Contractau safonol ymddygiad gwaharddedig: hawliau a chyfrifoldebau

• Mae contract safonol ymddygiad gwaharddedig yn gontract prawf 12 mis a roddir gan lys.
• Mae’n haws i’ch landlord eich troi allan o dan gontract ymddygiad gwaharddedig.
• Gall landlordiaid cymunedol roi contract ymddygiad gwaharddedig safonol i chi os ydych wedi cymryd rhan mewn ymddygiad gwrthgymdeithasol.

Os symudoch chi i’ch cartref cyn 1 Rhagfyr 2022 nid yw’r wybodaeth isod yn berthnasol i chi. Ewch i’n hadran cyngor ar gontractau wedi’u trosi.

Mae’r dudalen hon yn esbonio’ch hawliau os oes gennych gontract meddiannaeth safonol ymddygiad gwaharddedig gyda landlord cymunedol. Mae’n cynnwys yr hawliau sydd gennych i fyw yn eich cartref heb i neb darfu ac i gael atgyweiriadau wedi’u gwneud.

Nid yw’n esbonio’r weithdrefn y mae’n rhaid i landlord cymunedol ei dilyn i roi contract safonol ymddygiad gwaharddedig i chi. Am wybodaeth am hyn, cliciwch yma.

A oes gennyf gontract safonol ymddygiad gwaharddedig?

Mae safon ymddygiad gwaharddedig yn gontract prawf 12 mis y gellir ei roi i chi os byddwch yn torri contract meddiannaeth ddiogel trwy ymddwyn yn wrthgymdeithasol. Mae ymddygiad gwrthgymdeithasol yn golygu defnyddio’ch cartref ar gyfer gweithgaredd troseddol neu ymddwyn mewn ffordd a allai achosi niwsans neu annifyrrwch i bobl yn eich cartref neu’n agos ato. Mae hyn yn cynnwys pobl sy’n byw gyda chi neu’n agos atoch chi a hefyd staff landlordiaid a chontractwyr. Mae’n derm sylfaenol o bob contract meddiannaeth na ddylech ymgymryd ag ymddygiad gwrthgymdeithasol na bygwth cymryd rhan ynddo.

Pryd fydd fy nghontract yn newid yn ôl i gontract diogel?

Os nad oes unrhyw broblemau yn ystod y cyfnod prawf, bydd eich contract yn cael ei ddisodli gan gontract diogel newydd ar ôl 12 mis. I gael gwybod sut y gellir ymestyn y cyfnod prawf a beth allwch chi ei wneud os bydd hyn yn digwydd i chi, cliciwch yma.

Pa wybodaeth ddylwn i ei rhoi ar ddechrau fy nghontract?

Dylai eich landlord roi contract meddiannaeth ysgrifenedig newydd i chi o fewn 14 diwrnod i’ch contract ddechrau, yn dweud wrthych beth yw eich hawliau a’ch cyfrifoldebau. Dylech ddarllen y contract yn ofalus. Os ydych yn ansicr am y telerau mynnwch help. Dylech fod wedi derbyn gwybodaeth am y gwiriad diogelwch nwy blynyddol, adroddiad cyflwr gosodiadau trydanol a Thystysgrif Perfformiad Ynni (EPC) pan ddaethoch yn ddeiliad contract rhagarweiniol neu ddiogel.

A allaf gael fy nhroi allan?

Oes. Fel arfer mae’n eithaf hawdd i’ch landlord eich troi allan o dan gontract safonol ymddygiad gwaharddedig oherwydd nid oes rhaid iddynt brofi rheswm cyfreithiol i’r llys. Mae’n rhaid i’ch landlord ddilyn y drefn gywir. Os ydynt am eich troi allan mae’n rhaid iddynt roi hysbysiad i chi ac, ar ôl i chi dderbyn yr hysbysiad, bydd gennych hawl i ofyn i’ch landlord adolygu ei benderfyniad i’ch troi allan.

I gael rhagor o wybodaeth, darllenwch ein cyngor ar droi allan deiliaid contract safonol ymddygiad gwaharddedig.

Beth yw’r rheolau ar godiadau rhent a rhent?

Darllenwch eich contract i weld beth mae’n ei ddweud am sut y dylid talu’r rhent. Mae’n rhaid i chi dalu’r rhent y cytunwyd arno gyda’ch landlord. Os nad ydych yn talu eich rhent gall eich landlord gymryd camau llys i’ch troi allan.

Bydd eich landlord yn rhoi cyfriflenni rhent i chi o bryd i’w gilydd, gan ddangos faint o rent oedd yn ddyledus a faint o rent a dalwyd.

Os yw’ch landlord am gynyddu eich rhent, rhaid iddo roi o leiaf 2 fis o rybudd ar ffurflen RHW12.

 Os yw eich landlord eisiau cynyddu eich rhent lai na blwyddyn ar ôl eich cynnydd rhent diwethaf, mynnwch help.

Eich rhent ddylai fod eich prif flaenoriaeth ariannol bob amser gan y gallech golli eich cartref os ewch i ôl-ddyledion rhent. Os ydych yn hawlio budd-daliadau neu os oes gennych incwm isel, efallai y gallwch hawlio budd-dal tai neu gostau tai Credyd Cynhwysol i helpu gyda’r rhent.

A all y landlord newid fy nghontract?

Os oes gennych gontract safonol ymddygiad gwaharddedig gall eich landlord newid:

• rhai termau sylfaenol (os ydych yn cytuno a bod eich safbwynt yn well)
• unrhyw delerau atodol ac ychwanegol (os ydych yn cytuno)

Dim ond trwy gytundeb y gellir gwneud newidiadau. Os cytunir ar unrhyw newidiadau, dylai eich landlord roi ‘datganiad amrywiad ysgrifenedig’ i chi o fewn 14 diwrnod. Efallai y byddant yn dewis rhoi’r contract ysgrifenedig llawn i chi eto, gan gynnwys y tymor newydd. Os nad yw’ch landlord yn darparu’r naill na’r llall o’r rhain, darganfyddwch beth allwch chi ei wneud yma.

Pwy sy’n gyfrifol am atgyweiriadau?

Eich landlord sy’n gyfrifol am sicrhau bod yr eiddo’n ffit i fyw ynddo ac yn cael ei gadw mewn cyflwr da. Mae hyn yn cynnwys delio â:

• problemau gyda’r to, landeri, ffenestri, drysau a gwaith brics
• plymio, nwy a thrydan.

Dylai eich landlord roi gwybodaeth i chi am ba atgyweiriadau rydych yn gyfrifol amdanynt, sydd fel arfer yn cynnwys addurno mewnol ac unioni unrhyw ddifrod a achosir gennych.

Os oes angen atgyweiriadau ar eich cartref, rhowch wybod i’ch landlord am y broblem ar unwaith. Dylent gael gwasanaeth 24 awr ar gyfer argyfyngau a gweithdrefnau priodol ar gyfer gwneud unrhyw waith dan sylw.

Dysgwch fwy am atgyweiriadau os oes gennych chi landlord cymunedol yma.

Eich hawl i fyw yn eich cartref heb ymyrraeth

Mae gennych yr hawl i fyw yn eich cartref heb ymyrraeth gan y landlord nac unrhyw un sy’n gweithredu ar ei ran. Os bydd eich landlord yn ceisio gwneud hyn fe all ef/hi fod yn euog o aflonyddu, sydd yn erbyn y gyfraith. I gael gwybod mwy am yr hyn y gallwch ei wneud os yw eich landlord yn aflonyddu arnoch, darllenwch ein cyngor ar aflonyddu a throi allan anghyfreithlon.

A allaf gymryd lletywyr?

Fel arfer nid oes gennych yr hawl i gymryd lletywr neu isosod rhan o’ch cartref tra’ch bod yn ddeiliad contract safonol ymddygiad gwaharddedig. Os gwnewch hynny heb ganiatâd ysgrifenedig gan eich landlord, efallai y bydd yn penderfynu eich troi allan.

A allaf ychwanegu cyd-ddeiliad contract?

Dylai eich contract roi’r hawl i chi ychwanegu cyd-ddeiliad contract os yw’ch landlord yn cytuno. Mae hwn yn derm sylfaenol o gontractau diogel, safonol cyfnodol a safonol cyfnod penodol. Darganfyddwch fwy yma.

A allaf drosglwyddo fy nghontract meddiannaeth i rywun arall?

Ni allwch drosglwyddo contract meddiannaeth safonol ymddygiad gwaharddedig (h.y. ei drosglwyddo i rywun arall yn ystod eich oes) oni bai ei fod yn cael ei wneud fel rhan o ysgariad neu achosion teuluol eraill. Efallai y byddwch yn gallu gwneud hynny unwaith y daw eich contract yn gontract diogel eto, ond dim ond os bydd eich landlord yn cytuno.

A all rhywun arall gymryd fy nghontract drosodd pan fyddaf yn marw?

Fel deiliad contract meddiannaeth safonol ymddygiad gwaharddedig, mae rheolau ynghylch i bwy y gellir trosglwyddo’r contract meddiannaeth. Gelwir y broses gyfreithiol ar gyfer trosglwyddo’ch contract pan fyddwch yn marw yn ‘olyniaeth’. Darllenwch fwy am olyniaeth yma.

A allaf drosglwyddo i gartref landlord cymunedol arall?

Mae gan y rhan fwyaf o gynghorau restr aros ar gyfer deiliaid contract landlordiaid cymunedol sydd am drosglwyddo i gartref landlord cymunedol arall. Gall eich cyngor lleol roi gwybodaeth i chi am y rheolau. Efallai na fydd eich cais yn cael ei ganiatáu neu’n cael llai o flaenoriaeth oherwydd ymddygiad gwrthgymdeithasol.

Rydych yn fwy tebygol o gael cynnig trosglwyddiad os nad yw eich cartref yn addas i chi. Hyd yn oed os yw hyn yn wir, efallai y bydd yn rhaid i chi aros am amser hir am rywle addas.

 Gallech ofyn i’ch landlord presennol a all eich trosglwyddo i un arall o’u heiddo. Efallai y bydd eu polisïau yn caniatáu hyn, neu gallent eich cynghori i wneud cais i restr aros landlordiaid cymunedol y cyngor.

A allaf gyfnewid fy nghartref gyda deiliad contract arall?

Mae’n debyg na fyddwch yn gallu cyfnewid eich cartref â deiliad contract landlord cymunedol arall. Unwaith y daw eich cyfnod prawf i ben ac y rhoddir contract diogel i chi, byddwch yn gallu cyfnewid eich cartref â deiliad contract diogel arall, o bosibl mewn rhan arall o’r wlad.

Sut y gallaf ddod â chontract meddiannaeth safonol ymddygiad gwaharddedig i ben?

Os ydych am ddod â’ch contract safonol ymddygiad gwaharddedig i ben a gadael eich cartref dylech roi’r hysbysiad cywir yn ysgrifenedig i’r landlord. Y cyfnod lleiaf o rybudd y dylech ei roi i’ch landlord yw 4 wythnos.

Beth os oes gennyf gŵyn?

Os ydych yn teimlo nad yw landlord cymunedol yn eich trin yn deg neu wedi methu â chyflawni ei gyfrifoldebau, dylech ddefnyddio ei weithdrefn gwyno swyddogol. Fel arfer mae’n rhaid i chi wneud hyn cyn y gallwch fynd â phethau ymhellach.

Os nad ydych yn fodlon ar yr ymateb a gewch, gallwch gwyno ymhellach i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.