Wedi cael llond bol ar lythyrau gan adran budd-dal tai’r cyngor a heb wybod beth maen nhw’n ei olygu? Gall y dudalen hon eich helpu i ddeall y jargon.
Apêl
Os nad ydych yn hapus gyda phenderfyniad am eich Budd-dal Tai neu Ostyngiad Treth y Cyngor yna efallai y gallwch apelio. Bydd tribiwnlys, sy’n annibynnol ar adran budd-daliadau’r cyngor, yn adolygu’r penderfyniad. Gelwir hyn yn wrandawiad apêl.
Swm cymwys
Mae’r Llywodraeth yn cyfrifo faint o arian maen nhw’n meddwl sydd ei angen arnoch chi i fyw arno bob wythnos. Gelwir hyn yn swm cymwys. Mae eich swm cymwys yn cael ei gyfrifo gan gymryd y pethau canlynol i ystyriaeth:
- nifer y bobl sy’n byw gyda chi fel rhan o’ch teulu
- eich oed a’u hoedran
- a oes gan rywun salwch hirdymor neu anabledd
- pa un a fuoch chwi yn ddiweddar mewn profedigaeth, a
- a ydych yn gofalu am rywun am fwy na 35 awr yr wythnos.
Cyfalaf
- Gall cyfalaf fod yn:
- arian parod sbâr
- arian mewn cyfrifon banc neu gymdeithas adeiladu
- ymddiriedolaethau uned
- stociau a chyfranddaliadau
- bondiau incwm neu gyfalaf
- bondiau premiwm, neu
- cyfandaliadau dileu swydd.
Bydd swm y cyfalaf sydd gennych yn cael ei ystyried fel incwm wrth gyfrifo faint o fudd-dal y gallech fod â hawl iddo.
Gofalwr
Er mwyn bodloni’r diffiniad o ofalwr, dylech fod yn gofalu am rywun am gyfartaledd o 35 awr yr wythnos. Dylai’r person rydych yn gofalu amdano fod yn cael:
- Lwfans Gweini
- Lwfans Byw i’r Anabl (cyfradd uchel neu ganolig yr elfen ofal),
- Taliad Annibyniaeth Bersonol (elfen bywyd beunyddiol), neu
- Taliad Annibyniaeth y Lluoedd Arfog.
Dylech fod wedi derbyn Lwfans Gofalwr neu wedi cael gwybod y byddai gennych hawl i Lwfans Gofalwr pe na bai am eich incwm. Dysgwch fwy ar wefan direct.gov.
Rhent cymwys
Eich rhent cymwys yw’r rhent y mae’ch landlord yn ei godi arnoch llai unrhyw daliadau gwasanaeth na all Budd-dal Tai dalu amdanynt, megis coginio neu olchi dillad personol.
Bydd yr adran Budd-dal Tai yn cyfrifo faint y gallwch fforddio ei dalu tuag at y rhent cymwys cyn penderfynu faint o Fudd-dal Tai y dylech fod â hawl iddo.
Incwm
Mae hyn yn cyfeirio at unrhyw arian sydd gennych yn dod i mewn. Er enghraifft, gall gynnwys unrhyw fudd-daliadau, cyflog neu bensiynau.
Annibynol
Mae annibynnydd yn rhywun sy’n byw gyda chi
- nad yw’n ŵr, gwraig, partner sifil neu bartner i chi (gan gynnwys partneriaid o’r un rhyw), ac
- pwy nad ydych yn hawlio Budd-dal Plant ar eu cyfer, ac
- sydd dros 18 oed.
Bydd adran budd-daliadau’r cyngor yn cymryd yn ganiataol, os oes gennych rywun nad yw’n ddibynnydd yn byw gyda chi, y gall y person hwnnw gyfrannu at eich rhent. Bydd y swm o arian a dynnir oddi ar eich budd-dal yn cael ei benderfynu ar sail incwm gros yr annibynnydd.
Os byddwch yn gofyn i adran budd-daliadau’r cyngor ailystyried eu penderfyniad, gelwir hyn yn adolygiad. Dylai rhywun gwahanol i’r sawl a wnaeth y penderfyniad gwreiddiol edrych arno. Os ydych yn dal yn anfodlon yna gallwch apelio.
Analluogi’n ddifrifol
Dylai adran budd-daliadau’r cyngor eich ystyried yn anabl iawn os:
- rydych yn cael Lwfans Gweini, Lwfans Byw i’r Anabl (gofal cyfradd ganolig neu uchel), Taliad Annibyniaeth Bersonol (elfen bywyd beunyddiol) neu Daliad Annibyniaeth y Lluoedd Arfog,
- nad oes gennych unrhyw annibynyddion yn byw gyda chi (gweler uchod), ac
- does neb yn cael Lwfans Gofalwr am ofalu amdanoch chi.
Tribiwnlys
Os byddwch yn apelio yn erbyn penderfyniad a wnaed gan adran budd-daliadau’r cyngor, gall rhywun nad yw’n gweithio i’r adran edrych arno eto. Gallwch fod yn bresennol pan edrychir eto ar y penderfyniad i gyflwyno eich ochr chi o’r stori. Gall rhywun o adran budd-daliadau’r cyngor fynd hefyd. Gelwir hyn yn dribiwnlys neu wrandawiad apêl.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Medi 7, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
