Contractau diogel wedi’u trosi

Os oedd gennych denantiaeth gyngor ddiogel neu gymdeithas dai sicr cyn 1 Rhagfyr 2022, yna trosglwyddwyd eich cytundeb yn gontract meddiannaeth ddiogel ar y dyddiad hwnnw

Gelwir y mathau hyn o gontractau yn ‘gontractau wedi’u trosi’

Mae telerau eich tenantiaeth ddiogel neu sicr yn dal i fod yn berthnasol, oni bai eu bod yn anghydnaws â’r ‘telerau sylfaenol’ sydd bellach yn rhan o’ch contract wedi’i drosi

Mae’r dudalen hon yn egluro eich hawliau os oes gennych gontract meddiannaeth ddiogel wedi’i drosi gyda landlord cymunedol.

Os symudoch i’ch cartref ar neu ar ôl 1 Rhagfyr 2022, nid yw’r wybodaeth isod yn berthnasol i chi. I ddod o hyd i’r wybodaeth gywir, ewch i’n hadran Rhentu.

A oes gennyf gontract meddiannaeth ddiogel wedi’i drosi?

Os oedd gennych denantiaeth gyngor ddiogel neu denantiaeth gymdeithas dai sicr cyn 1 Rhagfyr 2022, yna trosglwyddwyd eich cytundeb yn gontract diogel ar y dyddiad hwnnw.

Fodd bynnag, os oedd gennych denantiaeth gyflwyniadol, gychwynnol, neu israddol gyda landlord cymunedol yn syth cyn 1 Rhagfyr 2022, bydd eich cytundeb rhentu wedi trosi’n gontract safonol cyflwyniadol neu gontract safonol ymddygiad gwaharddedig.

Os ydych chi’n byw mewn llety dros dro neu lety â chymorth ac wedi symud i mewn cyn 1 Rhagfyr 2022, ni fydd gennych chi gontract diogel wedi’i drosi, ond mae’n bosibl bod eich cytundeb wedi trosi’n gontract safonol.

Gweler ein tudalen gyngor ar gontractau wedi’u trosi gan landlordiaid cymunedol.

Os daethoch chi’n ‘feddiannydd amaethyddol sicr’ cyn 1 Rhagfyr 2022, a bod gennych chi landlord cymunedol, trosodd eich cytundeb yn gontract meddiannaeth ddiogel ar y dyddiad hwnnw. I ddarganfod a ydych chi’n cael eich dosbarthu fel meddiannydd amaethyddol, ewch i’n tudalen gyngor yma.

Beth yw telerau fy nghontract diogel wedi’i drosi?

Bydd telerau’r cytundeb rhentu a oedd gennych chi cyn 1 Rhagfyr 2022 yn parhau ac maent bellach yn rhan o’ch contract diogel wedi’i drosi.

Fodd bynnag, cyflwynodd y gyfraith delerau sylfaenol a thelerau atodol i bob contract diogel wedi’i drosi hefyd.

I’ch helpu i weithio allan beth yw telerau eich contract safonol cyfnodol wedi’i drawsnewid, gallwch ddilyn y 3 rheol hyn:

• Mae telerau sylfaenol bob amser yn ddilys
• Mae telerau eich hen gytundeb yn ddilys ac eithrio’r rhai sy’n anghydnaws â thelerau sylfaenol
• Mae telerau atodol yn ddilys ac eithrio lle maent yn anghydnaws â thelerau sylfaenol neu delerau eich hen gytundeb
• Lle mae telerau’n anghydnaws, dylid nodi hyn yn y contract.

Am ragor o wybodaeth gweler ein tudalen gyngor am gontractau ysgrifenedig.

A gaf i gopi o’r contract newydd?

Rhaid i’ch landlord roi contract meddiannaeth ysgrifenedig i chi erbyn 31 Mai 2023.

Dylech hefyd gael, os nad ydych eisoes wedi’u derbyn:

• cyfeiriad cyswllt ar gyfer eich landlord
• copi o’r gwiriad diogelwch nwy blynyddol wedi’i ddyddio o fewn y flwyddyn ddiwethaf
• Tystysgrif Perfformiad Ynni (EPC) wedi’i dyddio o fewn y 10 mlynedd diwethaf

Dylech hefyd dderbyn adroddiad cyflwr gosodiad trydanol cyn 1 Rhagfyr 2023. Yna dylid adnewyddu’r prawf hwn bob 5 mlynedd.

A all fy landlord fy nhroi allan?

Dim ond drwy ddilyn y weithdrefn gywir a chael gorchymyn llys y gall eich landlord eich troi allan. Mae’n rhaid iddynt roi rhybudd ysgrifenedig i chi, a phrofi rheswm cyfreithiol pam y dylech gael eich troi allan cyn y gallant gael gorchymyn llys. Y rhesymau mwyaf cyffredin dros droi allan yw:

• peidio â thalu’r rhent
• ymddwyn yn wrthgymdeithasol (gallai eich landlord hefyd wneud cais i’r llys i roi contract safonol ymddygiad gwaharddedig i chi yn yr achos hwn).

Am ragor o wybodaeth gweler ein cyngor am droi allan yma.

Beth yw’r rheolau ar rent a chynnydd rhent?

Darllenwch eich contract i weld beth mae’n ei ddweud am sut y dylid talu’r rhent. Rhaid i chi dalu’r rhent y cytunwyd arno gyda’ch landlord. Os na fyddwch yn talu’ch rhent, gall eich landlord gymryd camau llys i’ch troi allan.

Bydd eich landlord yn rhoi datganiadau rhent i chi o bryd i’w gilydd, yn dangos faint o rent oedd yn ddyledus a faint o rent a dalwyd.

Os yw’ch landlord eisiau cynyddu’ch rhent, mae’n rhaid iddynt roi rhybudd ysgrifenedig o 2 fis i chi ar ffurflen RHW12. Dim ond unwaith y flwyddyn y gallant gynyddu’ch rhent.

Dylai eich rhent fod yn flaenoriaeth ariannol uchel i chi bob amser gan y gallech golli eich cartref os byddwch yn mynd i ddyledion rhent. Os oes gennych incwm isel, efallai y byddwch yn gallu hawlio budd-dal tai neu gostau tai Credyd Cynhwysol i helpu gyda’r rhent.

A allaf apelio yn erbyn y cynnydd rhent?

Gall fod yn anodd herio cynnydd rhent gan landlord cymunedol. Dylent osod eu rhenti tai cymdeithasol yn unol â chanllawiau gan lywodraeth Cymru, o’r enw’r Safon Rhent a Thâl Gwasanaeth. Os yw eich contract gyda chymuned ar gyfer math arall o rent (e.e. rhent canolradd) gallwch ofyn iddynt anfon eu polisi ar gyfer cynnydd rhent atoch.

Os oedd gennych denantiaeth sicr, tenantiaeth fyrddaliol sicr neu feddiannaeth amaethyddol sicr gyda chymdeithas dai cyn 1 Rhagfyr 2022, gallwch apelio yn erbyn cynnydd rhent i’r Pwyllgor Asesu Rhent. I apelio, rhaid i chi wneud cais gan ddefnyddio ffurflen RAC4 (y gellir ei lawrlwytho yma) a rhaid cyflwyno eich ffurflen apelio o fewn 2 fis i dderbyn yr hysbysiad cynnydd rhent gan eich landlord.

Fodd bynnag, mae’n rhaid i’r Pwyllgor Asesu Rhent osod y rhent ar lefel debyg i eiddo eraill yn eich ardal. Os yw eich landlord wedi dilyn y Safon Rhent a Thâl Gwasanaeth neu ganllawiau perthnasol yn gywir, mae’n annhebygol iawn y bydd y Pwyllgor yn gosod rhent is nag a nodwyd yn yr hysbysiad cynnydd rhent.

A all fy landlord newid fy nghontract meddiannaeth ddiogel wedi’i drawsnewid?

Ni ellir amrywio telerau eich contract diogel wedi’i drawsnewid nes i chi gael y contract meddiannaeth ysgrifenedig.

Ar ôl i chi dderbyn y contract, gall eich landlord wneud newidiadau i:

• rhai telerau sylfaenol (ond dim ond os ydych chi’n cytuno a’i fod yn eich rhoi mewn sefyllfa well)
• unrhyw delerau atodol ac ychwanegol (ond dim ond os ydych chi’n cytuno)

Gall eich landlord newid term atodol neu ychwanegol trwy roi o leiaf 1 mis o rybudd ysgrifenedig i chi. Cyn rhoi’r rhybudd hwn, dylai eich landlord ysgrifennu atoch i’ch hysbysu eu bod yn bwriadu newid term o’ch contract, sut mae’n debygol o effeithio arnoch chi a rhoi’r cyfle i chi roi eich barn am y newid.

Dylai eich landlord roi ‘datganiad ysgrifenedig o amrywiad’ i chi o fewn 14 diwrnod. Gallant ddewis rhoi contract ysgrifenedig llawn i chi yn llawn, gan gynnwys y term atodol wedi’i newid. Os nad yw eich landlord yn rhoi’r contract ysgrifenedig i chi neu os yw’r wybodaeth ynddo yn anghywir, darganfyddwch beth allwch chi ei wneud yma.

Pwy sy’n gyfrifol am atgyweiriadau ac amodau?

Mae eich landlord yn gyfrifol am sicrhau bod yr eiddo’n cael ei gadw mewn cyflwr da. Mae hyn yn cynnwys delio â:

• problemau gyda’r to, y cwteri, y ffenestri, y drysau a’r gwaith brics
• plymio, nwy a thrydan.

Dylai eich landlord roi gwybodaeth i chi am ba atgyweiriadau rydych chi’n gyfrifol amdanynt, sydd fel arfer yn cynnwys addurno mewnol ac atgyweirio unrhyw ddifrod a achosir gennych.

Os oes angen atgyweiriadau ar eich cartref, rhowch wybod am y broblem i’ch landlord ar unwaith. Dylai fod ganddynt wasanaeth 24 awr ar gyfer argyfyngau a gweithdrefnau priodol ar gyfer cyflawni unrhyw waith dan sylw.

Rhaid i’ch landlord hefyd sicrhau bod eich cartref yn addas i fyw ynddo. Os yw amodau eich cartref yn wael iawn, os oes lleithder a llwydni difrifol er enghraifft, gellir dosbarthu eich cartref fel un anaddas i fyw ynddo.

Er mwyn i’ch cartref fod yn addas i fyw ynddo, rhaid i chi hefyd fod wedi cael synhwyrydd carbon monocsid lle bo’n briodol.

Rhaid i’ch landlord hefyd osod larymau mwg sy’n gysylltiedig â’r prif gyflenwad ar bob llawr o’ch cartref a chynnal adroddiad cyflwr gosodiad trydanol (EICR) erbyn 1 Rhagfyr 2023.

Gallwch ddysgu mwy am atgyweiriadau os oes gennych dirfeddiannwr cymunedol yma.

Eich hawl i fyw yn eich cartref heb ymyrraeth

Mae gennych yr hawl i fyw yn eich cartref heb ymyrraeth gan y landlord nac unrhyw un sy’n gweithredu ar eu rhan. Os yw’ch landlord yn ceisio gwneud hyn, gall fod yn euog o aflonyddu, sy’n erbyn y gyfraith.

I gael gwybod mwy am yr hyn y gallwch ei wneud os yw’ch landlord yn eich aflonyddu, darllenwch ein cyngor am aflonyddu a throi allan anghyfreithlon.

A allaf gymryd lletywyr?

Fel deiliad contract diogel wedi’i drosi, mae gennych yr hawl i gymryd lletywr. Mae hwn yn derm sylfaenol o’ch contract. Os ydych chi’n ystyried rhentu ystafell yn eich cartref, mae’n syniad da siarad â’ch landlord yn gyntaf. Mae rhai pethau pwysig i’w hystyried cyn cymryd lletywr. Gallai effeithio ar eich incwm os ydych chi’n hawlio budd-dal tai neu gostau tai credyd cyffredinol.

Mae’n debyg na fyddwch chi’n gallu is-osod eich cartref cyfan neu ran ohono i is-ddeiliad oni bai eich bod chi’n cael caniatâd eich landlord. Dysgwch am y gwahaniaeth rhwng lletywr ac is-ddeiliad yma.

A allaf ychwanegu cyd-ddeiliad contract?

Dylai eich contract roi’r hawl i chi ychwanegu caniatâd landlord sy’n ddeiliad contract ar y cyd. Mae hwn yn derm sylfaenol ym mhob contract diogel wedi’i drosi.

A allaf drosglwyddo fy nghontract meddiannaeth i rywun arall?

Fel deiliad contract diogel wedi’i drosi, dim ond i berson sy’n gymwys i’ch olynu y gellir trosglwyddo eich contract. Gelwir y broses gyfreithiol ar gyfer trosglwyddo eich contract pan fyddwch chi’n marw yn ‘olyniaeth’.

A allaf symud i gartref landlord cymunedol arall?

Efallai y bydd modd cael trosglwyddiad i eiddo arall sy’n eiddo i landlord cymunedol. Mae gan y rhan fwyaf o gynghorau restr aros ar gyfer deiliaid contract sydd eisiau trosglwyddiad a gallant roi gwybodaeth i chi am y rheolau.

Mae’n fwy tebygol y cynigir trosglwyddiad i chi os nad yw’ch cartref yn addas i chi. Hyd yn oed os yw hyn yn wir, efallai y bydd yn rhaid i chi aros amser hir am rywle addas.

Fe allech ofyn i’ch landlord presennol a allent eich trosglwyddo i un arall o’u heiddo. Efallai y bydd eu polisïau’n caniatáu hyn, neu gallent eich cynghori i wneud cais i restr aros landlord cymunedol y cyngor.

A allaf gyfnewid fy nghartref gyda deiliad contract diogel arall?

Gallwch gyfnewid eich cartref gyda deiliad contract diogel arall yng Nghymru. Mae hwn yn derm sylfaenol o’ch contract diogel wedi’i drawsnewid ond bydd angen caniatâd eich landlord arnoch. Rhaid i’r ddau ohonoch gael caniatâd gan eich landlordiaid a rhaid trefnu’r cyfnewid yn iawn. Os ewch ymlaen ac yn cyfnewid heb ganiatâd y ddau landlord, gallech chi’r ddau golli eich cartrefi.

Efallai y byddwch yn gallu cyfnewid eich cartref gyda thenant diogel neu sicr o rywle arall yn y DU. Ceisiwch gymorth os ydych yn ansicr.

Sut alla i ddod â chontract meddiannaeth ddiogel i ben?

Os ydych chi am ddod â’ch contract meddiannaeth ddiogel i ben a gadael eich cartref, dylech roi’r rhybudd cywir i’r landlord yn ysgrifenedig. Y cyfnod rhybudd lleiaf y dylech ei roi i’ch landlord yw 4 wythnos.

Beth os oes gen i gŵyn?

Os ydych chi’n teimlo nad yw’ch landlord cymunedol yn eich trin yn deg neu wedi methu â chyflawni ei gyfrifoldebau, gallwch gwyno gan ddefnyddio eu gweithdrefn gwyno swyddogol. Os nad ydych chi’n hapus gyda’r ymateb, efallai y byddwch yn gallu cwyno i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.