Os nad ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil yna mae eich hawliau hirdymor yn dibynnu yn gyntaf a yw eich enw ar y contract meddiannaeth. Os nad ydyw, ni fydd gennych unrhyw hawliau awtomatig i’r cartref, ond efallai y byddwch yn dal i allu trosglwyddo’r contract i’ch enw chi.
Os oes angen ateb tymor byr arnoch i aros yn y cartref, gallech geisio cael gorchymyn anheddu drwy’r llysoedd. Gall deiliaid contract a’r rhai nad ydynt yn ddeiliaid contract wneud cais amdanynt, a gallant atal eich partner rhag dod i mewn i’r cartref, gorfodi eich hawliau i aros, neu ganiatáu i chi ddychwelyd i’ch cartref os ydych wedi’ch gwahardd.
Beth os na allwn gytuno?
Os na allwch chi a’ch partner gytuno a’ch bod yn ystyried achos llys i aros yn y cartref, mae’n werth meddwl a yw’n werth ymladd dros eich contract meddiannaeth. Os ydych yn rhentu gan landlord preifat, efallai nad yw’n werth y drafferth, gan ei bod yn debygol y bydd gennych gontract safonol, ac fel arfer gall eich landlord eich troi allan heb fod angen rhoi rheswm. Gweler y tudalennau ar rentu gan landlord private i weld pa fath o gytundeb sydd gennych os nad ydych yn siŵr.
Mae llawer o fanteision yn gysylltiedig â chontractau meddiannaeth landlordiaid cymunedol, ac mewn llawer o feysydd maent yn anodd eu cael, felly efallai y byddai’n werth ymladd am y rhain. Cyn i chi benderfynu a ydych am ddwyn achos llys, darllenwch fynd i’r llys a chael help gan Shelter Cymru.
Contract meddiannaeth unigol
Os mai chi yw unig ddeiliad y contract, mae gennych hawl i aros yn y cartref. Fodd bynnag, gallai eich partner geisio sefydlu hawliau i’r eiddo hefyd. Yn y rhan fwyaf o achosion, os byddwch yn gadael y cartref, bydd eich contract yn dod i ben.
Os byddwch chi a’ch partner yn penderfynu y dylai’r sawl nad yw’n ddeiliad y contract aros yn y cartref, yna mewn rhai achosion gellir trosglwyddo’r contract. Mae hyn yn golygu bod y contract yn cael ei drosglwyddo i’w henw yn unig. Mae’r hawl i drosglwyddo’r contract i gydbreswyliwr (ar yr amod ei fod yn byw gyda deiliad y contract fel pe bai’n briod neu’n bartner sifil) yn un o delerau sylfaenol pob contract diogel . Os oes gennych gontract safonol, gwiriwch delerau’r contract i weld a ellir ei drosglwyddo.
Os yw eich contract yn dweud y gellir ei drosglwyddo gyda chaniatâd y landlord, dim ond os oes rheswm da y gall y landlord wrthod. Darllenwch eich contract meddiannaeth i weld beth mae’n ei ddweud, neu holwch eich landlord neu gynghorydd annibynnol.
Os ydych am ddod â’r contract i ben, gallwch roi rhybudd i’ch landlord, ond cofiwch, os mai chi yw unig ddeiliad y contract efallai na fydd eich partner yn gallu aros yn y cartref ar ôl i chi adael. I gael gwybod sut i roi hysbysiad dilys darllenwch ein cyngor yma.
Os bydd naill ai deiliad y contract neu ddeiliad nad yw’n gontract yn mynd i’r llys, caiff y llys drosglwyddo contract meddiannaeth o’r unig ddeiliad contract i’r deiliad nad yw’n gontract. Mewn rhai achosion, bydd y llys yn gorchymyn bod iawndal yn cael ei dalu i’r partner sy’n gadael y cartref os yw’n ystyried bod y person hwnnw ar ei golled yn ariannol oherwydd y trosglwyddiad.
Contract meddiannaeth ar y cyd
Os ydych yn gyd-ddeiliad contract yna mae gennych yr hawl i aros yn eich cartref. Mae gan y cyd-ddeiliad contract arall yr un hawliau â chi i aros yn y cartref.
Os gallwch chi a’ch partner gytuno pwy ddylai aros yn y cartref yna efallai y bydd un deiliad contract yn gallu trosglwyddo’r contract ar y cyd i enw’r llall yn unig. Ni ellir trosglwyddo pob contract meddiannaeth. Mae’r hawl i drosglwyddo’r contract i gydbreswyliwr (ar yr amod ei fod yn byw gyda deiliad y contract fel pe bai’n briod neu’n bartner sifil) yn un o delerau sylfaenol pob contract diogel . Os oes gennych gontract safonol, gwiriwch delerau’r contract i weld a ellir ei drosglwyddo. Os yw eich contract yn dweud y gellir ei drosglwyddo gyda chaniatâd y landlord, dim ond os oes rheswm da y gall y landlord wrthod. Gwiriwch a yw eich contract yn dweud y gallwch drosglwyddo, neu gael cymorth.
Os na allwch chi a’ch partner gytuno pwy fydd yn aros yn y cartref, yna bydd yn rhaid i chi setlo’r mater yn y llys. Bydd y penderfyniadau y gall y llys eu gwneud yn dibynnu ar eich amgylchiadau, er enghraifft eich arian, a oes gennych lety arall, ac a oes gennych blant.
Os byddwch yn penderfynu mynd i’r llys, efallai y bydd y llys yn penderfynu trosglwyddo’r contract o gontract ar y cyd i gontract unigol yn eich enw chi neu’ch partner. Mewn rhai achosion, bydd y llys yn gorchymyn bod iawndal yn cael ei dalu i’r partner sy’n gadael y cartref os yw’n ystyried bod y person hwnnw ar ei golled yn ariannol oherwydd y trosglwyddiad.
Nid fi yw’r unig ddeiliad contract nac yn gyd-ddeiliad contract
Os nad chi yw’r unig ddeiliad contract neu’r cyd-ddeiliad contract, a’ch partner yw deiliad y contract ac eisiau ichi adael, nid oes gennych unrhyw hawliau awtomatig i aros.
Os bydd yr unig ddeiliad contract yn gadael, neu’n rhoi hysbysiad, ym mron pob achos bydd y contract meddiannaeth yn dod i ben a bydd yn rhaid i’r deiliad contract sy’n cyd-fyw ac nad yw’n dal y contract adael. Fodd bynnag, yn y rhan fwyaf o achosion bydd yn rhaid i’ch landlord gael gorchymyn llys am feddiant, felly dylech dderbyn llythyr yn nodi’r dyddiad y mae’n rhaid i chi adael.
Os oes gennych chi blant
Gellir trosglwyddo contractau meddiannaeth o un cydbreswylydd i’r llall os bydd y llys yn penderfynu ei fod er lles y plant. Mae p’un a fydd y contract yn cael ei drosglwyddo yn dibynnu ar reolau’r math hwnnw o gontract (e.e. a ellir ei drosglwyddo) ac a yw’r landlord yn cytuno i’r trosglwyddiad. Ni fydd y llys yn ystyried manylion sy’n ymwneud yn benodol â rhieni’r plentyn, ee ers pa mor hir y maent wedi bod mewn perthynas.
Bydd angen cymorth cyfreithiwr cyfraith teulu arnoch i drosglwyddo contract meddiannaeth yn y modd hwn. Gallwch ddod o hyd i gyfreithiwr yma.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 10, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.