Ydy fy nghartref yn ffit i fyw ynddo?

• Mae gan eich landlord gyfrifoldeb i sicrhau bod eich cartref yn bodloni safonau ‘ffitrwydd i bobl fyw ynddo’.
• Os oes gennych gontract meddiannaeth newydd, dylai eich cartref fod yn ffit i fyw ynddo o ddechrau’r contract hyd nes y byddwch yn symud allan
• Efallai y byddwch yn gallu cymryd camau llys os nad yw eich cartref yn ffit i fyw ynddo

Pa gytundebau rhentu sydd wedi’u cynnwys

Mae’r rheol bod cartrefi ar rent yn ffit i fyw ynddynt yn berthnasol i bob contract meddiannaeth ac eithrio contractau safonol cyfnod penodol o 7 mlynedd neu fwy.

Mae hyn yn cynnwys os ydych yn rhentu oddi wrth:

• landlord cymunedol
• landlord preifat

Pa gytundebau rhentu sydd heb eu cynnwys?

Os nad oes gennych gontract meddiannaeth sicr neu safonol ni fyddwch wedi’ch diogelu gan y rheolau ffitrwydd. Efallai na fydd gennych gontract meddiannaeth os ydych yn byw mewn rhyw lety dros dro neu lety â chymorth gyda thrwydded neu denantiaeth cyfraith gwlad neu mae eich cytundeb rhentu yn dod o dan eithriad arall.

Fodd bynnag, hyd yn oed os nad yw eich cytundeb rhentu wedi’i gynnwys yn y rheolau ffitrwydd, mae’n debyg y bydd eich landlord yn gyfrifol am y gwaith atgyweirio a sicrhau nad yw’r eiddo’n achosi perygl difrifol. Os nad ydych yn siŵr pa fath o gytundeb rhentu sydd gennych, edrychwch ar ein tudalennau cyngor ar rentu.

Beth sy’n gwneud cartref ddim yn ffit i fyw ynddo?

Bydd p’un a yw’ch cartref yn ffit i fyw ynddo ai peidio fel arfer yn dibynnu ar nifer o ffactorau ond mae rhai pethau y mae’n rhaid eu gwneud. Rhaid i’ch landlord:

• ddarparu larymau mwg gweithredol (rhaid i’r rhain fod ar bob llawr, wedi’u cysylltu â’r prif gyflenwad ac wedi’u cysylltu â’i gilydd)
• ddarparu larymau carbon monocsid gweithredol ym mhob ystafell lle mae offer nwy, olew neu danwydd solet
• ddarparu copi o adroddiad cyflwr gosod trydanol dilys i chi (mae’r rhain yn ddilys am uchafswm o 5 mlynedd, ond gallant fod yn ddilys am gyfnodau byrrach)

Os symudoch chi i mewn ar neu ar ôl 1 Rhagfyr 2022

Os dechreuodd eich contract meddiannaeth ar neu ar ôl 1 Rhagfyr 2022, ac nad yw unrhyw un o’r uchod wedi’i wneud, yna byddai eich cartref yn cael ei ystyried yn anffit i fyw nes bod y landlord yn cydymffurfio.

Os symudoch i mewn cyn 1 Rhagfyr 2022

Os symudoch chi i’ch cartref cyn 1 Rhagfyr 2022 mae gennych gontract wedi’i drosi. Dylai eich landlord fod wedi darparu larymau carbon monocsid o 1 Rhagfyr 2022. Rhaid iddo fod wedi gosod larymau mwg prif gyflenwad ar bob llawr o 1 Rhagfyr 2023 ymlaen, a rhaid iddo fod wedi rhoi adroddiad trydanol dilys i chi cyn 15 Rhagfyr 2023.

Byddai eich cartref yn cael ei ystyried ddim yn ffit am unrhyw gyfnod pan nad oedd eich landlord wedi cydymffurfio â’r uchod.

Amodau a allai wneud eich cartref yn anaddas

Mae materion eraill y dylid eu hystyried wrth benderfynu a yw eich cartref yn ffit i fyw ynddo. Er enghraifft:

• lleithder a thyfiant llwydni
• oerfel neu wres gormodol
• gorboblogi
• risg o gwympo
• risg o lygod mawr, llygod neu blâu eraill
• risgiau tân
• adfeiliad strwythurol neu fewnol

Am restr lawn gweler canllawiau Llywodraeth Cymru i ddeiliaid contract.

Os oes gennych gontract meddiannaeth sicr neu safonol, dylai eich landlord fod wedi sicrhau na wnaeth unrhyw un o’r materion a restrir wneud eich cartref yn anffit. Dylai hyn fod wedi’i wneud o 1 Rhagfyr 2022 ymlaen os oes gennych gontract wedi’i drosi, ac ar gyfer unrhyw gontractau newydd sy’n dechrau o’r dyddiad hwnnw.

Os oes gan eich cartref rai o’r amodau gwael hyn nid yw bob amser yn golygu ei fod yn anaddas i fyw ynddo. Dim ond os yw’r problemau yn yr eiddo yn ei gwneud hi’n afresymol i fyw yno y bydd eich cartref yn anaddas. Gallai hyn fod oherwydd bod yr amodau yn:

• effeithio’n ddifrifol ar eich iechyd
• achosi risg uchel o niwed neu anaf corfforol
• eich atal rhag gwneud defnydd llawn o’ch cartref

Os ydych chi’n meddwl nad yw’ch cartref yn ffit i fyw ynddo oherwydd amodau afiach neu anniogel, mae’n debyg y bydd yn rhaid i chi ddangos bod y broblem mor ddrwg fel nad yw’n rhesymol i chi fyw yno.

Os yw eich cartref yn ffit i fyw ynddo ond bod gennych broblemau o hyd o ran diffyg atgyweirio neu amodau gwael, gallai eich landlord fod yn gyfrifol o hyd. Edrychwch ar ein tudalennau diffyg atgyweirio am ragor o wybodaeth.

Pryd efallai na fydd yn rhaid i’r landlord weithredu?

Mae rhai amgylchiadau pan nad oes gan y landlord gyfrifoldeb cyfreithiol i weithredu hyd yn oed os nad yw eich cartref yn ffit i fyw ynddo. Mae’r rhain yn cynnwys:

• os yw eich cartref ddim yn ffit oherwydd rhywbeth a wnaethoch
• pe byddai’n costio gormod i wneud eich cartref yn ffit i fyw ynddo
• atgyweirio unrhyw beth y caniateir i chi ei dynnu o’r eiddo
• ailadeiladu unrhyw beth sydd wedi’i ddinistrio gan dân, storm, llifogydd neu unrhyw ddigwyddiad arall na ellid bod wedi’i atal
• os nad yw’r landlord wedi cael gwybod bod yr eiddo ddim yn ffit
• mae’r landlord angen caniatâd gan rywun arall i wneud y gwaith, wedi ceisio cael caniatâd ond wedi methu â gwneud hynny (er enghraifft, os oes angen gwaith mewn coridor bloc o fflatiau a’ch landlord yn berchen ar eich fflat yn unig)

Mynnwch help gan gynghorydd os ydych chi’n meddwl bod eich cartref ddim yn ffit a bod eich landlord yn dweud ei fod yn ffit neu nad yw’n gyfrifol amdano. Efallai y bydd yn rhaid i chi ofyn i lys benderfynu.

Beth allwch chi ei wneud os nad yw eich cartref yn ffit i fyw ynddo

Talu rhent

Dylech wirio beth mae’ch contract yn ei ddweud am dalu rhent os nad yw’ch cartref yn ffit i fyw ynddo. Hyd yn oed os yw’ch contract yn dweud nad yw’r rhent yn ddyledus pan nad yw’r eiddo’n ffit, mae’n well cadw’r rhent o’r neilltu fel y gallwch ei dalu os bydd llys yn penderfynu bod eich cartref yn ffit. Os nad ydych yn talu’r rhent efallai y bydd eich landlord yn ceisio eich troi allan. Os ydych yn ddeiliad contract safonol ac yn mynd i ôl-ddyledion rhent difrifol o 2 fis neu fwy, bydd yn haws i’ch landlord eich troi allan (gweler isod).

Achos llys

Gallwch ddwyn achos llys os credwch nad yw eich cartref yn ffit i fyw ynddo.

Gallai’r llys orchymyn eich landlord i:

• wneud unrhyw waith sydd ei angen i wneud yr eiddo’n ffit
• os yw’r gwaith yn un brys, archebwch ei wneud ar unwaith
• talu iawndal i chi

Gall achos llys fod yn ddrud iawn ac yn gymhleth. I gael gwybod mwy, darllenwch ein cyngor ar achos llys ar gyfer atgyweiriadau neu ffitrwydd.

A allaf gymryd camau os nad yw fy enw ar y contract meddiannaeth?

Os yw deiliad y contract wedi rhoi caniatâd i chi fyw yn ei gartref, rydych yn ‘feddiannydd a ganiateir’ a gallwch ddefnyddio’r Rheoliadau Ffitrwydd.

Fodd bynnag, os oes gennych gytundeb lletywr neu gontract isfeddiannaeth gyda deiliad y contract, ac nid yw ei gontract gyda’r landlord yn caniatáu lletywyr neu is-osod, ni allwch ddefnyddio’r Rheoliadau Ffitrwydd. Gall trefniadau isosod fod yn gymhleth, mynnwch help gan gynghorydd os ydych yn y sefyllfa hon.

A all eich landlord eich troi allan yn lle gwneud eich cartref yn ffit i fyw ynddo?

Os oes gennych gontract diogel, ni all eich landlord eich troi allan oni bai eich bod wedi torri eich contract.

Os oes gennych gontract safonol a bod eich landlord yn rhoi hysbysiad troi allan ‘dim bai’ i chi (adran 173) neu hysbysiad cymal terfynu’r landlord gallai ddadlau yn y llys ei fod yn achos o droi allan er mwyn dial.

Fodd bynnag, os oes gennych landlord preifat a’ch bod yn cael rhybudd am ôl-ddyledion rhent difrifol, efallai y bydd yn rhaid i’r llys roi gorchymyn adennill meddiant i’r landlord os ydych mewn 2 fis o ôl-ddyledion ar yr adeg y cawsoch yr hysbysiad ac yn y gwrandawiad llys. Am ragor o wybodaeth gweler ein tudalennau troi allan.

Os oes gennych chi landlord cymunedol, gallwch ofyn i’r llys adolygu penderfyniad y landlord i roi ‘dim bai’ neu rybudd am ôl-ddyledion rhent difrifol. Bydd angen cynghorydd neu gyfreithiwr arnoch i helpu, oherwydd gall adolygiadau fod yn gymhleth.

Os gofynnwch i’ch landlord wneud eich cartref yn ffit i fyw ynddo a’i fod yn rhoi rhybudd i chi, ceisiwch gymorth.