Beth yw diffiniad cyfreithiol digartrefedd?

Does gen i ddim cartref lle gall fy nheulu agos fyw gyda’i gilydd

Dylai’r cyngor eich ystyried yn ddigartref os na allwch fyw yn eich llety gyda phawb sydd fel arfer yn byw gyda chi. Dylai’r cyngor hefyd eich ystyried yn ddigartref os oes rhywun y gellid disgwyl iddo fyw gyda chi ond nad yw’n gallu gwneud hynny ar hyn o bryd. Gallai hyn fod oherwydd, er enghraifft, bod y llety’n rhy fach neu oherwydd nad yw’ch landlord yn caniatáu plant.

Rwy’n syrffio soffa neu mae fy llety yn un dros dro

Dylai’r cyngor dderbyn eich bod yn gyfreithiol ddigartref os ydych yn syrffio soffa neu’n aros yn rhywle dros dro iawn fel:

• lloches nos
• lloches
• hostel.

Nid oes gennyf hawl gyfreithiol i fyw yn fy llety

Os nad oes gennych ganiatâd i fyw yn y llety rydych yn byw ynddo (er enghraifft oherwydd eich bod yn sgwatio) dylai’r cyngor ystyried eich bod yn ddigartref.

Ni allaf fynd i mewn i’m llety

Dylai’r cyngor eich ystyried yn ddigartref os ydych wedi cael eich troi allan yn anghyfreithlon ac nad ydych yn gallu mynd i mewn i’ch llety. Er enghraifft, mae eich landlord neu rywun rydych yn byw gyda nhw wedi newid y cloeon.

Mae risg o gamdriniaeth yn fy nghartref

Nid yw’n rhesymol disgwyl i chi aros yn rhywle os yw’n debygol eich bod chi neu rywun arall yn eich cartref mewn perygl o gael eich cam-drin. Mae hyn yn cynnwys:

• trais corfforol
• cam-drin emosiynol neu ariannol
• cam-drin hiliol
• ymddygiad bygythiol
• cam-drin o’r tu allan i’r cartref.

Os ydych yn y sefyllfa hon, dylai’r cyngor ystyried eich bod yn ddigartref. Ni ddylech gael eich gorfodi i ddarparu tystiolaeth o unrhyw ddigwyddiad(au) blaenorol er y dylech roi cymaint o wybodaeth â phosibl am eich sefyllfa fel y gall y cyngor gynnal asesiad llawn. Os bydd y cyngor yn dweud wrthych fod yn rhaid i chi gael gwaharddeb yn erbyn y camdriniwr neu gyhuddiadau yn y wasg cyn y byddant yn helpu, yna mynnwch help. Efallai y bydd modd herio’r cyngor.

I gael rhagor o wybodaeth am wneud cais i’r cyngor fel person digartref pan fyddwch mewn perygl o gael eich cam-drin, cliciwch yma.

Mae fy llety yn orlawn neu mewn cyflwr gwael iawn

Efallai y bydd y cyngor yn derbyn eich bod yn ddigartref yn gyfreithiol os yw’n orlawn yn gyfreithiol neu os oes risg sylweddol i’ch iechyd chi neu’ch teulu oherwydd bod y llety mewn cyflwr mor wael.

Gallai tystiolaeth ddefnyddiol gynnwys:

• adroddiad iechyd yr amgylchedd yn dilyn asesiad iechyd a diogelwch o’ch cartref
• llythyr gan eich meddyg teulu neu weithiwr iechyd proffesiynol arall yn cadarnhau sut mae cyflyrau yn eich cartref yn effeithio ar eich iechyd.

Wrth edrych ar gyflwr eich llety, dylai’r cyngor ystyried eich anghenion, er enghraifft os oes gennych blant neu os ydych chi neu aelod o’ch teulu yn anabl.

Mae’r cyngor yn llai tebygol o benderfynu eich bod yn ddigartref yn gyfreithiol os oes gan eich ardal lawer o dai mewn amodau gwael. Mae’r cyngor yn cymharu cyflwr eich tai ag amodau tai cyffredinol yn yr ardal.

Ni allaf fforddio aros lle ydw i

Dylai’r cyngor eich ystyried yn ddigartref os na allwch fforddio talu eich holl gostau tai heb amddifadu eich hun o hanfodion sylfaenol fel bwyd, dillad neu wres.

Mae hyn hefyd yn berthnasol os nad oes gennych chi ddigon o arian i allu dychwelyd i lety sy’n dal ar gael i chi. Fodd bynnag, yn y sefyllfa hon efallai y bydd y cyngor yn cynnig talu i chi ddychwelyd yn hytrach na darparu llety i chi ei hun.

Does unman i roi fy nghwch preswyl neu garafán

Dylai’r cyngor eich ystyried yn ddigartref os ydych yn byw mewn strwythur symudol fel cwch preswyl neu garafán, ac nad oes unrhyw le y caniateir i chi ei gadw neu fyw ynddo.

Ydw i dan fygythiad o ddigartrefedd?

Dylai’r cyngor ystyried eich bod dan fygythiad cyfreithiol o ddigartrefedd os ydych yn debygol o ddod yn ddigartref o fewn 56 diwrnod. Gall hyn fod yn berthnasol os:

rydych yn rhentu eich cartref ac wedi derbyn hysbysiad troi allan dilys gan eich landlord

rydych yn berchennog tŷ a bod eich benthyciwr wedi ysgrifennu i ddweud wrthych ei fod yn cymryd camau llys i adfeddiannu eich cartref.

Mewn sefyllfaoedd fel hyn, dylai’r cyngor gynnal asesiad o’ch anghenion tai ar unwaith ac, os ydych yn bodloni meini prawf penodol, cynnig rhywfaint o help i chi geisio’ch atal rhag dod yn ddigartref (o dan y ‘ddyletswydd atal’). Gall hyn gynnwys cynnig siarad â’ch landlord neu fenthyciwr i weld a allwch chi aros yn eich cartref neu, efallai, ceisio cytuno mwy o amser gyda’ch landlord neu fenthyciwr fel y gall y cyngor eich helpu i ddod o hyd i lety arall.

Beth os bydd y cyngor yn dweud nad wyf yn gyfreithiol ddigartref?

Os bydd y cyngor yn penderfynu nad ydych yn ddigartref neu o dan fygythiad o ddigartrefedd, mae’n rhaid iddo roi gwybod i chi yn ysgrifenedig. Rhaid i’r llythyr esbonio’r rhesymau pam mae’r cyngor wedi dod i’r penderfyniad hwnnw. Rhaid iddo hefyd eich hysbysu bod gennych hawl i ofyn am adolygiad o’r penderfyniad o fewn 21 diwrnod.

Os nad ydych yn ddigartref neu o dan fygythiad o ddigartrefedd a’ch bod eisoes mewn llety brys a ddarperir gan y cyngor, mae’n debyg y gofynnir i chi adael. Dylai’r cyngor eich hysbysu’n ysgrifenedig bod yn rhaid i chi adael.

A allaf gael y cyngor i newid ei benderfyniad?

Os credwch fod penderfyniad y cyngor yn anghywir, mynnwch gymorth brys. Os ydych am i’r cyngor adolygu ei benderfyniad, mae’n rhaid i chi ofyn iddo wneud hynny o fewn 21 diwrnod i dderbyn y llythyr penderfyniad. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu:

• ymchwilio i’r rhesymau dros y penderfyniad a’ch helpu i ganfod a oes gennych siawns dda o gael y cyngor i newid ei benderfyniad
• eich helpu i gasglu’r wybodaeth y bydd angen i chi ei darparu ar gyfer yr adolygiad
• darbwyllo’r cyngor i ddarparu llety nes bod yr adolygiad wedi’i gwblhau
• eich helpu i apelio ymhellach os yw’r cyngor yn dal i wrthod eich helpu
• eich helpu i ddod o hyd i rywle arall i fyw os na fydd y cyngor yn derbyn eich bod yn ddigartref.