Os byddwch yn cysylltu â’r cyngor am gymorth oherwydd eich bod yn ddigartref neu dan fygythiad o ddigartrefedd, bydd angen i’r cyngor wneud rhai penderfyniadau ffurfiol ynghylch pa gymorth y gallant ei roi i chi. Mae’r adran hon yn esbonio sut y dylid dweud wrthych am y penderfyniadau hyn a beth allwch chi ei wneud os nad ydych yn cytuno â nhw.
Pa benderfyniadau sydd gan y cyngor i ddweud wrthyf amdanynt?
Dylai’r cyngor eich hysbysu’n ysgrifenedig o’r penderfyniadau canlynol:
Canlyniad eu hasesiad o’ch achos, gan gynnwys unrhyw benderfyniad eu bod yn mynd i helpu i’ch atal rhag dod yn ddigartref, neu helpu i sicrhau llety i chi;
Unrhyw benderfyniad i’ch cyfeirio i ardal arall oherwydd eich cysylltiad lleol;
Unrhyw benderfyniad a wneir yn dilyn adolygiad o’ch achos lle:
– roedd y cyngor yn rhoi help i chi i’ch atal rhag dod yn ddigartref ond yna rydych chi’n dod yn ddigartref; neu
– roedd y cyngor yn rhoi cymorth i chi ddod o hyd i lety addas ond mae’r ddyletswydd honno wedi dod i ben;
Unrhyw benderfyniad i beidio â rhoi help i chi, neu i roi’r gorau i roi cymorth ichi – llythyr ‘hysbysiad diwedd dyletswydd’ (gweler isod).
Pryd fyddaf yn cael y penderfyniad?
Mae’n rhaid i’r llythyr penderfyniad gael ei anfon atoch neu mae’n rhaid ei fod ar gael i chi ei gasglu o swyddfeydd y cyngor. Rhaid i’r llythyr penderfyniad ddweud:
- pa benderfyniad a wnaeth y cyngor
- os nad yw’r penderfyniad o’ch plaid, neu os yw’n benderfyniad i’ch cyfeirio at ardal arall, y rhesymau pam y gwnaeth y cyngor y penderfyniad hwnnw
- bod gennych yr hawl i ofyn am adolygiad o’r penderfyniad o fewn 21 diwrnod.
Dylai’r cyngor gynnal eu hasesiad o’ch achos yn ddi-oed ac, yn ddelfrydol, rhoi penderfyniad i chi o fewn 10 diwrnod gwaith. Mewn achosion mwy cymhleth gall gymryd mwy o amser na hyn. Os nad ydych wedi derbyn llythyr penderfyniad eto, efallai y bydd y cyngor yn dal i ymchwilio i’ch sefyllfa.
Os dywedir wrthych ar lafar am benderfyniad y cyngor, gofynnwch i’r person yr ydych yn siarad ag ef ei gadarnhau’n ysgrifenedig a chael cyngor. Gall cynghorydd wirio’r rhesymau pam y gwnaeth y cyngor y penderfyniad a’ch helpu i ofyn am adolygiad o fewn y terfyn amser.
‘Llythyr rhybudd diwedd dyletswydd’
Os bydd y cyngor yn penderfynu dod ag unrhyw un o’r dyletswyddau canlynol i ben, rhaid iddo anfon llythyr ‘hysbysiad diwedd dyletswydd’ atoch:
- ‘help i atal’ dyletswydd
- ‘help i sicrhau’ dyletswydd
- dyletswydd llety brys neu interim, neu
- dyletswydd terfynol.
Rhaid i lythyr ‘hysbysiad diwedd dyletswydd’ fod yn ysgrifenedig a:
- datgan y rhesymau pam mae’r cyngor wedi penderfynu bod y ddyletswydd wedi dod i ben,
- dweud wrthych fod gennych hawl i ofyn am adolygiad o’r penderfyniad o fewn 21 diwrnod.
Os yw dyletswydd ‘help i sicrhau’ wedi dod i ben, rhaid i’r hysbysiad hefyd roi manylion y camau rhesymol a gymerwyd gan y cyngor a chanlyniad y camau hynny.
Dylech allu deall o’r llythyr pam nad yw’r cyngor yn mynd i’ch helpu ymhellach. Os ydych chi’n cael trafferth deall llythyrau yna dylai’r cyngor geisio cyfarfod â chi ac egluro’r penderfyniad i chi – gan wneud yn siŵr eich bod yn gwybod y gallwch ofyn am adolygiad.
A ellir herio’r penderfyniad?
Mae p’un ai a sut y gallwch herio penderfyniad y cyngor yn dibynnu ar beth yw’r penderfyniad a pham rydych yn meddwl ei fod yn anghywir. Mae pedair ffordd y gellir herio’r cyngor:
Adolygu Gellir herio’r rhan fwyaf o benderfyniadau’r cyngor am geisiadau digartrefedd trwy ofyn am adolygiad.
Apêl llys sirol Os na fydd yr adolygiad yn llwyddiannus, efallai y bydd modd apelio i’r llys sirol. Rhaid i chi gychwyn eich apêl o fewn 21 diwrnod i’r dyddiad y cewch wybod am benderfyniad yr adolygiad. Dylech gael cyngor cyn cymryd y camau hyn gan mai dim ond ar sail gyfyngedig y gellir dwyn apêl.
Adolygiad barnwrol Ni ellir herio pob penderfyniad trwy adolygiad ac apêl llys sirol. Dim ond trwy adolygiad barnwrol y gellir herio rhai penderfyniadau, megis penderfyniad y cyngor i wrthod derbyn cais digartrefedd. Mae adolygiad barnwrol yn gymhleth a bydd angen i chi gael help gan gynghorydd.
Cwynion am yr Ombwdsmon Gall Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru ymchwilio i gwynion am sut mae’r cyngor wedi delio â’ch cais digartrefedd. Yn benodol, efallai y byddai’n werth cwyno i’r ombwdsmon os bu oedi hir neu os yw’r cyngor wedi gwahaniaethu yn eich erbyn. Os bydd yr ombwdsmon yn canfod bod y cyngor wedi gwneud rhywbeth o’i le gall argymell eich bod yn cael iawndal.
Sut gall cynghorydd helpu?
Os ydych wedi gwneud cais i’r cyngor am gymorth oherwydd eich bod yn ddigartref a bod y cyngor wedi gwneud penderfyniad nad ydych yn cytuno ag ef, mynnwch help ar unwaith. Gall cynghorydd ymchwilio i:
- y rhesymau pam mae’r cyngor wedi dod i’r penderfyniad hwnnw
- a oes modd herio’r penderfyniad
- a allwch gael cymorth arall os na fydd yr adran dai yn eich helpu
- pa opsiynau tai eraill sydd gennych.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 16, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
