Beth yw llety addas?

Cyn i’r cyngor gynnig llety i chi, rhaid iddo ystyried a yw:

• y maint cywir ar gyfer eich haelwyd
• mewn cyflwr digon da
• ffit i chi a’ch haelwyd fyw ynddo (er enghraifft, efallai na fyddwch yn gallu rheoli grisiau serth)
• fforddiadwy i chi
• mewn lleoliad addas (er enghraifft, a fyddwch chi’n gallu parhau â’ch swydd?, a fydd eich plant yn dal i allu teithio i’r un ysgol?, a fyddwch chi’n ddigon agos at unrhyw rwydweithiau cymorth fel eich teulu, eich meddyg teulu neu gymdeithas gymdeithasol gweithiwr).

Dylent hefyd ystyried a yw landlord a/neu asiant yr eiddo wedi’i drwyddedu’n gywir.

Beth os ydw i mewn angen blaenoriaethol?

Os yw’r cyngor yn credu eich bod, neu y gallech fod, mewn angen blaenoriaethol, rhaid iddo hefyd ystyried:

• unrhyw anghenion iechyd penodol
• lleoliad unrhyw gymorth (gan gynnwys teulu) sydd gennych
• lleoliad unrhyw gyfleusterau meddygol hanfodol
• lleoliad eich cyflogaeth neu addysg
• lleoliad eich cyfrifoldebau gofalu
• lle gall unrhyw gyflawnwyr honedig cam-drin domestig fyw.

Os yw’r cyngor yn ystyried cynnig rhywle y tu allan i’r ardal i chi, rhaid iddo hefyd ystyried pa mor bell i ffwrdd yw hynny a’r effaith y gallai ei gael arnoch chi ac aelodau o’ch cartref. Lle bo modd, dylai cynghorau geisio sicrhau eich bod chi ac aelodau o’ch haelwyd yn dal i allu mynd i’r un ysgol, meddyg teulu, gweithiwr cymorth ac ati.

Beth sy’n fforddiadwy?

Wrth benderfynu a yw’r llety’n addas, rhaid i’r cyngor ystyried a yw’n fforddiadwy i chi drwy edrych ar:

• eich incwm (gan gynnwys cyflog, a budd-daliadau)
• eich cynilion
• costau’r llety (gan gynnwys rhent, taliadau gwasanaeth, biliau trydan a nwy, treth gyngor)
• taliadau eraill y gallai fod yn rhaid i chi eu gwneud, fel taliadau cynhaliaeth neu gynhaliaeth plant
• costau byw rhesymol eraill (fel costau teithio, bwyd).

Os byddai cymryd y llety yn golygu y byddai gennych lai o arian nag y byddai’n rhaid i chi fyw arno pe baech yn hawlio cymhorthdal incwm neu lwfans ceisio gwaith yn seiliedig ar incwm (JSA), ni ddylid ystyried bod y llety’n addas. Mae angen i’r cyngor sicrhau eich bod yn dal i allu fforddio hanfodion sylfaenol, fel bwyd, dillad a theithio.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn dweud wrth y cyngor os oes rhaid i chi dalu arian ychwanegol oherwydd amgylchiadau arbennig, er enghraifft, teithio i apwyntiadau meddygol hanfodol neu gostau deiet arbennig.

Cyflwr yr eiddo

Efallai na fydd llety’n addas os yw’r cyngor yn credu nad yw mewn cyflwr rhesymol. Gallai hyn fod yn berthnasol os yw’r cyngor yn credu bod yr eiddo:

• ddim mewn cyflwr strwythurol rhesymol (er enghraifft, mae arwyddion o leithder, llwydni neu ddiffyg gwres)
• ddim yn ddiogel i chi nac aelodau eich haelwyd oherwydd peryglon
• yn anaddas i fyw ynddo
• wedi cyflenwi offer trydanol gyda’r llety sydd ddim yn bodloni’r rheoliadau diogelwch trydanol perthnasol
• yn cynnwys peryglon tân, neu nad yw’r landlord wedi cymryd rhagofalon diogelwch tân rhesymol – naill ai gyda’r llety ei hun, neu unrhyw ddodrefn a ddaw gydag ef
• yn cynnwys peryglon diogelwch nwy, neu nad yw’r landlord wedi cymryd rhagofalon rhesymol i atal y posibilrwydd o wenwyn carbon monocsid.

Mynnwch help os cynigir llety i chi a’ch bod yn meddwl ei fod mewn cyflwr gwael.

Gwely a Brecwast a llety a rennir

Dylai unrhyw lety brys neu lety dros dro a gynigir i chi gan y cyngor fod yn addas i chi a’ch haelwyd

Dim ond fel dewis olaf y dylai cynghorau gynnig llety gwely a brecwast a dim ond ar gyfer arosiadau tymor byr iawn. Os yw’r cyngor yn cynnig gwely a brecwast ar gyfer llety brys gwnewch yn siŵr y byddwch yn gallu defnyddio’r ystafell yn ystod y dydd ac y bydd gennych rywle i goginio pryd o fwyd. Gofynnwch am ba mor hir rydych chi’n debygol o fod yno a gofynnwch i’r cyngor eich symud i rywle mwy addas cyn gynted â phosibl.

Dylai unrhyw lety brys neu lety dros dro a gynigir i chi gan y cyngor fod yn addas i chi a’ch haelwyd.

Dim ond fel dewis olaf y dylai cynghorau gynnig llety gwely a brecwast a dim ond ar gyfer arosiadau tymor byr iawn. Os yw’r cyngor yn cynnig gwely a brecwast ar gyfer llety brys gwnewch yn siŵr y byddwch yn gallu defnyddio’r ystafell yn ystod y dydd ac y bydd gennych rywle i goginio pryd o fwyd. Gofynnwch am ba mor hir rydych chi’n debygol o fod yno a gofynnwch i’r cyngor eich symud i rywle mwy addas cyn gynted â phosibl.

Rhaid i unrhyw lety gwely a brecwast a gynigir i chi fodloni safonau penodol yn dibynnu ar faint o ystafelloedd gwely sydd ganddo ac a yw’r perchennog yn byw ar y safle. Os credwch nad yw’r llety a gynigiwyd i chi o safon addas, dywedwch wrth y cyngor a dylent ymchwilio.

Os yw’r cyngor yn credu eich bod, neu efallai, mewn angen blaenoriaethol, dim ond mewn argyfwng y dylech gael eich rhoi mewn gwely a brecwast, ac yn gyffredinol ni ddylai fod yn rhaid i chi aros yno am fwy na chwe wythnos. Os yw’r llety wedi’i ddosbarthu’n gyfreithiol fel ‘safon sylfaenol’ yna caiff hyn ei ostwng i bythefnos yn unig.

Nid yw’r terfynau amser hyn yn berthnasol os ydych chi’n cael eich cartrefu o ganlyniad i argyfwng, fel tân neu lifogydd, ac nid oes unrhyw le arall y gallwch chi fynd.

Beth i’w wneud os yw’r cyngor yn cynnig llety anaddas i chi

Os cynigir rhywle i chi nad yw’n addas yn eich barn chi, dylech ddweud wrth y cyngor pam nad ydych yn meddwl ei fod yn addas. Os nad yw’r cyngor yn cynnig unrhyw beth arall i chi, mynnwch help. Efallai y gall cynghorydd eich helpu i argyhoeddi’r cyngor y dylid cynnig rhywbeth mwy addas i’ch anghenion i chi.

Gallwch ofyn i’r cyngor adolygu ei benderfyniad ynghylch a yw’r llety’n addas i chi. Gall adolygiadau am addasrwydd llety fod yn gymhleth, felly mynnwch help os ydych am ofyn am un. Rhaid i chi ofyn am adolygiad o fewn 21 diwrnod o dderbyn y cynnig.

Llety brys anaddas

Mae herio addasrwydd y llety brys a ddarperir tra bod y cyngor yn gwneud ei ymholiadau fel arfer yn anodd iawn. Dim ond trwy fynd i’r llys y gellir ei wneud. Bydd angen help arnoch gan gynghorydd. Gall tîm cyfreithiol Shelter Cymru helpu, cliciwch yma i weld cynghorydd yn eich ardal.

Llety tymor hwy anaddas

Os yw’r cyngor yn cynnig llety tymor hwy nad yw’n addas, mynnwch help cyn i chi ei wrthod. Os byddwch yn gwrthod llety y mae’r cyngor yn meddwl sy’n addas i chi, efallai na fydd yn rhaid iddynt roi rhagor o help i chi. Mewn rhai achosion, efallai y byddai’n well derbyn cynnig anaddas ac ar yr un pryd ofyn am adolygiad o’i addasrwydd. Mae hyn oherwydd:

• nid oes unrhyw sicrwydd y cynigir rhywbeth mwy addas i chi
• bydd gennych rywle i aros tra bydd y cyngor yn adolygu ei benderfyniad
• bydd gennych rywle i aros os bydd eich adolygiad yn aflwyddiannus.