Gall eich llety fod yn anaddas os yw’n orlawn, mewn cyflwr gwael neu’n effeithio ar eich iechyd neu iechyd rhywun rydych yn byw gyda nhw. Gall hefyd fod yn anaddas os yw’n cael ei ystyried yn anffit i fyw ynddo.
Efallai y bydd cymorth ar gael i wneud eich cartref yn fwy addas, os yw cyflwr eich cartref yn ei gwneud hi’n anodd aros yno. Mae’r adran hon yn rhoi gwybodaeth am yr hyn y gallwch ei wneud os nad yw’ch llety’n addas.
A ellid addasu eich cartref?
Os gellir addasu neu wella eich cartref efallai y byddwch am aros yno, yn enwedig os ydych yn hoffi lle rydych yn byw a ddim eisiau symud. Mae’n bosibl y bydd perchnogion cartrefi hŷn ac anabl a deiliaid contract yn gallu gwneud cais am gymorth ariannol i ddarparu addasiadau.
Efallai y gallwch gael cymorth ariannol ar gyfer addasiadau trwy:
- grant cyfleusterau i’r anabl gan adran tai neu wasanaethau cymdeithasol y cyngor
- asiantaeth gwella cartrefi
- cymorth ariannol gyda benthyciadau a gawsoch eich hun, os ydych mewn caledi ar hyn o bryd.
Gallai’r addasiadau gynnwys pethau i’ch helpu chi:
- Dringo’r grisiau
- Ewch o gwmpas y cartref
- Ewch i mewn ac allan o’r bath
- Yn y gegin.
I gael rhagor o wybodaeth am gael addasiadau, cliciwch yma neu, os ydych yn berson hŷn, cysylltwch â Care & Repair Cymru.
Allwch chi gael gofal yn y cartref?
Os oes angen help arnoch gyda thasgau dyddiol fel golchi, coginio a glanhau, efallai y bydd gan y gwasanaethau cymdeithasol gyfrifoldeb cyfreithiol i ddarparu gofal a chymorth i chi. Gallai hyn gynnwys gofal a chymorth yn y cartref. Os ydych chi neu’ch gofalwr yn credu bod angen cymorth arnoch chi, dylech gysylltu â’ch adran gwasanaethau cymdeithasol leol a gofyn iddynt gynnal asesiad o anghenion. Bydd canlyniad yr asesiad hwnnw yn pennu pa gymorth y gallwch ei gael.
Am fanylion a dolenni i asiantaethau eraill a allai eich helpu cliciwch yma.
Oes modd trwsio eich cartref?
Os credwch fod eich cartref yn anaddas oherwydd bod angen ei atgyweirio, efallai y bydd camau y gallwch eu cymryd i wneud y gwaith atgyweirio. Mae hyn yn wir p’un a ydych yn berchennog cartref neu’n denant.
Rhaid i landlordiaid cymunedol a landlordiaid preifat gadw eiddo mewn cyflwr da. Os ydych yn ddeiliad contract efallai y byddwch yn gallu cymryd camau yn erbyn eich landlord i’w gorfodi i wneud atgyweiriadau. Mae’r math o gamau y gallwch eu cymryd yn dibynnu ar y math o gontract meddiannaeth sydd gennych.
Os yw cyflwr eich cartref mor ddrwg fel ei fod yn effeithio ar eich iechyd (er enghraifft oherwydd lleithder difrifol, anwedd neu sŵn gormodol) neu’n beryglus, neu’n achosi niwsans i eraill, yna gallwch roi gwybod am y broblem i adran diogelu’r cyhoedd (neu iechyd yr amgylchedd) y cyngor. Gall y cyngor gynnal asesiad ac, os yw’n nodi ‘peryglon’ yn yr eiddo, gall gymryd camau yn erbyn y landlord.
Gweler ein tudalennau Atgyweiriadau ac amodau gwael am ragor o gyngor ar ba gamau y gallwch eu cymryd i wella cyflwr eich eiddo.
A ddarparwyd y cartref anaddas gan y cyngor?
Rhaid i unrhyw lety a gynigir neu a ddarperir i chi gan y cyngor ar ôl i chi wneud cais digartrefedd fod yn addas. Os yw’r cyngor wedi rhoi llety i chi mewn llety sy’n anaddas yn eich barn chi (er enghraifft, llety Gwely a Brecwast), efallai y gallwch gymryd camau. Fodd bynnag, dylech gael cymorth yn gyntaf. Gall fod yn anodd iawn herio addasrwydd llety a ddarperir gan y cyngor ac efallai y byddwch mewn perygl o beidio â chael cynnig unrhyw beth arall.
I gael rhagor o fanylion am yr hyn y gellid ei ystyried yn llety cyngor addas, cliciwch yma.
A fyddai’n well symud?
Gall symud fod yn opsiwn os:
- ni allwch wella nac addasu eich cartref,
- mae’r amodau yn eich cartref mor ddrwg fel eu bod yn effeithio ar eich iechyd neu iechyd rhywun rydych yn byw gyda nhw, neu,
- mae eich cartref yn orlawn iawn.
Os oes gennych gontract diogel landlord cymunedol, gallwch ofyn i drosglwyddo i eiddo arall neu drefnu i gyfnewid eich cartref â deiliad contract diogel arall. Os ydych yn rhentu gan landlord preifat efallai y gallwch wneud cais i restrau aros y cyngor (a elwir hefyd yn ‘gofrestr tai’) am gartref arall.
Os oes gennych chi rywle i fyw ond nad yw’n addas, efallai y gallwch gael help gan y cyngor fel person digartref dan rai amgylchiadau. Mae hyn yn arbennig o wir os yw cyflwr eich cartref yn golygu nad yw’n rhesymol i chi fyw yno. Mae’n bosibl y gall y cyngor gymryd camau i’ch helpu i wneud yr eiddo’n fwy addas fel y gallwch barhau i aros yno, neu, efallai y gall eich helpu i sicrhau rhywle arall i fyw. Bydd pa gyngor a chymorth y gall y cyngor eu rhoi i chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau.
Gall pobl hŷn neu bobl anabl nad ydynt bellach yn gallu ymdopi yn eu cartref eu hunain elwa ar dai gyda chymorth ychwanegol, megis tai gwarchod. Mae landlordiaid cymunedol a chwmnïau preifat yn darparu hyn.
P’un a ydych yn berchennog cartref neu’n ddeiliad contract, dylech gael help ynglŷn â’ch sefyllfa gan Shelter Cymru. Byddant yn gallu mynd trwy eich opsiynau tai gyda chi a dweud wrthych beth yw’r camau gweithredu mwyaf priodol.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Awst 26, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
