DIWEDDARIAD AR FUDD-DAL TAI
Mae Budd-dal Tai yn cael ei ddisodli gan Gredyd Cynhwysol. Dim ond os ydych yn bodloni un o’r amodau canlynol y gallwch wneud hawliad newydd am Fudd-dal Tai:
- rydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth
- rydych yn byw mewn llety â chymorth, llety gwarchodedig neu lety dros dro
Os ydych yn cael Budd-dal Tai, byddwch yn derbyn llythyr gan yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP). Gelwir y llythyr hwn yn ‘hysbysiad mudo’. Bydd yr hysbysiad yn nodi dyddiad cau i chi wneud cais am Gredyd Cynhwysol. Os na wnewch gais mewn pryd, efallai y byddwch yn derbyn llai o Gredyd Cynhwysol.
I gael rhagor o wybodaeth am symud i Gredyd Cynhwysol, ewch i wefan Cyngor ar Phopeth.
Telir Budd-dal Tai gan gynghorau lleol i helpu pobl i dalu eu rhent.
Mae’r rheolau ynghylch faint o Fudd-dal Tai y gallech ei gael yn gymhleth. Penderfynir ar gymhwysedd ar gyfer Budd-dal Tai trwy edrych ar eich rhent, incwm a chyfalaf. Y swm a gewch fydd yr uchafswm rhent y gellir ei dalu am eich cartref, llai’r swm y mae cyfrifiad Llywodraeth y DU yn honni y gallwch fforddio ei dalu.
Sylwch fod y dudalen hon yn edrych ar y rheolau os ydych yn rhentu gan landlord cymunedol (h.y. eich cyngor neu gymdeithas tai). Os ydych yn rhentu gan landlord preifat, mae rheolau lwfans tai lleol fel arfer yn berthnasol.
Faint allwch chi fforddio ei dalu?
Mae rheolau penodol y mae’n rhaid i’r cyngor edrych arnynt pan fyddant yn penderfynu faint y dylech allu ei dalu tuag at eich rhent.
Dylent edrych yn gyntaf ar faint o arian sydd ei angen ar eich cartref i fyw arno bob wythnos, gan ystyried:
- nifer y bobl yn eich aelwyd
- oed y bobl yn eich aelwyd
- unrhyw un yn yr aelwyd sy’n sâl neu’n anabl
- a yw unrhyw un yn ofalwr llawn amser.
Incwm
Yna byddant yn edrych ar faint o arian sy’n dod i mewn. Gall hyn gynnwys:
- cyflog
- budd-daliadau a chredydau treth
- pensiynau
- taliadau cynnal a chadw
- grantiau, bwrsariaethau a benthyciadau myfyrwyr.
Arbedion a buddsoddiadau
Os oes gennych unrhyw gynilion neu fuddsoddiadau gellir eu cyfrif fel incwm hefyd. Mae hyn yn cynnwys taliadau colli swydd. Mae’r rheolau ar gyfer asesu cynilion yn wahanol ar gyfer hawliadau ‘oedran gweithio’ (o dan oedran pensiwn) a hawliadau ‘oedran pensiwn’:
Oedran gweithio (dan oedran pensiwn)
Os oes gennych gynilion o £16,000 neu fwy ni fydd gennych hawl i unrhyw Fudd-dal Tai. Os oes gennych dros £6,000 o gynilion bydd hyn yn effeithio ar faint o Fudd-dal Tai y byddwch yn ei gael.
Oed pensiynadwy
Os ydych yn cael y Credyd Pensiwn â phrawf modd, nid oes terfyn cyfalaf uchaf. Fel arall, y terfyn cyfalaf uchaf yw £16,000. Os na chewch y Credyd Pensiwn prawf modd, anwybyddir y £10,000 cyntaf o gyfalaf ac wedi hynny cyfrifir incwm o £1 am bob £500, neu ran o, hyd at £16,000.
O fis Ebrill 2010 bydd yr oedran pensiwn i fenywod yn cael ei godi’n raddol, gan ddod i ben ym mis Ebrill 2020 pan fydd yr oedran pensiwn ar gyfer dynion a menywod yn gyfartal ar 65. Defnyddiwch gyfrifiannell oedran pensiwn y wladwriaeth ar wefan Directgov i gyfrifo pryd y byddwch o oedran pensiwn.
Uchafswm y rhent y gellir ei dalu am eich cartref
Mae cyfrifiadau budd-dal tai yn seiliedig ar y rhent a thaliadau eraill yr ydych yn eu talu i’ch landlord. Nid yw pob math o daliadau yn cael eu cyfrif, a gall rhai fod yn gyfyngedig.
I gyfrifo swm y rhent y gallwch gael help gydag ef – eich ‘rhent cymwys’ – mae’r cyngor yn edrych ar faint o rent rydych yn ei dalu, ond caiff hyn ei leihau os:
- rydych yn talu taliadau gwasanaeth neu daliadau eraill gyda’ch rhent
- mae gennych oedolion eraill yn byw gyda chi a allai gyfrannu at y rhent (a elwir yn ‘ddibynyddion’)
- ystyrir bod eich cartref yn rhy fawr ar gyfer eich anghenion.
Taliadau gwasanaeth na ellir eu talu gan Fudd-dal Tai
Mae rhai taliadau gwasanaeth y gellir eu cynnwys yn eich tâl rhent na ellir eu talu gan Fudd-dal Tai. Gall taliadau gwasanaeth na ellir eu talu gan Fudd-dal Tai gynnwys:
- darparu prydau bwyd
- gwasanaeth golchi dillad personol
- system larwm personol
- cymorth â gofal personol
- cyfraddau dŵr wedi’u cynnwys yn eich rhent (os oes gennych chi landlord cymunedol)
- y rhan fwyaf o daliadau tanwydd.
Didyniadau pobl annibynnol
Mae’n bosibl y caiff eich Budd-dal Tai ei ostwng os oes gennych rywun sy’n byw yn eich tŷ sydd:
- nid eich gŵr, gwraig, partner sifil neu bartner (gan gynnwys partneriaid o’r un rhyw), ac
- rhywun nad ydych yn hawlio Budd-dal Plant ar ei gyfer, a
- dros 18 oed.
Tybir y gall y bobl hyn dalu rhywbeth tuag at eich rhent, p’un a ydynt yn gwneud hynny ai peidio.
Bydd y gostyngiad yn eich Budd-dal Tai yn dibynnu ar incwm gros y person arall. Os nad ydynt yn fodlon rhoi manylion eu hincwm i chi, gofynnwch iddynt gysylltu â’r adran Budd-dal Tai yn uniongyrchol. Os na roddir manylion incwm, mae risg y gall yr adran Budd-dal Tai dynnu’r uchafswm o’ch budd-dal. Os ydych chi yn y sefyllfa hon, mynnwch help.
Ni wneir unrhyw ddidyniad os:
- rydych chi, neu’ch partner, wedi’ch cofrestru’n ddall
- rydych chi, neu’ch partner, yn cael Lwfans Gweini neu elfen ofal y Lwfans Byw i’r Anabl
- rydych chi, neu’ch partner, yn derbyn yr elfen byw dyddiol o’r Taliad Annibyniaeth Bersonol
- mae’r person sy’n byw gyda chi yn fyfyriwr amser llawn (oni bai bod ganddo waith amser llawn yn ystod y gwyliau)
- mae’r person sy’n byw gyda chi o dan 25 ac yn cael Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm, Cymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (Cysylltiedig ag Incwm) neu Gredyd Cynhwysol
- mae’r person sy’n byw gyda chi yn cael Credyd Pensiwn, neu
- mae’r person sy’n byw gyda chi yn y carchar neu wedi bod yn yr ysbyty am 52 wythnos neu fwy.
Y cap budd-daliadau
Mae uchafswm o fudd-dal cyfun y gall eich cartref ei hawlio os ydych o oedran gweithio. Gelwir hyn yn ‘cap budd-dal’ ac mae’n cynnwys budd-dal tai. Pan fydd cyfanswm eich budd-daliadau yn fwy na swm y cap, bydd eich budd-dal tai yn cael ei leihau.
Nid yw’r cap budd-daliadau yn berthnasol i bobl o oedran pensiwn.
Cymorth a chyngor
Os nad ydych yn gwybod faint o Fudd-dal Tai y byddwch yn ei gael, neu os ydych eisoes yn hawlio Budd-dal Tai ac nad ydych yn siŵr a ydych yn cael y swm cywir, byddai’n syniad da cysylltu â chynghorydd a allai ddweud wrthych faint y dylech ei gael.
Ffoniwch linell gymorth cyngor tai arbenigol Shelter Cymru ar 08000 495 495, neu siaradwch ar-lein â chynghorydd. Os yw’n well gennych, ewch i gyngor yn eich ardal chi i ddod o hyd i gymhorthfa gyngor leol gan Shelter Cymru lle gallwch siarad â rhywun yn bersonnol.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 26, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.
