Ôl-ddyledion ac ymdrin â dyledion

Mae’n bwysig gwirio gyda’ch landlord faint maen nhw’n meddwl eich bod chi’n ei ddyledus, rhag ofn eich bod chi’n anghytuno.

Gofynnwch i’ch landlord am ddatganiad o’ch cyfrif rhent o’r dyddiad y dylai’r ôl-ddyledion rhent fod wedi dechrau.

Fel arfer dim ond y swm y mae eich landlord yn ei godi am fyw yn yr eiddo y mae rhent yn ei gwmpasu, ond weithiau mae’n cynnwys pethau eraill fel biliau a thaliadau gwasanaeth. Gofynnwch i’ch landlord faint o’r hyn rydych chi’n ei ddyledus yw rhent, a faint sydd ar gyfer gwasanaethau eraill. Gall eich contract meddiannaeth hefyd amlinellu beth mae ‘rhent’ yn ei gynnwys a beth nad yw’n ei gynnwys.

Beth os ydw i’n hawlio budd-dal tai neu gostau tai credyd cynhwysol?

Os ydych chi’n hawlio budd-dal tai neu gredyd cynhwysol yna rydych chi’n dal i fod yn gyfrifol am sicrhau bod eich rhent yn cael ei dalu, ac am unrhyw ôl-ddyledion sydd gennych. Mae hyn yn wir hyd yn oed os oes oedi, neu os yw eich taliadau’n mynd yn uniongyrchol i’ch landlord.

Beth os ydw i’n byw mewn llety a rennir?

Os mai eich enw chi yw’r unig enw ar y contract meddiannaeth, yna chi sy’n gyfrifol am dalu’r rhent cyfan. Os oes gennych gontract meddiannaeth ar y cyd, yna mae pob deiliad contract yr un mor atebol am dalu’r rhent cyfan. Os nad yw un deiliad contract ar y cyd yn talu, yna mae’r deiliaid contract eraill yn gyfrifol am dalu ei gyfran/chyfran hi yn ogystal â’u cyfran eu hunain.

Os oes gennych ôl-ddyledion rhent oherwydd problemau gyda’ch hawliad(au) am fudd-daliadau, mae nifer o bethau y gallech eu gwneud i atal y sefyllfa rhag gwaethygu:

A yw’ch hawliad wedi’i lenwi’n iawn?

Efallai y bydd oedi gyda hawliad am fudd-dal tai os na fyddwch yn darparu’r holl wybodaeth y mae’r cyngor yn gofyn amdani. Dylech lofnodi a dyddio’ch holl ffurflenni a darparu’r holl wybodaeth y mae’r cyngor yn gofyn amdani cyn gynted â phosibl, a dim hwyrach na phedair wythnos ar ôl iddynt ofyn. Os ydych chi’n cael problemau wrth lenwi’r ffurflen, gall cynghorydd yn eich ardal eich helpu. Defnyddiwch ein rhestr wirio i wneud yn siŵr eich bod wedi rhoi popeth sydd ei angen arnynt.

A yw’r cyngor wedi colli’ch ffurflen?

Efallai y byddwch hefyd yn cael problemau gyda thaliadau budd-dal tai os bydd y cyngor yn colli eich ffurflen gais. Os yn bosibl, mae bob amser yn well cadw llungopi o’ch ffurflenni, a’u cymryd i’r swyddfa budd-dal tai yn bersonol. Gofynnwch am dderbynneb bob amser, fel y gallwch brofi eich bod wedi cyflwyno’r ffurflen ar ddiwrnod penodol os bydd eich ffurflen yn mynd ar goll.

Dim taliad budd-dal tai ar ôl 14 diwrnod?

Os ydych chi’n rhentu gan landlord preifat neu gymdeithas dai, ar ôl i chi wneud hawliad, mae’n rhaid i’r cyngor fel arfer wneud taliad dros dro o fudd-dal tai o fewn 14 diwrnod. Gelwir hyn weithiau’n daliad ar gyfrif.

Aros am daliad credyd cynhwysol (CC)

Mae hawliadau credyd cynhwysol yn cymryd o leiaf 5 wythnos i’w prosesu. Gallwch ofyn am daliad ymlaen llaw tra byddwch chi’n aros am eich taliad cyntaf.

Beth os nad yw fy mudd-dal tai neu gredyd cynhwysol yn talu’r holl rent?

Os nad yw eich cyfraniad at gostau tai budd-dal tai neu CC yn talu’ch holl rent, efallai y byddwch chi’n gallu herio’r penderfyniad. Gallai hyn ddigwydd os:

• rydych chi’n cael eich effeithio gan y cap budd-daliadau
• rydych chi’n rhentu gan landlord cymunedol ac yn cael eich effeithio gan y dreth ystafell wely

Rydych chi’n rhentu gan landlord preifat ac mae’r Lwfans Tai Lleol yn llai na’r rhent

Dylech weithredu’n gyflym gan fod terfynau amser i gyflwyno unrhyw her. Gallwch ddysgu am herio penderfyniadau budd-dal tai yma, ac am herio penderfyniadau Credyd Cynhwysol yma.

A allaf gael cymorth ychwanegol gyda fy nhaliadau rhent?

Os na allwch fforddio talu’r gwahaniaeth rhwng eich rhent a’ch budd-dal tai neu gostau tai Credyd Cynhwysol, efallai y bydd modd i chi wneud cais am daliad ychwanegol gan y cyngor. Gelwir hyn yn daliad tai dewisol (neu DHP). Bydd y cyngor yn penderfynu a ddylech chi gael un yn seiliedig ar eich amgylchiadau penodol.

A yw eich hawliad yn gyfredol?

Os ydych chi eisoes yn cael budd-dal tai, yna bydd y cyngor fel arfer yn anfon ffurflen adnewyddu atoch yn rheolaidd. Mae’n bwysig iawn eich bod chi’n cwblhau’r ffurflen adnewyddu ac yn ei hanfon yn ôl mewn pryd, gyda’r holl wybodaeth y mae’r cyngor yn gofyn amdani. Os na wnewch chi hyn, yna gallai eich budd-dal tai ddod i ben.

A yw eich amgylchiadau wedi newid?

Mae hefyd yn bwysig eich bod yn dweud wrth y cyngor (neu’r Ganolfan Byd Gwaith os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol) am unrhyw newid yn eich amgylchiadau, fel newid yn eich incwm, neu rywun yn symud i mewn gyda chi. Os na fyddwch yn diweddaru eich hawliad, gallech golli allan ar y budd-dal ychwanegol y gallech fod â hawl iddo, neu gallech gael gormod, y byddai’n rhaid i chi ei ad-dalu wedyn.

Beth alla i ei wneud os ydw i’n wynebu cael fy nhroi allan?

Os yw’ch landlord yn mynd â chi i’r llys oherwydd ôl-ddyledion a achosir gan broblemau budd-dal tai neu Gredyd Cynhwysol, ceisiwch gymorth cyn gynted â phosibl. Efallai y bydd modd perswadio’r cyngor neu’r Adran Gwaith a Phensiynau i ddatrys eich hawliad fel y gallwch dalu rhywfaint neu’ch holl ôl-ddyledion cyn y gwrandawiad ond mae’n debyg y bydd angen cymorth arnoch.

Os oes gennych landlord cymunedol, dylent gymryd camau penodol cyn cychwyn unrhyw achos troi allan. Gelwir hyn yn ‘brotocol cyn-gweithredu’ ac mae’n cynnwys eich helpu gydag unrhyw broblemau budd-dal tai. Cymerwch olwg ar y camau y dylent fod yn eu cymryd yma.

Gallwch ddod o hyd i ragor o fanylion am droi allan am ôl-ddyledion rhent isod.

A ddylwn i ddweud wrth fy landlord am yr ôl-ddyledion?

Mae bob amser yn syniad da dweud wrth eich landlord os ydych chi’n cael trafferth talu’r rhent. Gall dweud wrth eich landlord a chynnig ateb ymarferol ei atal rhag ceisio eich troi allan, gan ei fod yn dangos eich bod chi’n gwneud ymdrech i ddelio â’r sefyllfa.

A allaf wneud cytundeb i’w dalu dros amser?

Efallai y bydd modd dod i gytundeb â’ch landlord i dalu swm penodol bob wythnos neu fis oddi ar yr ôl-ddyledion rydych chi wedi’u cronni. Os penderfynwch wneud hyn, yna gwnewch yn siŵr eich bod chi’n cytuno ar swm y gallwch chi ei fforddio’n realistig. Mae’n well gwneud taliadau bach rheolaidd na cholli taliadau oherwydd na allwch chi ei fforddio’r wythnos/mis hwnnw.

Beth bynnag rydych chi’n cytuno arno gyda’ch landlord, ceisiwch ei gadarnhau yn ysgrifenedig neu nodwch ddyddiad ac amser y sgwrs ar gyfer eich cofnodion.

Beth os na fydd fy landlord yn cymryd yr arian?

Os nad yw’ch landlord eisiau i chi dalu’r ôl-ddyledion yn ôl, ond mae’n mynnu bod yn rhaid i chi adael, ceisiwch gymorth. Efallai y byddwch chi’n dal i allu aros. Bydd yr hawliau sydd gennych yn dibynnu ar y math o gontract meddiannaeth sydd gennych.

Os yw’ch landlord yn gwrthod cymryd eich rhent, dylech roi’r holl arian o’r neilltu (mewn cyfrif banc ar wahân os yn bosibl) a pheidiwch â’i ddefnyddio ar gyfer unrhyw beth arall. Ysgrifennwch at eich landlord yn cadarnhau eich bod yn fodlon talu’r ôl-ddyledion. Cadwch gopi o’ch llythyr. Yn ddelfrydol, anfonwch y llythyr hwn drwy ddanfoniad cofnodedig neu drwy e-bost, a chadwch dderbynneb. Os bydd eich landlord yn mynd â chi i’r llys, gallwch brofi eich bod yn fodlon eu talu’n ôl a bod yr arian ar gael gennych. Gall y llys benderfynu nad yw’n rhesymol eich troi allan.

Os ydych chi ar ei hôl hi gyda’r rhent, mae’n bwysig edrych ar eich holl opsiynau cyn i chi benderfynu beth i’w wneud. Dylai dyledion sy’n ymwneud â’ch cartref fod yn flaenoriaeth ariannol i chi bob amser.

Ble ddylwn i ddechrau?

Ceisiwch dalu cymaint â phosibl tuag at eich ôl-ddyledion yn rheolaidd. Bydd hyn yn atal eich ôl-ddyledion rhag codi’n rhy sydyn a bydd yn dangos i’ch landlord eich bod yn gwneud ymdrech i ddelio â’r broblem. Mae’n werth gwneud hyn hyd yn oed os mai dim ond swm bach allwch chi fforddio ei dalu bob wythnos.

Os oes gennych chi landlord cymunedol, ac rydych chi ar Gymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Lwfans Cymorth Cyflogaeth yn seiliedig ar incwm neu Gredyd Cynhwysol (CC), gall eich landlord ofyn am dynnu swm o’r budd-daliadau hynny bob wythnos tuag at dalu’r ôl-ddyledion yn ôl. Fel arfer, bydd swm yn cael ei dynnu’n uniongyrchol, cyn i chi gael eich budd-daliadau, os yw eich ôl-ddyledion rhent yn ddigon uchel. Bydd yn golygu bod gennych chi lai o arian i’w wario, ond bydd yn helpu i sicrhau nad ydych chi’n colli’ch cartref. Am ragor o wybodaeth am ddidyniadau o’r CC, cliciwch yma.

A allaf atal rhent oherwydd problemau atgyweirio?

Os ydych chi’n ystyried atal eich rhent oherwydd nad yw eich landlord wedi gwneud atgyweiriadau, siaradwch â chynghorydd cyn i chi roi’r gorau i dalu. Bydd angen i chi ddilyn gweithdrefn gyfreithiol arbennig. Os byddwch chi’n rhoi’r gorau i dalu’r rhent heb ddilyn y weithdrefn gywir, gallech gael eich troi allan am ôl-ddyledion. Am ragor o wybodaeth ewch i’n tudalen gwneud atgyweiriadau eich hun.

Beth os oes gen i filiau eraill i’w talu?

Os penderfynwch dalu biliau neu ddyledion eraill yn lle eich rhent, gallai waethygu pethau. Dylai talu eich rhent fod yn flaenoriaeth rhif un i chi bob amser oherwydd os na fyddwch chi’n ei dalu, gallech gael eich troi allan neu gael eich dwyn i’r llys. Er bod taliadau catalog a cherdyn credyd yn bwysig, ni ddylent ddod yn gyntaf. Ni fyddwch chi’n colli eich cartref os byddwch chi’n oedi taliad.

Mae hefyd yn bwysig talu eich biliau cyfleustodau (fel eich biliau nwy a thrydan) a’r dreth gyngor cyn i chi dalu biliau cerdyn credyd neu filiau eraill. Os bydd eich nwy neu drydan yn cael ei dorri i ffwrdd, bydd yn rhaid i chi dalu i’w hailgysylltu. Os na fyddwch chi’n talu eich treth gyngor, gallech chi fynd i’r llys, ac efallai y bydd yn rhaid i chi dalu ffioedd llys ar ben y ddyled.

Yn aml mae’n bosibl negodi gyda’ch credydwyr i leihau’r taliadau rydych chi’n eu gwneud tuag at filiau, cardiau credyd, neu fenthyciadau. Dylech ofyn i’ch cwmni cyfleustodau, cwmni cardiau credyd neu fenthyciwr a yw’n bosibl talu swm llai bob mis, o leiaf nes i chi dalu’ch ôl-ddyledion. Cysylltwch â’n gwasanaeth cyngor ar ddyledion am ragor o gymorth.

Os ydych chi’n mynd ar ei hôl hi gyda’ch rhent, neu’n meddwl na fyddwch chi’n gallu ei dalu yn y dyfodol, mae’n bwysig gweithredu’n gyflym i osgoi’r risg o golli’ch cartref. Gallai eich landlord geisio eich troi allan am ôl-ddyledion rhent.

Y cynharaf y cewch chi gymorth, y gorau. Yn aml mae’n bosibl datrys pethau. Hyd yn oed os yw’ch landlord yn mynd â chi i’r llys, yn aml mae ateb. Gall cynghorydd esbonio’ch opsiynau a’ch helpu i benderfynu beth i’w wneud. Efallai y bydd y cyngor hefyd yn gallu eich helpu i atal rhag colli’ch cartref, felly cysylltwch â’ch cyngor lleol os yw’ch landlord wedi cychwyn achos llys i’ch troi allan.

Pa ddeiliaid contract sydd fwyaf mewn perygl o gael eu troi allan?

Mae gan wahanol ddeiliaid contractau wahanol hawliau o ran troi allan oherwydd ôl-ddyledion rhent. Er enghraifft:

• os oes gennych gontract safonol cyflwyniadol neu gontract safonol ymddygiad gwaharddedig, a bod eich landlord yn cyflwyno hysbysiad ‘dim bai’ dilys ac yn dilyn y protocol cyn-gweithredu yn gywir, yna efallai na fydd gan y barnwr ddewis ond eich troi allan os bydd yr achos yn mynd i’r llys. Ceisiwch gymorth ar frys os ydych chi yn y sefyllfa hon. Mae llawer yn dibynnu ar y math o hysbysiad a gyflwynir i chi, ac efallai y bydd cynghorydd yn gallu herio’r troi allan.
• os oes gennych gontract diogel, gall y barnwr benderfynu nad yw’n rhesymol eich troi allan os achosodd oedi gyda budd-dal tai eich ôl-ddyledion. Ond mae’n dal yn bwysig cael cymorth, yn enwedig os yw eich landlord yn defnyddio unrhyw sail arall.
• os oes gennych gontract safonol cyfnodol, efallai y bydd eich landlord yn ceisio eich troi allan oherwydd yr ôl-ddyledion. Fel arfer mae’n hawdd iawn i landlord droi deiliad contract safonol cyfnodol allan gan ddefnyddio hysbysiad ‘dim bai’ dilys. Ceisiwch gymorth os ydych chi yn y sefyllfa hon. Mae llawer yn dibynnu ar y math o hysbysiad a gyflwynir ac a yw’n ddilys. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu eich helpu i atal cael eich troi allan.
• Os oes gennych gontract safonol tymor penodol, efallai y bydd eich landlord yn ceisio eich troi allan yn ystod y tymor penodol os oes gennych ôl-ddyledion. Os oes gennych fwy na 2 fis o ôl-ddyledion, efallai y bydd yn rhaid i’r barnwr eich troi allan os bydd yr achos yn mynd i’r llys, felly mae’n bwysig atal mynd i ôl-ddyledion. Ceisiwch gymorth os ydych chi yn y sefyllfa hon. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu eich helpu i atal cael eich troi allan.

Os nad ydych chi’n siŵr pa fath o gontract meddiannaeth sydd gennych chi, cliciwch yma i wirio. Gallwch ddysgu mwy am droi allan yma.

Beth yw’r gwaethaf a allai ddigwydd?

Os na fyddwch chi’n talu eich ôl-ddyledion rhent ac yn cael eich troi allan, efallai y byddwch chi’n ei chael hi’n anodd dod o hyd i le newydd i fyw. Efallai na fydd eich cyngor lleol yn rhoi llawer o gymorth i chi os ydych chi wedi cael eich troi allan oherwydd ôl-ddyledion rhent ac efallai y bydd rhai cynghorau’n dweud na allwch chi fynd ar y rhestr aros am gartref parhaol. Mae llawer o landlordiaid preifat yn gofyn am gyfeirnod gan eich landlord diwethaf, ac efallai na fyddant yn rhentu i chi os ydych chi wedi cael eich troi allan am ôl-ddyledion rhent.

Beth os byddaf yn gadael?

Os penderfynwch adael eich cartref, yna mae’n bwysig dweud wrth eich landlord eich bod yn gadael, a rhoi’r rhybudd ysgrifenedig cywir iddo/iddi, er mwyn osgoi cynyddu unrhyw ôl-ddyledion sydd gennych ar hyn o bryd.

Os byddwch yn symud allan yn syml, bydd angen i chi ddod â’r contract i ben o hyd trwy roi’r rhybudd cywir, ac efallai y byddwch yn dal i fod yn gyfrifol am dalu’r rhent tan ddiwedd y cyfnod rhybudd. Ar gyfer y rhan fwyaf o gontractau, bydd yn rhaid i chi roi o leiaf bedair wythnos o rybudd a dylai’r rhybudd ddod i ben ar ddiwrnod cyntaf neu olaf cyfnod rhent.

Fodd bynnag, os oes gennych gontract safonol tymor penodol, byddwch yn gyfrifol am dalu’r rhent tan ddiwedd y tymor penodol. Os oes gan eich contract gymal torri deiliaid contract, efallai y byddwch yn gallu dod â’r contract i ben yn gynnar. Os nad oes cymal torri, gall eich landlord gytuno i ddod â’ch contract i ben trwy ‘ildio‘. Nid oes unrhyw rwymedigaeth ar eich landlord i gytuno i ildio, a gall godi tâl arnoch am derfynu’ch contract yn gynnar.

Gwiriwch eich contract meddiannaeth, neu ceisiwch gymorth gan gynghorydd os nad ydych yn siŵr faint o rybudd sydd angen i chi ei roi. Os na fyddwch yn talu’r rhent hyd at y pwynt y mae’r contract yn dod i ben, yna gall eich landlord fel arfer fynd â chi i’r llys am y swm rydych yn ei ddyledus. Gall wneud hyn hyd yn oed ar ôl i chi adael yr eiddo.

Ydych chi mewn dyled?

Mae arwyddion y gallai eich dyledion fod yn mynd allan o reolaeth yn cynnwys:

• colli mwy nag un taliad ar gerdyn siop neu gerdyn credyd
• gwrthod agor biliau neu ddatganiadau banc oherwydd eich bod yn ofni’r hyn y byddan nhw’n ei ddweud
• benthyca arian gan ffrindiau a theulu rydych chi’n gwybod na fyddwch chi byth yn ei ad-dalu
• benthyca ar un cerdyn credyd neu gyfrif banc i dalu un arall
• talu’r llog ar eich benthyciadau ond heb byth leihau’r benthyciadau eu hunain.

Beth allwch chi ei wneud amdano?

Os byddwch chi’n mynd i ddyled cofiwch:

• Peidiwch â chladdu’ch pen yn y tywod. Ni fydd cuddio biliau a datganiadau banc yn eu gwneud i ddiflannu.
• Faint bynnag y bydd eich dyledion yn cronni, dylai eich taliadau rhent neu forgais fod yn flaenoriaeth bob amser. Os na fyddwch chi’n cadw i fyny â’ch rhent neu forgais, gallech chi ddod yn ddigartref.

Ble allwch chi gael cymorth

Mae Shelter Cymru yn darparu cyngor dyled arbenigol, annibynnol, cyfrinachol ac am ddim ledled Cymru. Cliciwch yma am fanylion cyswllt.

Mae gwasanaethau dyled hefyd ar gael gan asiantaethau eraill. Cliciwch yma am rai dolenni defnyddiol.