Gwneud cais i’r cyngor fel person digartref

Beth os byddaf yn dod yn ddigartref y tu allan i oriau swyddfa?

Os ydych yn ddigartref y tu allan i oriau swyddfa, dylai’r cyngor weithredu gwasanaeth y tu allan i oriau y gallwch gysylltu ag ef. Gallwch gael manylion y gwasanaethau hyn yn eich ardal chi o linell Shelter Cymru gymorth genedlaethol rhad ac am ddim  08000 495 495 (ar agor o 8am-8pm Llun-Gwener; 8am-5pm Sad-Sul), gwefan eich cyngor lleol, neu o’ch llyfr ffôn lleol. Mae’r math o wasanaeth brys a ddarperir yn amrywio rhwng gwahanol gynghorau.

Ydw i’n gwneud cais i’r cyngor cywir?

Os ydych yn ddigartref neu dan fygythiad o ddigartrefedd gallwch wneud cais i unrhyw gyngor am gymorth. Fodd bynnag, dylech gofio, os nad oes gennych chi gysylltiad lleol â’r ardal cyngor lle rydych chi’n gwneud eich cais, efallai y bydd modd i’r cyngor eich anfon i ardal cyngor arall yn nes ymlaen. Fodd bynnag, rhaid i unrhyw gyngor yr ydych yn gwneud cais iddo dderbyn cais a chynnal asesiad cyn penderfynu eich cyfeirio i rywle arall. Ni all y cyngor eich anfon yn ôl i ardal lle rydych chi (neu aelod o’ch aelwyd) wedi profi cam-drin ac mewn perygl o gael eich cam-drin.

Os yw’r cyngor yn gwrthod derbyn eich cais oherwydd ei fod yn dweud y dylech wneud cais i gyngor gwahanol, mynnwch help.

Pryd ddylwn i wneud cais?

Dim ond o fewn 56 diwrnod y mae’n rhaid i gynghorau dderbyn ceisiadau gan bobl sy’n ddigartref mewn gwirionedd, neu sy’n cael eu bygwth â digartrefedd.

Dylai’r cyngor eich derbyn fel rhywun sydd dan fygythiad o ddigartrefedd os yw’n debygol y gallech golli eich cartref o fewn y 56 diwrnod nesaf. Gall hyn, er enghraifft, fod yn berthnasol os:

• Rydych yn rhentu eich cartref ac wedi derbyn rhybudd dilys i adael;
• Rydych yn berchennog tŷ sydd dan fygythiad o gael ei adfeddiannu gan eich benthyciwr morgeisi;
• Nid yw’ch landlord wedi talu’r morgais ar yr eiddo rydych chi’n byw ynddo ac rydych nawr yn cael eich troi allan;
• Rydych yn cael eich rhyddhau o’r ysbyty neu sefydliad arall;
• Rydych yn byw gyda landlord preswyl a gofynnwyd i chi adael o fewn y 56 diwrnod nesaf;
• Mae aelod o’r teulu wedi dweud wrthych am adael o fewn 56 diwrnod.

Mae gan y rhan fwyaf o ddeiliaid contract meddiannaeth hawl i aros nes bod eu landlord yn cael gorchymyn llys yn eu herbyn cyn bod yn rhaid iddynt adael. Fodd bynnag, ni ddylai cynghorau fynnu bod deiliaid contract bob amser yn aros nes bod gorchymyn llys yn dod i ben cyn ystyried eu bod dan fygythiad o ddigartrefedd.

Beth fydd y cyngor eisiau ei wybod pan fyddaf yn gwneud cais digartrefedd?

Unwaith y bydd y cyngor yn derbyn eich cais, rhaid iddo gynnal asesiad llawn o’ch achos fel y gall benderfynu pa gymorth i’w roi i chi. Yn ystod yr asesiad bydd swyddog y cyngor yn dymuno eich cyfweld. Efallai y cewch gynnig cyfweliad ar unwaith neu efallai y bydd y cyngor yn gwneud apwyntiad i chi ddod yn ôl. Os ydych yn ddigartref ar unwaith, dylai’r cyngor ddelio â chi ar yr un diwrnod. Fel arfer cynhelir cyfweliadau yn swyddfeydd y cyngor. Os nad ydych yn ddigartref eto, efallai y bydd y cyngor yn ymweld â chi gartref os oes gennych broblemau symudedd neu anawsterau ymarferol wrth gyrraedd swyddfeydd y cyngor.

Yn ystod y cyfweliad bydd y cyngor eisiau gwybod:

• Yr amgylchiadau sydd wedi achosi i chi ddod yn ddigartref neu o dan fygythiad o ddigartrefedd;
• Eich anghenion tai, ac anghenion unrhyw berson sy’n byw gyda chi;
• P’un a ydych chi, neu unrhyw berson sy’n byw gyda chi, angen cymorth;
• Yr hyn yr hoffech ei gyflawni o wneud y cais.

Dylai’r swyddog ganiatáu i chi esbonio’ch sefyllfa a chaniatáu i chi deimlo y gallwch drafod eich holl opsiynau a phryderon.

Beth ddylwn i fynd ag ef i’r cyfweliad?

Bydd angen i’r cyngor wirio’r manylion am sut yr ydych wedi dod yn ddigartref a’ch amgylchiadau personol. Mae’n help os ewch â’r holl ddogfennau perthnasol gyda chi i’r cyfweliad. Gallai hyn gynnwys:

• Dull adnabod fel tystysgrif(au) geni neu basbort(au) i bawb yn eich aelwyd
• Prawf o incwm (e.e. llythyr gan yr Adran Gwaith a Phensiynau neu slipiau cyflog)
• Prawf o feichiogrwydd
• Contract meddiannaeth (neu fath arall o gytundeb rhentu os yn berthnasol)
• Hysbysiad troi allan a gyflwynwyd gan y landlord
• Papurau meddiant llys
• Llythyr gan y person sydd wedi gofyn i chi adael
• Unrhyw wybodaeth feddygol
• Beth os ydw i wedi gwneud cais o’r blaen?

Os ydych eisoes wedi gwneud cais fel person digartref a bod y cyngor wedi dod i benderfyniad ar eich cais, efallai na fydd y cyngor yn derbyn cais arall.

Fodd bynnag, os bu unrhyw newid i’ch sefyllfa ers y penderfyniad gwreiddiol, neu, os yw’ch cais bellach yn seiliedig ar ffeithiau newydd, dylai’r cyngor dderbyn cais digartrefedd newydd a dechrau ei asesiad eto.

Os bydd y cyngor yn gwrthod cynnal asesiad pellach, yna ceisiwch gyngor. Efallai y gallwch ofyn am adolygiad o’r gwrthodiad hwnnw, neu, os oedd lai na 21 diwrnod yn ôl, adolygiad o’r penderfyniad gwreiddiol.

Pa mor hir cyn y byddaf yn gwybod pa gymorth y bydd y cyngor yn ei roi i mi?

Nid oes terfyn amser ar gyfer pa mor hir y gall gymryd i’r cyngor gynnal yr asesiad. Fodd bynnag, ac eithrio achosion cymhleth iawn, ni ddylai’r asesiad gymryd mwy na 10 diwrnod gwaith.

Os ydych yn bodloni meini prawf penodol, efallai y bydd yn rhaid i’r cyngor ddarparu rhywle i chi aros o’r dyddiad y byddwch yn gwneud eich cais hyd nes y bydd wedi gorffen gwirio eich sefyllfa.