Deall eich contract meddiannaeth

Bydd datganiad ysgrifenedig eich contract meddiannaeth yn cynnwys llawer o wybodaeth bwysig am eich hawliau a’ch cyfrifoldebau. Bydd hefyd yn dweud wrthych chi beth sydd raid i’ch landlord ei wneud. Bydd rhai yn berthnasol yn awtomatig i bob contract meddiannaeth ond bydd modd diwygio eraill. Dyma rai o’r prif delerau i edrych amdanynt:

• Materion allweddol – mae’r telerau hyn yn nodi’r ffeithiau hanfodol ar gyfer y contract, megis y cyfeiriad, dyddiad y contract, swm y rhent a pha mor aml y mae’n rhaid ei dalu.
• Telerau sylfaenol – mae’r telerau hyn wedi’u cynnwys yn awtomatig yn y contract meddiannaeth.
• Telerau ychwanegol – dyma amodau ychwanegol y gallech chi a’ch landlord fod eisiau eu cael yn eich contract meddiannaeth, er enghraifft, amodau ynghylch cael anifeiliaid anwes.
• Blaendal – yr arian rydych chi’n ei dalu i’ch landlord ar ddechrau’ch contract. Mae’n rhoi rhywfaint o amddiffyniad i’r landlord rhag ofn bod difrod i’r eiddo neu ôl-ddyledion rhent pan fyddwch chi’n gadael. Rhaid i landlordiaid roi blaendaliadau mewn cynllun llywodraeth.
• Rhwymedigaethau atgyweirio – mae’r rhain yn dweud wrthych pa atgyweiriadau y mae’n rhaid i’ch landlord eu gwneud a pha atgyweiriadau sy’n gyfrifoldeb i chi.
• Addas i bobl fyw ynddo – y safon cyflwr y mae’n rhaid i’r rhan fwyaf o lety rhent ei fodloni.
• Olyniaeth – pan fydd person yn cymryd drosodd contract meddiannaeth pan fydd deiliad y contract yn marw.

Os byddwch chi’n llofnodi contract meddiannaeth gyda pherson arall neu grŵp o bobl, byddwch chi’n ffurfio contract ar y cyd a byddwch chi’n cael eich adnabod fel deiliaid contract ar y cyd.

Os ydych chi, neu un o’r deiliaid contract ar y cyd eraill, eisiau gadael y contract, gallwch chi wneud hynny heb i’r contract ddod i ben i bawb arall.

Gallwch chi ychwanegu deiliad contract ar y cyd at eich contract, sy’n golygu y gallai rhywun newydd symud i mewn. Bydd angen cytundeb eich landlord arnoch i wneud hyn, ond ni all eich landlord wrthod yn afresymol.

Os nad yw un person yn talu ei rent, bydd yn rhaid i’r lleill ei dalu drostyn nhw. Fel grŵp, mae pob un ohonoch chi’n gyfrifol am sicrhau bod y rhent cyfan yn cael ei dalu.

Os nad yw eich landlord yn cytuno i chi adael contract meddiannaeth ar y cyd, neu os nad yw’n gadael i chi symud rhywun arall i mewn, ceisiwch gyngor pellach.

Mae rhai contractau meddiannaeth am gyfnod penodol, fel 6 mis neu 1 flwyddyn, ac mae rhai yn gyfnodol, sy’n golygu eu bod yn rhedeg o fis i fis, neu wythnos i wythnos, yn dibynnu ar ba mor aml rydych chi’n talu’ch rhent.

Os oes gennych chi gontract meddiannaeth tymor penodol, pan fydd y cyfnod penodol yn dod i ben bydd un o ddau beth yn digwydd:

• efallai y bydd eich landlord yn rhoi contract meddiannaeth newydd i chi am gyfnod penodol pellach, neu
• bydd eich contract meddiannaeth yn parhau’n awtomatig fel contract cyfnodol, h.y. ar yr un sail ag o’r blaen ond bydd yn rholio o fis i fis neu wythnos i wythnos yn hytrach na bod am gyfnod penodol. Os bydd hyn yn digwydd, rhaid i’ch landlord roi datganiad ysgrifenedig newydd i chi o fewn 14 diwrnod i’r contract tymor penodol gwreiddiol ddod i ben.

Yn y rhan fwyaf o achosion, mae’n rhaid i’ch landlord roi rhybudd i chi ac ni all ofyn i chi symud allan ar y diwrnod olaf yn unig. Mae rheolau cyfreithiol arbennig y mae’n rhaid i’r landlord eu dilyn os yw am i chi adael. Mae’r rhain yn dibynnu ar y math o gontract meddiannaeth sydd gennych.

Os ydych chi’n gwybod eich bod chi am adael ar ddiwedd y cyfnod penodol, mae’n well rhoi rhybudd i’r landlord.

Dim ond dau brif fath o gontract meddiannaeth sydd bellach:

• contract meddiannaeth safonol, a
• contract meddiannaeth ddiogel.

Mae’r math o gontract meddiannaeth sydd gennych yn dibynnu’n bennaf ar bwy yw eich landlord a phryd y dechreuodd eich contract. Er bod rhai eithriadau, er enghraifft os ydych chi’n byw mewn llety â chymorth, edrychwch ar ein tudalen gyngor sy’n esbonio pam ei fod yn wahanol.

Dylai eich datganiad ysgrifenedig ddweud wrthych pa fath o gontract meddiannaeth sydd gennych, ond os ydych chi’n ansicr dylai’r wybodaeth isod helpu.

Mae’n debyg bod gennych chi gontract meddiannaeth safonol. Mae dau fath o gontract meddiannaeth safonol y gall landlordiaid preifat eu rhoi:

Cyfnod penodol – mae hyn yn golygu bod eich contract yn para am gyfnod penodol o amser, a

Cyfnodol – mae hyn yn golygu nad oes gan eich contract ddyddiad dod i ben, ond ei fod yn ‘rholio ymlaen’ gyda phob cyfnod rhentu.

Dylai’r contract ei hun nodi a yw’n gyfnod penodol neu’n gyfnodol. Mae’r ddau fath o gontract yn debyg iawn, ond mae gwahaniaethau yn y ffordd y gall y landlord eich troi allan neu amrywio’ch contract.

Mae rhai sefyllfaoedd lle efallai na fydd gennych chi gontract meddiannaeth safonol er eich bod chi’n rhentu gan landlord preifat. Er enghraifft, os:

• Mae’ch landlord yn byw yn yr eiddo ac rydych chi’n rhannu’r cyfan, neu ran ohono, mae’n debyg eich bod chi’n feddiannwr eithriedig (efallai y cyfeirir atoch chi hefyd fel ‘lletywr’ os ydych chi’n rhannu’ch cartref gyda’r landlord);
• Rhentoch chi’r eiddo am wyliau, ni fydd gennych chi gontract meddiannaeth safonol ac mae’n debyg eich bod chi’n feddiannwr eithriedig.

Os ydych chi’n dal yn ansicr pa fath o gontract meddiannaeth sydd gennych chi, yna mae’n well cael cyngor. Cymerwch gip ar ein tudalen Beth i chwilio amdano mewn cytundeb rhentu am ragor o wybodaeth.

Os ydych chi’n rhentu gan y cyngor neu gymdeithas dai, bydd gennych chi’r hyn a elwir yn ‘landlord cymunedol’.

Os ydych chi’n rhentu gan landlord cymunedol, mae’n debyg y bydd gennych chi gontract meddiannaeth ddiogel, oni bai:

• bod gennych chi gontract safonol cyflwyniadol
• contract safonol ymddygiad gwaharddedig, neu
• mae eich llety yn dros dro neu’n cael ei ddarparu fel rhan o’ch swydd.

Fel arfer, contract cyfnodol yw contract meddiannaeth ddiogel, sy’n golygu nad oes gan eich contract ddyddiad gorffen, ond ei fod yn ‘rholio ymlaen’ gyda phob cyfnod rhentu.

Dylai landlord cymunedol roi datganiad ysgrifenedig i chi sy’n dweud yn glir pa fath o gontract sydd gennych chi a beth yw eich hawliau a’ch cyfrifoldebau.