Os ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil ac yn ceisio rhoi trefn ar yr hawliau hirdymor sydd gennych i’ch cartref rhent, mae amrywiaeth o atebion ar gael i chi, hyd yn oed os nad ydych yn ddeiliad contract meddiannaeth eich hun.
Os ydych yn rhentu gan landlord cymunedol, bydd eich opsiynau’n dibynnu ar enw pwy sydd ar y contract meddiannaeth, ac a ydych yn ysgaru neu’n diddymu eich partneriaeth sifil ai peidio.
Fi yw unig ddeiliad y contract
Os mai chi yw unig ddeiliad y contract yna mae gennych yr hawl i aros yn y cartref. Fodd bynnag, gallai eich priod neu bartner sifil geisio sefydlu hawliau i’r eiddo hefyd. Yn y rhan fwyaf o achosion, os byddwch yn gadael y cartref, bydd eich contract meddiannaeth yn dod i ben.
Os byddwch chi a’ch partner yn penderfynu y dylai’r person nad yw’n ddeiliad y contract aros yn y cartref, yna mewn rhai achosion gellir aseinio’r contract. Mae hyn yn golygu bod y contract yn cael ei drosglwyddo i’w enw. Os ydych am ystyried hyn, siaradwch â’ch landlord. Os nad ydynt yn cytuno, mynnwch help. Gall fod yn bosibl i lys ddefnyddio cyfraith teulu i drosglwyddo’r contract meddiannaeth (gweler isod).
Os ydych am ddod â’r contract i ben, gallwch roi rhybudd i’ch landlord. Rhaid i’r hysbysiad fod yn ddilys. I ddarganfod sut i roi hysbysiad yn gywir, gweler ein cyngor ar ddod â chontract meddiannaeth i ben.
Weithiau mae gan y llysoedd y pŵer i drosglwyddo contract meddiannaeth o’r unig ddeiliad contract i’r deiliad nad yw ar y contract. Mewn rhai achosion, bydd y llys yn gorchymyn bod iawndal yn cael ei dalu i’r partner sy’n gadael y cartref os yw’n ystyried bod y person hwnnw ar ei golled yn ariannol oherwydd y trosglwyddiad. Dim ond os:
- rydych chi a’ch partner yn ysgaru neu’n diddymu eich partneriaeth sifil, neu
- er lles unrhyw blant a allai fod gennych.
Bydd angen cyngor arnoch gan gyfreithiwr cyfraith teulu ynghylch gwneud cais i’r llys am gontract trosglwyddo meddiannaeth.
Rwy’n gyd-ddeiliad contract
Os ydych yn gyd-ddeiliad contract yna mae gennych yr hawl i aros yn eich cartref. Mae gan y cyd-ddeiliad contract arall yr un hawliau â chi i aros yn y cartref.
Os gallwch chi a’ch partner gytuno pwy ddylai aros yn y cartref, yna efallai y bydd un deiliad contract yn gallu aseinio’r contract i’r llall. Dim ond os yw’n dweud hynny yn eich contract ysgrifenedig y gellir neilltuo’r rhan fwyaf o gontractau meddiannaeth – gwiriwch hyn, neu mynnwch gymorth.
Rwy’n ysgaru/diddymu fy mhartneriaeth sifil
Os ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil, gellir gwneud penderfyniad ar yr hawliau hirdymor sydd gennych i’ch cartref fel rhan o achos ysgariad/diddymu. Dylech gael cyngor gan gyfreithiwr cyfraith teulu am eich opsiynau.
Nid wyf yn ysgaru/diddymu fy mhartneriaeth sifil
Os nad ydych yn bwriadu ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil, bydd llai o rwymedïau cyfreithiol yn agored i chi. Mae hyn oherwydd bod gan y llysoedd fwy o bŵer dan gyfraith priodasol a theulu (e.e. os ydych yn ysgaru neu’n diddymu eich partneriaeth) nag sydd ganddynt o dan gyfraith tai.
Os gallwch gytuno pwy sy’n aros yn yr eiddo, gallai gael ei drosglwyddo i enw’r person sy’n aros yn yr eiddo. Mae’r hawl i drosglwyddo’r contract i briod neu bartner sifil yn un o delerau sylfaenol pob contract diogel. Os oes gennych gontract safonol, gwiriwch delerau’r contract i weld a ellir ei drosglwyddo. Os yw eich contract yn dweud y gellir ei drosglwyddo gyda chaniatâd y landlord, dim ond os oes rheswm da y gall y landlord wrthod.
Os nad yw’ch contract yn rhoi’r hawl i chi drosglwyddo, efallai y bydd y landlord yn fodlon derbyn ‘ildio’ y contract presennol a chynnig contract newydd i’r sawl sy’n aros. Os yw’r landlord yn cytuno i hyn, gwnewch yn siŵr eich bod yn cael y cytundeb hwn yn ysgrifenedig cyn cytuno i ildio. Mynnwch help os ydych chi’n ansicr.
Os ydych am aros yn y cartref heb eich partner, prin yw’r opsiynau hirdymor ar gyfer gwahardd eich partner os nad ydych am fynd drwy’r llysoedd. Yn y tymor byr, gallwch ddefnyddio gorchymyn anheddu (er bod angen cael y rhain drwy’r llys o hyd), ond os na allwch chi a’ch partner gytuno, a’ch bod am aros yn y cartref yn y tymor hir, ceisiwch gyngor gan gyfreithiwr cyfraith teulu, gan y bydd yn rhaid i chi fynd drwy’r llysoedd yn ôl pob tebyg.
Nid fi yw’r unig ddeiliad contract na’r cyd-ddeiliad contract
Os nad ydych yn ddeiliad contract eich hun (gwiriwch i weld a yw eich enw ar y contract meddiannaeth), ond eich bod yn briod neu mewn partneriaeth sifil gofrestredig gyda’r person sy’n ddeiliad y contract, efallai y bydd gennych hawliau i’r cartref o hyd. Darganfyddwch fwy yma.
Os gallwch chi a’ch partner gytuno, efallai y bydd eich partner yn gallu trosglwyddo’r contract i chi (gweler uchod).
Os na allwch chi a’ch partner gytuno pwy ddylai fyw yn y cartref, yna gall llys benderfynu. Rhaid i gontract meddiannaeth gael ei drosglwyddo ar yr un pryd ag ysgariad neu ddiddymiad partneriaeth sifil. Mae’n hollbwysig peidio â dod â’ch perthynas i ben yn ffurfiol os ydych yn bwriadu trosglwyddo eich contract meddiannaeth, gan y byddai hyn yn dod â’ch hawliau i’r cartref i ben.
Yn rhentu’n breifat
Os ydych yn rhentu gan landlord preifat, efallai na fydd gennych yr hawl i drosglwyddo’r contract i’ch partner. Mae gan y rhan fwyaf o ddeiliaid contract preifat gontract safonol. Fel arfer nid oes angen rheswm ar eich landlord i’ch troi allan o’r math hwn o gontract, felly efallai na fydd yn werth yr amser a’r arian i fynd i’r llys. Fodd bynnag, gallwch ofyn i’r landlord sefydlu contract newydd yn eich enw chi yn unig – maent yn fwy tebygol o wneud hyn os oes gennych hanes o dalu rhent ar amser.
Ychydig iawn o rentwyr preifat fydd â math o denantiaeth gyda hawliau cryfach o lawer – er enghraifft, contract safonol a drawsnewidiodd o denantiaeth sicr (nad yw’n fyrddaliad), neu denantiaeth reoleiddiedig. Rydych yn fwy tebygol o fod ag un o’r cytundebau hyn os ydych wedi byw yn eich eiddo ers amser maith. Mynnwch help os ydych chi’n meddwl bod gennych chi un o’r mathau hyn o gytundebau rhentu.
Os oes gennych chi blant
P’un a ydych yn bwriadu ysgaru/diddymu eich partneriaeth sifil ai peidio, gellir trosglwyddo contract meddiannaeth o un priod neu bartner sifil i’r llall os bydd y llys yn penderfynu ei fod er lles plant. Mae p’un a fydd y contract yn cael ei drosglwyddo yn dibynnu ar reolau’r math hwnnw o gontract (e.e. a ellir ei drosglwyddo) ac a yw’r landlord yn cytuno i’r trosglwyddiad. Ni fydd y llys yn ystyried manylion sy’n ymwneud yn benodol â rhieni’r plentyn, ee ers pa mor hir y maent wedi bod mewn perthynas.
Bydd angen cymorth cyfreithiwr cyfraith teulu arnoch i drosglwyddo contract meddiannaeth yn y modd hwn. Gallwch ddod o hyd i gyfreithiwr yma.
Beth os mai fy mhartner yw unig ddeiliad y contract a’i fod yn gadael, heb ddod â’r contract i ben?
Os ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil a’ch partner yw’r unig ddeiliad contract, a’i fod yn gadael heb roi rhybudd, mae’n debygol y byddwch yn gallu parhau i fyw yn y cartref cyhyd ag y bydd eich priodas neu bartneriaeth sifil yn para. Mae hyn oherwydd bod gennych hawliau cartref o dan gyfraith teulu. Bydd angen i chi dalu’r rhent cyfan neu gallech fod mewn perygl o gael eich troi allan. Os byddwch yn ysgaru neu’n diddymu eich partneriaeth sifil, yna, gyda bron pob tenantiaeth, bydd eich hawliau i fyw yn yr eiddo yn dod i ben.
Mynnwch help os ydych chi yn y sefyllfa hon.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 9, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.