Mae llawer o ffyrdd y gallwch dderbyn gofal a chymorth: byw yn eich cartref eich hun, mewn llety cysgodol, neu mewn cartref gofal. Mae’r adran hon yn edrych ar sut i dalu am ofal a chymorth, a pha gymorth ariannol sydd ar gael.
Gallwch gael rhagor o wybodaeth am y mathau o lety sydd ar gael os oes angen gofal a chymorth arnoch yn yr adran tai i bobl â gofynion arbennig.
Talu am gartref gofal
A fydd yn rhaid i mi dalu costau cartref gofal?
Os oes angen i chi symud i gartref gofal preswyl, bydd eich cyngor yn penderfynu a oes rhaid i chi wneud cyfraniad tuag at y ffioedd. Byddant yn gwneud eu penderfyniad yn seiliedig ar eich incwm, cyfalaf a chynilion.
Yng Nghymru, os oes gennych fwy na £50,000 mewn cynilion neu asedau cyfalaf (gall hyn gynnwys gwerth eich cartref – gweler isod) yna fel arfer bydd yn rhaid i chi dalu’r ffioedd cartref gofal yn llawn. (Gallai’r ffigur hwn newid ym mis Ebrill 2024).
Beth os oes angen gofal nyrsio arnaf?
Os ydych yn byw mewn cartref gofal sy’n darparu gofal nyrsio, dylai’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG) fel arfer gyfrannu at y ffioedd i dalu cost yr elfen nyrsio. Gall y swm y gellir ei dalu amrywio yn ôl pa fwrdd iechyd yr ydych ynddo. Am ragor o wybodaeth gweler Money Helper.
A fydd yn rhaid i mi werthu fy nghartref i dalu am gostau cartref gofal?
Os ydych yn berchen ar eich cartref eich hun ac yn symud i gartref gofal preswyl yn barhaol, bydd y cyngor yn anwybyddu gwerth eich cartref am 12 wythnos gyntaf eich arhosiad. Ar ôl hynny, byddant fel arfer yn cynnwys gwerth eich cartref wrth gyfrifo a oes rhaid i chi dalu ffioedd cartref gofal. Mae hyn yn golygu y gallech fod dros y trothwy ariannol a bydd yn rhaid i chi werthu eich cartref. Mae’n bosibl y bydd y cyngor yn codi tâl ar eich cartref er mwyn iddynt allu sicrhau bod eich ffioedd yn cael eu talu pan fyddwch yn gwerthu eich cartref.
Efallai y bydd y cyngor yn penderfynu codi llog arnoch am y cyfnod hwn o 12 wythnos.
Mewn rhai sefyllfaoedd, ni fydd y cyngor yn cynnwys gwerth eich cartref wrth gyfrifo a oes rhaid i chi dalu ffioedd. Byddant yn anwybyddu gwerth eich cartref os yw unrhyw un o’r bobl ganlynol yn byw yn y cyfan neu ran ohono:
- eich partner (gŵr, gwraig, partner sifil neu rywun rydych yn byw gyda nhw fel petaech yn briod neu’n bartneriaid sifil)
- aelod o’r teulu neu berthynas sy’n 60 oed neu’n hŷn
- aelod o’r teulu neu berthynas sy’n analluog, er enghraifft, rhywun ag anabledd
- un o’ch plant (gan gynnwys plant mabwysiedig) sydd o dan 18 oed, ac rydych yn atebol i’w gynnal
- cyn bartner sydd wedi ysgaru neu wedi ymddieithrio oddi wrthych, ond sy’n rhiant unigol gyda phlentyn dibynnol.
Gall y cyngor hefyd ddewis anwybyddu gwerth eich cartref os ydynt yn meddwl ei bod yn rhesymol gwneud hynny, er enghraifft, os oes gennych berthynas arall yn byw gartref nad yw’n perthyn i unrhyw un o’r categorïau uchod.
Am ganllawiau manylach ar dalu am gartref gofal ewch i wefan Age Cymru. Gallwch hefyd ffonio Cyngor Age Cymru ar 0300 303 44 98.
Talu am ofal yn y cartref
Oes rhaid i mi dalu am ofal yn y cartref?
Os ydych yn mynd i gael gofal yn y cartref yn dilyn asesiad o anghenion gan y gwasanaethau cymdeithasol, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu am rywfaint neu’r cyfan o’r cymorth a gewch. Bydd p’un a fydd yn rhaid i chi dalu yn dibynnu ar eich cyngor. Nid oes rhaid iddo godi tâl ond, os bydd, bydd yn cynnal asesiad ariannol yn gyntaf. Mae hyn yn golygu y bydd eisiau gwybod faint o arian sydd gennych yn dod i mewn a pha gynilion sydd gennych. Ni ellir ystyried incwm penodol wrth benderfynu faint y dylech ei dalu, gan gynnwys:
- elfen symudedd unrhyw Lwfans Byw i’r Anabl
- elfen symudedd Taliad Annibyniaeth Bersonol
- unrhyw Daliad Annibyniaeth y Lluoedd Arfog
- unrhyw daliad a dderbyniwyd o dan y Pensiwn Anabledd Rhyfel.
Yng Nghymru, y swm mwyaf y gall y cyngor ei godi am ofal a chymorth yn y cartref ar hyn o bryd yw £100 yr wythnos a rhaid iddo fod yn swm y gallwch yn rhesymol fforddio ei dalu.
Cymorth ariannol gan fudd-daliadau anabledd
Efallai y bydd gennych hawl i hawlio budd-daliadau, y gellir eu defnyddio i helpu i dalu am ofal yn y cartref. Mae rhai o’r budd-daliadau anabledd sydd ar gael yn cynnwys y canlynol;
- Lwfans Gweini – os ydych yn 65 oed neu’n hŷn
- Taliad Annibyniaeth Bersonol (PIP) – os ydych yn 16-64 oed
- Lwfans Byw i’r Anabl (DLA) – os ydych o dan 16 oed neu’n gwneud cais am DLA fel oedolyn cyn 8 Ebrill 2013
Os bydd rhywun yn treulio mwy na 35 awr yr wythnos yn gofalu amdanoch, efallai y bydd ganddynt hawl i Lwfans Gofalwr.
Taliadau uniongyrchol gan y gwasanaethau cymdeithasol
Os oes angen gofal cartref arnoch, efallai y bydd eich cyngor yn gallu rhoi arian i chi fel y gallwch chi neu’ch gofalwr ddewis a threfnu eich gwasanaethau gofal eich hun. Gelwir hyn yn daliadau uniongyrchol.
Gall y trefniant hwn roi mwy o ddewis a rheolaeth i chi dros y gwasanaethau a ddarperir ond daw hefyd â chyfrifoldebau am wario’r arian yn unol â’ch cynllun gofal.
Gallwch gael rhagor o wybodaeth am daliadau uniongyrchol gan Money Helper.
Addasiadau
Os oes angen addasiadau arnoch i’ch cartref er mwyn i chi allu parhau i fyw yno, er enghraifft rheilen gydio neu ramp, yna efallai y gallwch gael grant i’ch helpu gyda chost addasiadau.
Os ydych yn derbyn gwasanaethau cymorth tai, bydd yn rhaid i chi naill ai dalu amdanynt eich hun, neu os oes gennych incwm isel efallai y gallwch gael cymorth gan Cefnogi Pobl.
Beth yw gwasanaethau cymorth tai?
Mae gwasanaethau cymorth tai yn unrhyw fath o help sy’n eich galluogi i barhau i fyw’n annibynnol yn eich cartref. Gall y cyngor, asiantaethau gwirfoddol neu gwmnïau preifat neu unigolion ddarparu’r gwasanaethau hyn. Gallai enghreifftiau o gymorth tai gynnwys cael gweithiwr cymorth neu warden mewn cyfadeilad tai gwarchod – darllenwch ein tudalen cymorth tai i gael gwybod mwy. Nid yw gwasanaethau cymorth tai yn cynnwys gwasanaethau gofal personol neu nyrsio, fel cymorth i wisgo a chael bath.
Oes rhaid i mi dalu am wasanaethau cymorth tai?
Os penderfynir, yn dilyn asesiad o anghenion gan y gwasanaethau cymdeithasol, y byddech yn elwa o wasanaethau cymorth tai, dylai’r adran gwasanaethau cymdeithasol hefyd gynnal asesiad o’ch sefyllfa ariannol, i weld a allwch fforddio talu am y cyfan neu rywfaint o eich gwasanaethau cymorth tai.
Os na allwch fforddio cyfrannu tuag at eich gwasanaethau cymorth tai neu os mai dim ond rhywfaint o’r gost y gallwch ei dalu, efallai y bydd Cefnogi Pobl neu’r cyngor yn talu gweddill y gost.
Os ydych yn derbyn Budd-dal Tai ar hyn o bryd, mae’n annhebygol y bydd yn rhaid i chi dalu tuag at gost eich gwasanaethau cymorth.
Unwaith y bydd eich gwasanaethau cymorth tai wedi’u trefnu, efallai y bydd gan y cyngor gontract gyda’ch darparwr cymorth tai ac efallai y bydd yn gyfrifol am eu talu. Os oes rhaid i chi dalu am eich gwasanaethau cymorth, gallwch wneud taliadau i’r cyngor neu’r darparwr gwasanaeth.
A allaf gael taliadau uniongyrchol i dalu am wasanaethau cymorth tai?
Os oes gennych hawl i gyllid gan Cefnogi Pobl, gallwch ofyn am ei gael fel taliad uniongyrchol fel y gallwch wneud eich trefniadau cymorth eich hun.
Ble gallaf gael gwybod mwy?
Os oes gennych unrhyw ymholiadau am Gefnogi Pobl, dylech gysylltu â’r Tîm Cefnogi Pobl yn eich cyngor lleol. Gallwch ddod o hyd i fanylion cyswllt ar wefan eich cyngor. Gallwch hefyd ddarganfod mwy a chwilio am help lleol ar wefan Dewis Cymru.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Medi 8, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
