Os yw eich cartref yn cael ei adfeddiannu gan fenthyciwr landlord

A all pobl â morgeisi roi contract meddiannaeth yn gyfreithiol?

Ydw. Ond dim ond os yw eu dogfen morgais yn dweud ei fod yn cael ei ganiatáu a/neu os oes ganddynt ganiatâd eu benthyciwr. Nid yw’r rhan fwyaf o gytundebau morgais yn caniatáu rhoi tenantiaeth (a elwir yn ‘gontract meddiannaeth’ yng Nghymru) heb ganiatâd, a bydd llawer o fenthycwyr yn ceisio adfeddiannu’r eiddo os byddant yn darganfod bod hyn wedi digwydd.

Beth am forgeisi Prynu-i-Osod?

Os prynodd eich landlord yr eiddo trwy forgais Prynu-i-Osod, dylech fod wedi cael hysbysiad ysgrifenedig yn egluro hyn ar ddechrau eich contract meddiannaeth. Os felly, mae’n debyg nad oes gennych hawl i aros yn yr eiddo ar ôl iddo gael ei adfeddiannu gan y benthyciwr.

A yw fy nghontract yn rhwymo benthyciwr y landlord?

Mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn, gall eich contract meddiannaeth fod yn rhwymo benthyciwr y landlord. Mae hyn yn golygu y bydd y benthyciwr yn dod yn landlord i chi ar ôl yr adfeddiannu a bydd angen gorchymyn llys ar wahân i’ch troi allan. Nid yw’r rhan fwyaf o gontractau meddiannaeth yn rhwymo’r benthyciwr, ond mae eithriadau.

Efallai bod gennych gontract rhwymo os:

• roeddech eisoes yn byw yn yr eiddo fel deiliad contract ar yr adeg y rhoddwyd y morgais (neu pan gymerodd y landlord ail forgais), neu
• cytunodd y benthyciwr yn benodol i’r contract meddiannaeth, neu
• mae benthyciwr y landlord wedi cydnabod y contract meddiannaeth mewn rhyw ffordd (e.e. trwy ofyn i chi dalu rhent yn uniongyrchol iddynt neu drwy dderbyn rhent gennych). Bydd y rhan fwyaf o fenthycwyr yn osgoi gwneud hyn neu byddant yn galw’r taliad yn rhywbeth heblaw ‘rhent’.

Os ydych yn ansicr ynghylch pryd y dechreuodd morgais y landlord, gofynnwch i’ch landlord, neu ceisiwch gymorth i ddarganfod a yw’r contract meddiannaeth yn rhwymo. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu cadarnhau hyn trwy’r llys, y benthyciwr, a/neu’r Gofrestrfa Tir.

Sut mae contract meddiannaeth rhwymol yn effeithio ar fy hawliau?

Os yw eich contract meddiannaeth yn rhwymol, y benthyciwr fydd yn dod yn landlord newydd i chi. Byddech chi’n parhau i gael yr un math o gontract ag oedd gennych chi o’r blaen, felly byddai eich hawliau’n aros yr un fath. Yn y rhan fwyaf o achosion, mae hyn yn golygu bod gennych chi o leiaf yr hawl i hysbysiad ysgrifenedig a gorchymyn llys cyn y gall y benthyciwr eich troi allan. Fel eich landlord newydd, mae’n ofynnol i’r benthyciwr ddilyn y gweithdrefnau troi allan cywir. Gweler ein cyngor ynghylch troi allan gan landlord preifat.

Beth ddylwn i ei wneud os oes gen i gontract meddiannaeth rhwymol?

Os oes gennych chi gontract meddiannaeth rhwymol, dylech chi:

• cael cymorth ar unwaith ar sut i gyflwyno’ch dadl, a
• ceisio darparu prawf ysgrifenedig o’r dyddiad y dechreuodd y contract, fel contract meddiannaeth ysgrifenedig, a
• ysgrifennu at y benthyciwr i gadarnhau bod y contract yn rhwymol cyn gynted ag y byddwch chi’n darganfod bod adfeddiannu yn bosibilrwydd. Anfonwch lungopïau o unrhyw brawf sydd gennych chi.

Os yw’r benthyciwr yn gwrthod cadarnhau eich statws, neu’n dweud nad yw eich contract yn rhwymol a bod achos llys wedi cychwyn, efallai y byddwch yn gallu gofyn i’r llys am ohirio i roi mwy o amser i chi gael cymorth.

Ceisiwch gymorth ar unwaith i wirio’ch hawliau a darganfod sut i gyflwyno’ch dadl.

Wrth benderfynu a ddylid cymryd camau gweithredu, cofiwch y gall y llys orchymyn i chi dalu costau cyfreithiol, a all fod yn ddrud. Mae’n debyg ei bod yn werth ceisio defnyddio’r hawliau y mae contract rhwymol yn eu rhoi i chi os:

• mae gennych gontract safonol a oedd yn denantiaeth sicr cyn 1 Rhagfyr 2022, contract diogel (mae hyn yn brin mewn llety rhent preifat) neu denantiaeth reoleiddiedig, gan fod y rhain yn rhoi hawliau tai cryfach i chi sy’n werth eu diogelu, neu
• mae angen mwy o amser arnoch i ddod o hyd i lety arall.

Ond os yw’ch contract meddiannaeth yn rhoi ychydig o amddiffyniad i chi rhag cael eich troi allan (e.e. y rhan fwyaf o fathau o gontractau safonol gyda landlord preifat) dim ond gohirio’r troi allan y byddwch yn gallu ei wneud (yn hytrach na’i atal) gan na fydd angen i’r benthyciwr brofi rheswm cyfreithiol er mwyn eich troi allan. Yn y sefyllfa hon, efallai na fyddwch chi’n teimlo bod cymryd camau i aros yn werth chweil.

Gweler ein tudalennau cyngor rhentu os ydych chi’n ansicr pa fath o gytundeb rhentu sydd gennych chi, neu ceisiwch gymorth gan gynghorydd.

Beth os nad yw fy nghontract meddiannaeth yn rhwymol?

Yn aml, nid yw benthycwyr yn ymwybodol bod eiddo wedi’i rentu allan i ddeiliaid contractau, felly yn y gorffennol roedd yn gyffredin i’r benthyciwr gyfarwyddo beiliaid y llys i adfeddiannu’r eiddo cyn i ddeiliaid y contractau hyd yn oed fod yn ymwybodol bod problem, gan roi ychydig iawn o amser iddynt ddod o hyd i lety arall.

Fodd bynnag, dylai’r rhan fwyaf o ddeiliaid contractau ddod yn ymwybodol o’r broblem yn llawer cynharach gan fod yn rhaid i fenthycwyr anfon hysbysiad at y ‘meddiannwr/tenant’ i roi gwybod iddynt eu bod wedi cychwyn hawliad am feddiant, ac eto pan fyddant yn gwneud cais i’r llys i’r beili gyflawni troi allan (gweler isod). Os yw eich contract meddiannaeth yn anawdurdodedig, h.y. heb fod yn gyfreithiol rwymol ar y benthyciwr, gallwch wneud cais i ohirio’r troi allan am hyd at ddau fis os oes angen mwy o amser arnoch i ddod o hyd i rywle arall i fyw.

Ceisiwch gymorth ar frys os ydych chi yn y sefyllfa hon.

Ydw i wedi fy amddiffyn gan y newidiadau i’r gyfraith?

Bydd y rhan fwyaf o ddeiliaid contractau preifat sydd â chontractau nad ydynt yn rhwymo benthyciwr y landlord yn cael eu hamddiffyn gan y gyfraith sy’n ei gwneud yn ofynnol i fenthycwyr hysbysu’r “tenant/meddiannwr” ac yn caniatáu i’r meddiannwr wneud cais i ohirio’r troi allan. Fodd bynnag, os nad oes gennych gontract meddiannaeth, nid oes gennych yr amddiffyniad hwn. I ddarganfod pa fathau o gytundebau rhentu nad ydynt yn gontractau meddiannaeth, ewch i’n tudalen gyngor yma.

Pa rybudd sydd raid i’r benthyciwr ei roi i mi?

Os oes gennych gontract safonol, contract diogel, neu denantiaeth reoleiddiedig, rhaid i’r benthyciwr:

Anfon hysbysiad i’r eiddo cyn y gwrandawiad adfeddiannu yn hysbysu’r “tenant neu’r meddiannwr” (h.y. pawb sy’n byw yno) o ddyddiad y gwrandawiad. Rhaid iddynt wneud hyn o fewn pum niwrnod i ddyddiad y gwrandawiad gael ei gadarnhau gan y llys. Peidiwch byth â thybio bod post wedi’i gyfeirio at y “tenant neu’r meddiannwr” yn bost sothach.

Anfonwch ail hysbysiad i’r eiddo drwy’r post dosbarth cyntaf, danfoniad cofnodedig neu â llaw, i’ch hysbysu bod y benthyciwr yn mynd i ofyn i’r beiliaid gyflawni troi allan. Dim ond os yw’r llys eisoes wedi gwneud gorchymyn meddiant y bydd hyn yn digwydd. Rhaid defnyddio ffurflen arbennig ar gyfer yr hysbysiad hwn. Ni all y beiliaid eich troi allan am o leiaf 14 diwrnod ar ôl i’r landlord roi’r hysbysiad hwn.

Gallwch ofyn am ohirio’r adfeddiant am hyd at ddau fis ar unrhyw un o’r pwyntiau hyn yn y broses:

• yn y gwrandawiad adfeddiant
• ar ôl i’r llys wneud gorchymyn meddiant
• yn ystod y cyfnod gwarant.

Mae’n bwysig bod yn ymwybodol y gallai’r gwrandawiad llys fod wedi digwydd mewn rhai achosion cyn i’ch contract meddiannu ddechrau. Os felly, dim ond un hysbysiad y byddwch yn ei dderbyn (yr ail un). Felly, mae’n ddoeth cymryd camau i ohirio’r troi allan cyn gynted ag y byddwch yn derbyn unrhyw beth yn ysgrifenedig. Os na allwch weithio allan pa gam o’r weithdrefn adfeddiant sydd wedi’i gyrraedd, ceisiwch gymorth.

Beth ddylwn i ei wneud os byddaf yn derbyn hysbysiad gan y benthyciwr?

Cyn gynted ag y byddwch yn ymwybodol bod adfeddiannu yn bosibilrwydd, dylech gysylltu â benthyciwr eich landlord a gofyn iddynt ohirio’r adfeddiannu am hyd at ddau fis i roi mwy o amser i chi ddod o hyd i rywle i fyw.

Os nad yw’r benthyciwr yn cytuno i roi mwy o amser i chi, dylech gysylltu â’r llys i ofyn iddynt orchymyn i’r benthyciwr ohirio meddiant er mwyn rhoi amser i chi ddod o hyd i lety arall.

Rhaid eich bod wedi gofyn i fenthyciwr eich landlord yn gyntaf (a bod eich cais wedi’i wrthod, neu heb dderbyn unrhyw ymateb) cyn i chi ofyn i’r llys wneud gorchymyn.

Sut ydw i’n gwneud cais i’r llys i ofyn am ohirio?

Os ydych chi am ofyn i’r llys ohirio’r dyddiad y mae’n rhaid i chi adael yr eiddo, bydd angen i chi lenwi ffurflen N244, y gallwch ei lawrlwytho yma. Dylech anfon y ffurflen i’r llys sirol lle cynhelir/lle cynhaliwyd y gwrandawiad – dylai eu manylion cyswllt fod ar unrhyw hysbysiadau rydych chi wedi’u derbyn.

Dylech geisio darparu unrhyw ddogfennau a gwybodaeth berthnasol a fydd yn helpu’r llys i ddeall eich sefyllfa, gan gynnwys:

• copi o’ch contract meddiannaeth (os oes gennych un)
• unrhyw brawf sydd gennych o daliadau rhent (e.e. llyfr rhent neu fanylion taliadau)

I rai aelwydydd, gall fod yn arbennig o anodd dod o hyd i rywle arall addas – e.e. os oes angen mynediad i gadeiriau olwyn neu eiddo mawr arnoch. Os ydych chi yn y sefyllfa hon, dylech esbonio’ch amgylchiadau a chadarnhau unrhyw gamau rydych chi eisoes wedi’u cymryd i ddod o hyd i rywle (e.e. cofrestru gydag asiantaethau gosod neu wneud cais fel digartref i’ch cyngor lleol).

Bydd y llys hefyd yn ystyried:

• eich amgylchiadau personol (e.e. os yw unrhyw un yn eich aelwyd yn agored i niwed a/neu os yw’r math o lety sydd ei angen arnoch yn anodd ei ddod o hyd iddo’n gyflym)
• a ydych chi wedi torri unrhyw un o delerau ac amodau eich contract (e.e. os oes gennych chi ôl-ddyledion rhent, wedi ymddwyn yn wrthgymdeithasol neu wedi achosi difrod i’r eiddo)
• a fydd y benthyciwr yn dioddef caledi o ganlyniad i ohirio’r troi allan.

Gall y llys benderfynu gohirio’r troi allan ond gosod amodau. Er enghraifft, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu rhent yn uniongyrchol i’r benthyciwr fel amod o ohirio’r adfeddiant. Nid yw hyn yn golygu bod eich contract meddiannaeth yn dod yn rhwymol ar y benthyciwr.

Pa opsiynau eraill sydd gennyf?

Yn ogystal â cheisio oedi o 2 fis cyn i’r benthyciwr gael dyddiad ar gyfer troi allan, efallai y byddwch yn gallu:

perswadio’r benthyciwr i gymryd drosodd fel landlord a/neu roi mwy o amser i chi ddod o hyd i le arall i fyw. Er enghraifft, os oes gennych gontract safonol tymor penodol, efallai y byddant yn fodlon caniatáu ichi aros tan ddiwedd y tymor penodol, er nad oes raid iddynt wneud hynny yn ôl y gyfraith.

defnyddio cyhoeddusrwydd – efallai y bydd gan y cyfryngau lleol a chenedlaethol ddiddordeb mewn clywed am ddeiliaid contract sy’n ddioddefwyr diniwed adfeddiant. Gall cyhoeddusrwydd annog y benthyciwr i ganiatáu ichi aros.

A allaf gael iawndal gan y landlord?

Gallwch geisio iawndal gan y landlord ond dylech gofio y gallai hyn olygu talu rhai costau cyfreithiol, er y gellir gorchymyn i’r landlord dalu’r rhain i chi os byddwch yn llwyddiannus. Fodd bynnag, gan nad oes gan y landlord lawer o arian ar ôl ar ôl i’r morgais gael ei ad-dalu, gall fod yn anodd gorfodi unrhyw orchymyn y mae’r llys yn ei wneud.

Os penderfynwch geisio iawndal, gall y llys ddyfarnu iawndal am golli’ch cartref a/neu am gostau storio a llety brys. Ni all y llys orchymyn y dylech gael caniatâd i symud yn ôl i’r eiddo.

Ble alla i gael mwy o gymorth a chyngor?

Os ydych chi’n ddeiliad contract ac yn gwybod bod achos adfeddiannu wedi cychwyn, ceisiwch gymorth cyn gynted â phosibl.