Os yw eich benthyciwr yn gwneud cais am orchymyn meddiant, nid yw o reidrwydd yn golygu y bydd y llys yn cytuno i’ch troi allan. Nid yw byth yn rhy hwyr i gael cymorth – efallai y bydd cynghorydd yn gallu eich helpu i gyflwyno’ch achos yn y llys.
Ar ôl i’r barnwr wrando arnoch chi ac ar eich benthyciwr neu rydd-ddeiliad (yr hawlydd) ac edrych ar yr holl wybodaeth, bydd ef/hi yn penderfynu:
- gohirio’r achos, neu
- dileu allan (diswyddo) yr achos, neu
- gwneud gorchymyn meddiant llwyr, neu
- gwneud gorchymyn meddiant ataliedig, neu
- gwneud gorchymyn amser, neu
- gwneud dyfarniad ariannol.
Beth mae ‘gohirio’r achos’ yn ei olygu?
Yn y gwrandawiad cyntaf, efallai y bydd y barnwr yn teimlo na ellir penderfynu ar yr achos ar y diwrnod a bod angen gohirio penderfyniad y llys. Gelwir hyn yn ohirio’r achos. Gellir gohirio achos am gyfnod amhenodol neu am gyfnod penodol o amser.
Gallai hyn ddigwydd oherwydd:
- mae angen mwy o wybodaeth neu dystiolaeth ar y barnwr gennych chi neu’r hawlydd cyn gwneud penderfyniad
- mae angen mwy o amser arnoch i godi swm cyfandaliad i dalu’r ôl-ddyledion
- rydych chi’n gwerthu’ch cartref ac mae angen mwy o amser arnoch i gwblhau’r gwerthiant.
Os caiff yr achos ei ohirio, efallai y rhoddir dyddiad gwrandawiad newydd i chi. Fel arall, efallai y bydd yn rhaid i’r hawlydd wneud cais am wrandawiad newydd ar ôl cyfnod penodol o amser neu os bydd newid mewn amgylchiadau. Os oes gennych ôl-ddyledion morgais, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu swm oddi ar yr ôl-ddyledion bob mis fel amod i’r achos gael ei ohirio. Yn y cyfamser, mae gennych yr hawl i aros yn eich cartref ac ni ellir eich troi allan.
Beth mae ‘dileu’r achos’ yn ei olygu?
Efallai y bydd y barnwr yn penderfynu y dylid ‘dileu allan’ neu ddiystyru hawliad eich benthyciwr oherwydd nad oes unrhyw reswm pam y dylech gael eich troi allan.
Gallai hyn ddigwydd os:
- nad yw’r hawlydd wedi dilyn y weithdrefn gywir ar gyfer dod â’r achos i’r llys
- nad yw’r hawlydd neu ei gynrychiolydd yn mynychu’r gwrandawiad
- mae’r ôl-ddyledion yn cael eu clirio.
Os bydd y barnwr yn gwrthod yr achos, mae gennych yr hawl i aros yn eich cartref. Os yw’r hawlydd am eich troi allan, bydd yn rhaid iddynt ailgychwyn y broses llys o’r dechrau.
Beth yw ‘gorchymyn meddiant llwyr’?
Os nad oes unrhyw obaith y byddwch yn gallu datrys y mater, neu os nad yw’ch amgylchiadau’n debygol o wella, gall y llys benderfynu rhoi gorchymyn meddiant llwyr.
Mae gorchymyn meddiant llwyr yn golygu na fydd gennych yr hawl i fyw yn eich cartref ar ôl y dyddiad meddiant a roddir yn y gorchymyn. Fel arfer, mae hyn 28 diwrnod ar ôl y gwrandawiad llys.
Os ydych chi’n meddwl bod angen mwy o amser arnoch, dywedwch wrth y barnwr yn y gwrandawiad. Efallai y byddwch chi’n cael mwy o amser os ydych chi mewn sefyllfa anodd, er enghraifft, os ydych chi’n sâl neu os oes gennych chi blant ifanc.
Hyd yn oed os ydych chi wedi cael gorchymyn meddiant llwyr, efallai y byddwch chi’n dal i allu trafod gyda’ch benthyciwr i’w perswadio i beidio â’ch troi allan. Gallwch hefyd ofyn i’r llys atal gorchymyn meddiant llwyr.
Os na fyddwch chi’n gadael erbyn y dyddiad yn y gorchymyn llys, gall yr hawlydd wneud cais i’r llys am warant i’r beiliaid eich troi allan. Ni all unrhyw un heblaw beili’r llys eich symud yn gorfforol o’r eiddo. Yn aml dim ond mater o ddyddiau ydyw cyn i’r beiliaid ddod. Gallant eich symud chi a’ch teulu o’r eiddo, ond ni allant ddefnyddio trais i wneud hynny.
Os ydych chi wedi cael dyddiad troi allan, gallwch wneud cais i’r llys i atal neu ohirio’r troi allan os oes rheswm cryf dros wneud hynny, er enghraifft, ni chawsoch chi bapurau’r llys. Gallwch wneud cais hyd at ddyddiad y troi allan, ond mae’n well gwneud cais cyn gynted ag y clywch gan y beiliaid.
Ceisiwch gymorth ar frys os byddwch chi’n derbyn Hysbysiad Troi Allan gan y llys sirol.
Beth yw ‘gorchymyn meddiant ataliedig’?
Mewn llawer o achosion, ac yn dibynnu ar eich amgylchiadau penodol, bydd y llys yn penderfynu rhoi gorchymyn meddiant ataliedig. Gellir rhoi gorchymyn meddiant ataliedig os yw’r barnwr o’r farn bod gan yr hawlydd hawl i adfeddiannu’ch cartref, ond nad yw’n rhesymol gwneud hynny ar unwaith oherwydd eich amgylchiadau.
Byddwch yn cael aros yn eich cartref ar yr amod eich bod yn cadw at rai amodau. Yn aml, mae’n amod gorchymyn meddiant ataliedig eich bod yn cadw i fyny â thaliadau morgais parhaus a hefyd yn talu swm y cytunwyd arno bob mis tuag at yr ôl-ddyledion.
Bydd yr amodau’n cael eu hegluro i chi yn y gwrandawiad ac yn y gorchymyn llys. Os na fyddwch yn cadw at delerau’r gorchymyn, gall yr hawlydd wneud cais i’r llys i’r beiliaid ddod i’ch troi allan. Gallai hyn ddigwydd yn gyflym iawn.
Byddwch yn derbyn llythyr gan feiliaid y llys yn rhoi dyddiad ac amser troi allan i chi. Gallwch wneud cais i’r llys i atal neu ohirio’r troi allan os oes rheswm cryf dros wneud hynny, er enghraifft mae eich amgylchiadau wedi newid ac rydych bellach yn gallu gwneud y taliadau morgais.
Gallwch wneud cais hyd at ddyddiad y troi allan, ond mae’n well gwneud cais cyn gynted â phosibl ar ôl i chi glywed gan y beiliaid.
Ceisiwch gymorth ar frys os cewch Hysbysiad Troi Allan gan y llys sirol.
Beth yw ‘gorchymyn amser’?
Os oes gennych fenthyciad wedi’i sicrhau neu ail forgais, efallai y bydd y llys yn gallu lleihau eich taliadau drwy naill ai:
- newid y gyfradd llog ar eich benthyciad, neu
- ymestyn tymor y benthyciad.
Gelwir hyn yn orchymyn amser. Bydd angen i chi ddweud wrth y barnwr yn y gwrandawiad eich bod chi eisiau gorchymyn amser. Dim ond ar gyfer rhai mathau o fenthyciad y gellir rhoi gorchymyn amser, yn dibynnu ar pryd y cymerwyd y benthyciad a’r swm a fenthycwyd gennych. Os nad ydych chi’n siŵr a allwch chi gael gorchymyn amser, ceisiwch gymorth.
Beth yw ‘dyfarniad ariannol’?
Gall yr hawlydd ofyn i’r llys gofrestru dyfarniad ariannol yn eich erbyn. Mae hyn yn caniatáu i’ch benthyciwr adennill yr holl arian sy’n ddyledus o dan y morgais, nid dim ond yr ôl-ddyledion. Gall dyfarniad ariannol ei gwneud hi’n anodd i chi gael credyd yn y dyfodol.
A ellir newid y gorchymyn?
O dan rai amgylchiadau, gallwch ofyn i’r llys ganslo’r gorchymyn. Dim ond os na ddylai’r gorchymyn fod wedi’i wneud yn y lle cyntaf y mae hyn yn debygol o fod yn llwyddiannus.
Gallai hyn fod oherwydd:
- na wnaethoch chi dderbyn papurau’r llys,
- na wnaethoch chi wybod bod gennych chi hawl i amddiffyn yr achos,
- na wnaethoch chi fynychu’r gwrandawiad llys,
- na wnaethoch chi ymateb i’r llys mewn pryd ac roedd gennych chi reswm da dros beidio ag ymateb. Os oeddech chi wedi ymateb, efallai bod y llys wedi gwneud gorchymyn gwahanol neu heb wneud unrhyw orchymyn o gwbl.
Gallwch hefyd ofyn i’r llys newid telerau gorchymyn meddiant ataliedig os bydd eich amgylchiadau’n newid. Er enghraifft, os na allwch chi barhau â’r taliadau oherwydd eich bod wedi colli eich swydd. Bydd yn haws gwneud hyn os ydych chi wedi cadw at yr amodau a bod yr hawlydd yn cytuno i’r newid.
I ganslo, atal neu amrywio telerau gorchymyn, bydd angen i chi wneud cais i’r llys trwy lenwi ffurflen benodol. Efallai y bydd yn rhaid i chi dalu ffi hefyd, er os ydych chi’n hawlio budd-daliadau neu os ydych chi ar incwm isel, efallai na fydd yn rhaid i chi dalu.
Bydd y llys yn gosod dyddiad gwrandawiad pan fydd eich cais yn cael ei ystyried gan y llys. Rhaid i chi fynychu’r gwrandawiad. Gall cynghorydd eich helpu i lenwi’r ffurflen gais.
A fydd yn rhaid i mi dalu costau llys?
Mae’n debyg. Os bydd benthyciwr yn cychwyn camau cyfreithiol oherwydd eich bod mewn ôl-ddyledion, fel arfer bydd y benthyciwr yn ychwanegu ei gostau cyfreithiol at eich dyled morgais. Mewn rhai amgylchiadau, gall y llys atal eich benthyciwr rhag gwneud hyn. Ceisiwch gymorth os ydych chi’n poeni y gallai hyn ddigwydd.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Tachwedd 2, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
