Os gwnewch gais i gyngor am gymorth oherwydd eich bod yn ddigartref, gallant wirio a oes gennych gysylltiad lleol â’r ardal.
Os nad oes gennych gysylltiad lleol â’r ardal gallant benderfynu eich anfon at gyngor arall lle mae gennych gysylltiad, ar yr amod y gellir disgwyl yn rhesymol i chi ddychwelyd i’r ardal honno.
Nid oes rhaid i’r cyngor ystyried cysylltiad lleol bob amser a gallant benderfynu ei anwybyddu mewn rhai achosion.
Oes gen i gysylltiad lleol?
Wrth benderfynu a oes gennych gysylltiad lleol â’i ardal, bydd y cyngor yn edrych ar a ydych chi (neu unrhyw un yn eich aelwyd):
Yn byw yn yr ardal
Fel arfer, bydd y cyngor yn ystyried bod gennych gysylltiad lleol os ydych wedi byw yn yr ardal am gyfanswm o 6 mis allan o’r 12 mis diwethaf, neu 3 blynedd allan o’r 5 mlynedd diwethaf. Fodd bynnag, nid oes cyfnod penodol a hyd yn oed os nad ydych wedi byw yn yr ardal am y cyfnodau hynny, gall y cyngor ystyried bod gennych gysylltiad lleol o hyd os ydych wedi ymgartrefu’n amlwg yn yr ardal.
Rhaid eich bod wedi byw yn yr ardal o ddewis er mwyn cael cysylltiad lleol.
Efallai nad oes gennych gysylltiad lleol os ydych wedi byw mewn ardal dim ond oherwydd eich bod wedi bod yn y carchar neu wedi cael eich cadw mewn ysbyty iechyd meddwl
Efallai bod gennych gysylltiad lleol os:
- cawsoch eich postio mewn llety lluoedd arfog yn yr ardal
- rydych yn berson sy’n gadael gofal ac wedi cael eich lleoli mewn llety yn yr ardal. Dylech hefyd gael cysylltiad lleol â’r ardal yr oeddech yn byw ynddi’n wreiddiol os ydych am ddychwelyd yno, waeth pa mor hir rydych chi wedi bod i ffwrdd
- rydych yn gyn-geisiwr lloches ac wedi cael eich lleoli mewn llety yn yr ardal o dan gymorth lloches a ddarperir gan Fisâu a Mewnfudo’r DU (UKVI), (nid canolfannau llety).
Cysylltiadau teuluol yn yr ardal
Fel arfer, bydd cynghorau’n ystyried bod gennych gysylltiad lleol ag ardal os oes gennych deulu agos sydd wedi byw yn yr ardal am o leiaf bum mlynedd. Mae teulu agos yn cynnwys rhieni, plant, brodyr neu chwiorydd. Gall hefyd gynnwys aelodau eraill o’r teulu os oes gennych berthynas agos iawn (er enghraifft os cawsoch eich magu gan fodryb, ewythr neu nain neu daid).
Gwaith yn yr ardal
Os ydych chi’n gweithio yn yr ardal, dylid ystyried bod gennych chi gysylltiad lleol â’r ardal honno. Fodd bynnag, os yw eich cyflogaeth o natur achlysurol, efallai na fydd yn ddigon i sefydlu cysylltiad lleol. Nid oes rhaid i gyflogaeth fod yn llawn amser a gall pobl hunangyflogedig gael cysylltiad lleol os ydynt yn gweithio’n bennaf yn ardal y cyngor.
Cael cysylltiad â’r ardal oherwydd amgylchiadau arbennig
Efallai y byddwch chi’n gallu dangos bod gennych chi gysylltiad lleol oherwydd bod gennych chi amgylchiadau arbennig. Er enghraifft, efallai y bydd angen i chi fyw mewn ardal i dderbyn gofal iechyd arbenigol, neu am resymau crefyddol, neu efallai bod rhesymau cryf pam mae angen i chi ddychwelyd i ardal lle cawsoch eich magu. Os ydych chi’n credu mai dyma’r achos, ceisiwch gyngor i weld a allech chi ddadlau bod gennych chi gysylltiad lleol.
Dim ond un categori sydd angen i chi ei gynnwys er mwyn cael cysylltiad lleol.
A allaf gael fy anfon i ardal arall?
Gall y cyngor benderfynu eich anfon i ardal arall os:
- nad oes gennych chi nac aelod o’ch aelwyd gysylltiad lleol ag ardal y cyngor,
- mae gan o leiaf un aelod o’ch aelwyd gysylltiad lleol ag ardal cyngor arall, a
- na fyddai gennych chi nac aelod o’ch aelwyd mewn perygl o gael eich cam-drin yn yr ardal honno.
Dim ond os ydynt yn fodlon eich bod:
- yn ddigartref
- yn gymwys
- mewn angen blaenoriaethol, a
- ddim yn fwriadol ddigartref y gall y cyngor eich cyfeirio at gyngor arall.
Dim ond tra byddant yn ystyried a ydynt yn ddyledus i chi ddyletswydd ‘helpu i sicrhau’ y gallant benderfynu eich anfon at gyngor arall. Mae hyn yn golygu na all cyngor wrthod cymryd cais gennych dim ond oherwydd eu bod yn credu bod gennych gysylltiad lleol mewn man arall. Rhaid iddynt gymryd cais gennych a chynnal asesiad.
Ni allant wneud atgyfeiriad i osgoi’r dyletswyddau ‘helpu i atal‘ neu lety brys / dros dro chwaith. Os yw’r dyletswyddau hyn yn berthnasol yna ni all y cyngor eu hosgoi trwy eich anfon i rywle arall.
Os yw’r cyngor yn penderfynu eich anfon i ardal arall yna rhaid iddynt ddefnyddio proses atgyfeirio ffurfiol.
Beth sy’n digwydd os nad oes gen i gysylltiad lleol
Os nad oes gennych chi gysylltiad lleol, mae’n rhaid i’r cyngor ymchwilio i weld a oes gennych chi gysylltiad lleol ag ardal cyngor arall. Os ydyn nhw’n penderfynu bod gennych chi gysylltiad, dim ond os nad yw’ch aelwyd mewn perygl o gam-drin yno y gallant eich cyfeirio at y cyngor ar gyfer yr ardal honno.
Os yw’r cyngor eisiau eich cyfeirio at gyngor arall, mae’n rhaid iddyn nhw eich hysbysu yn ysgrifenedig. Rhaid i’r llythyr egluro’r rhesymau dros y penderfyniad. Rhaid iddyn nhw hefyd eich hysbysu bod gennych chi hawl i ofyn am adolygiad o’r penderfyniad o fewn 21 diwrnod.
Sut fydd y cyngor arall yn fy helpu?
Bydd yr ail gyngor yn adolygu eich achos ac yn penderfynu a allant dderbyn yr atgyfeiriad gan y cyngor cyntaf. Os ydyn nhw’n derbyn eich achos, rhaid iddyn nhw eich helpu yn yr un modd ag y byddech chi wedi gwneud eich cais yno.
Tra bod yr ail gyngor yn adolygu eich achos, rhaid i’r cyngor cyntaf barhau i ddarparu tai brys i chi.
Os yw’r ail gyngor yn derbyn yr atgyfeiriad, byddan nhw wedyn o dan ddyletswydd i’ch helpu i sicrhau llety ac yna rhaid iddyn nhw ddod o hyd i lety brys addas arall i chi.
Beth os yw’r cyngor arall yn dweud nad oes rhaid iddo fy helpu i?
Mewn rhai amgylchiadau, gall cynghorau anghytuno ynghylch a ddylid eich anfon o un ardal i’r llall. Os bydd hyn yn digwydd, mae’n rhaid i’r cyngor y gwnaethoch gais iddo barhau i’ch helpu nes bod yr anghytundeb wedi’i ddatrys.
Beth os oes risg o gam-drin yn yr ardal arall?
Ni chaniateir i’r cyngor eich cyfeirio at ardal arall os oes unrhyw un yn eich aelwyd mewn perygl o gam-drin yn yr ardal honno. Mae hyn yn cynnwys cam-drin domestig a cham-drin annomestig. Gall y term ‘cam-drin’ gynnwys trais, ymddygiad bygythiol neu frawychus. Os ydych chi yn y sefyllfa hon, bydd yn rhaid i’r cyngor y gwnaethoch gais iddo eich helpu oni bai bod gennych gysylltiad lleol ag ardal arall lle nad yw eich aelwyd mewn perygl o gam-drin.
Ni ddylai’r cyngor eich cyfeirio at ardal arall chwaith os mai dim ond cysylltiad lleol sydd gennych â’r ardal arall oherwydd cysylltiadau teuluol ac nad ydych chi eisiau bod yn agos at eich teulu.
Beth os nad oes gen i gysylltiad lleol yn unman?
Os nad oes gennych gysylltiad lleol ag unrhyw ardal o gwbl, mae’n rhaid i’r cyngor y gwnaethoch gais iddo yn wreiddiol eich helpu.
Beth os oes gen i gysylltiad â mwy nag un ardal?
Os oes gennych chi gysylltiad lleol â mwy nag un ardal, dylai’r cyngor ofyn i chi ble hoffech chi fynd a chymryd eich dewisiadau i ystyriaeth wrth benderfynu pa ardal i’ch cyfeirio ati.
Beth os nad ydw i eisiau mynd i ardal arall?
Os cewch eich cyfeirio at ardal arall ond nad ydych chi eisiau mynd, ceisiwch gyngor ar unwaith. Ffoniwch ein llinell gymorth – gall cynghorydd:
- wirio a oedd penderfyniad y cyngor yn gywir yn gyfreithiol,
- wirio a oes gennych chi achos da dros newid y penderfyniad,
- helpu gyda’r broses adolygu,
- eich helpu i apelio ymhellach os yw eich adolygiad yn aflwyddiannus,
- egluro eich opsiynau tai amgen.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 15, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.