hirdymor eraill sydd yna?
Efallai yr hoffech ystyried opsiynau llety eraill fel tai â chymorth neu fyw mewn cydweithfa dai. Gallwch gael cymorth gan Shelter Cymru i ddarganfod beth sydd ar gael yn eich ardal a sut i wneud cais.
Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth am eich holl opsiynau llety yn ein hadran ar ddod o hyd i le i fyw.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Medi 10, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
