Herio penderfyniad Budd-dal Tai

Yn eich llythyr dylech nodi pam eich bod yn meddwl bod y penderfyniad yn anghywir a darparu tystiolaeth os yn bosibl. Er enghraifft:

• os cafodd eich budd-dal ei gyfrifo ar y sail bod gennych ddau o blant pan fo gennych dri mewn gwirionedd, gallech fynd â’ch llythyr dyfarniad budd-dal plant gyda chi, a fydd yn dangos bod gennych dri o blant (os ydych wedi cael plentyn ers i’r penderfyniad gael ei wneud, gweler yr adran ar Newidiadau yn eich amgylchiadau)
• os ydych wedi derbyn llythyr yn dweud eich bod wedi cael eich gordalu am rai misoedd oherwydd bod yr adran budd-dal tai yn meddwl eich bod yn ennill mwy o arian nag yr oeddech, dylech ddarparu copïau o’ch slipiau cyflog ar gyfer y misoedd hynny.

Os yn bosibl, rhowch y llythyr i mewn a chael derbynneb. Cadwch hwn yn rhywle diogel. Os na allwch ei roi i mewn, gwnewch lungopi a chadwch hwn yn rhywle diogel gyda nodyn o’r dyddiad y cafodd ei bostio.

Gallwch hefyd wneud cais am apêl ar yr un pryd (gweler ‘nid yw’r penderfyniad wedi’i newid’, isod), neu gallwch aros i weld a yw’r cyngor yn newid y penderfyniad yn gyntaf.

Beth sy’n digwydd pan fydd y penderfyniad yn cael ei ystyried eto?

Dylai person gwahanol i’r un a wnaeth y penderfyniad edrych ar y penderfyniad ac unrhyw wybodaeth newydd a ddarparwyd gennych. Efallai y gofynnir i chi ddarparu rhagor o wybodaeth ar yr adeg hon.

Byddwch yn derbyn llythyr yn dweud wrthych a yw’r penderfyniad wedi’i newid neu a yw’r penderfyniad gwreiddiol yn sefyll.

Nid yw’r penderfyniad wedi’i newid – a allaf wneud unrhyw beth arall?

Os nad yw’r penderfyniad wedi’i newid, efallai y gallwch ofyn am apêl. Os byddwch yn gofyn am apêl, bydd Barnwr nad yw’n gweithio i’r cyngor yn edrych ar y penderfyniad eto mewn tribiwnlys Haen Gyntaf annibynnol. Os ydych yn gofyn am apêl, mae’n syniad da cael cymorth. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu dod i’r tribiwnlys gyda chi.

Sut mae apelio?

Mae’n rhaid i chi ofyn am apêl yn ysgrifenedig. Gofynnwch i’ch adran budd-dal tai roi ffurflen i chi os oes ganddyn nhw un. Bydd yn rhaid i chi nodi ar y ffurflen neu eich llythyr pam eich bod yn meddwl bod y penderfyniad yn anghywir, a darparu tystiolaeth os yn bosibl. Rhaid i chi wneud cais am apêl o fewn mis i’r dyddiad ar y llythyr sy’n dweud wrthych nad yw’r cyngor yn newid y penderfyniad. Os yw eich cais yn hwyr, efallai y bydd yn dal i gael ei dderbyn os oes gennych reswm da dros hyn (er enghraifft, oherwydd eich bod yn sâl).

Os gwnaethoch gais am apêl ar yr un pryd ag y gwnaethoch gais am ailystyriaeth, dylai’r apêl fynd yn ei blaen yn awtomatig, er gwiriwch â’r adran budd-dal tai i weld a yw hynny’n wir. Cyn i’r apêl gael ei chynnal, gofynnir i chi a ydych am roi rhagor o wybodaeth i helpu’ch apêl.

Rwyf wedi gofyn am apêl – beth nesaf?

Ar ôl i chi anfon eich cais am apêl, anfonir ffurflen ymholiad cyn gwrandawiad a gwaith papur yr apêl atoch. Mae angen i chi lenwi’r ffurflen a’i hanfon yn ôl o fewn 14 diwrnod. Os na fyddwch yn dychwelyd y ffurflen o fewn yr amser hwn, bydd y broses apelio yn dod i ben. Os na allwch gael y ffurflen yn ôl mewn amser, mae’n bwysig iawn cysylltu â’r tribiwnlys a rhoi gwybod iddynt pam.

Pan fyddwch yn llenwi’r ffurflen, mae angen ichi benderfynu a ydych am gael gwrandawiad llafar, y bydd angen i chi neu rywun sy’n eich cynrychioli ei fynychu, neu wrandawiad papur, nad oes neb yn ei fynychu. Os yn bosibl, gofynnwch am wrandawiad llafar, gan y bydd hyn yn rhoi cyfle i chi gyflwyno’ch achos i’r tribiwnlys yn bersonol ac ateb unrhyw gwestiynau am eich sefyllfa.

Mae angen i chi hefyd benderfynu a ydych am i rywun eich cynrychioli. Gallwch gael help gan Shelter Cymru, cysylltwch â Advicelink Cymru neu chwiliwch am gynghorydd yma. Efallai y bydd cynghorydd yn gallu bod yn bresennol yn eich gwrandawiad apêl gyda chi a siarad ar eich rhan, gan y bydd ganddo brofiad o fynychu tribiwnlysoedd a bydd yn gallu cyflwyno eich achos yn y goleuni gorau.

Gallwch gyflogi cyfreithiwr i’ch cynrychioli, ond ni fyddwch yn gallu cael cymorth cyfreithiol i dalu am gynrychiolaeth yn y gwrandawiad. Os oes angen cyfieithydd neu ddehonglydd arnoch i fod yn bresennol i’ch helpu i gyfathrebu, gwnewch yn siŵr eich bod yn rhoi gwybod i’r tribiwnlys ymhell ymlaen llaw.

Beth fydd yn digwydd ar ôl i mi anfon y ffurflen cyn-ymholi?

Yna bydd angen i chi gasglu tystiolaeth ar gyfer eich achos, a’i hanfon i’r tribiwnlys. Eto, gallwch ofyn i gynghorydd eich helpu gyda hyn.

Os ydych wedi gofyn am wrandawiad llafar, byddwch wedyn yn cael gwybod am ddyddiad, amser a lleoliad eich gwrandawiad – bydd hyn o leiaf 14 diwrnod i ffwrdd. Dylid cynnal y gwrandawiad yn rhywle sy’n rhesymol hygyrch i chi, a byddwch yn gallu hawlio costau teithio. Os na allwch fod yn bresennol oherwydd cyflwr meddygol, gallwch ofyn i’r gwrandawiad gael ei gynnal yn eich cartref.

Os ydych wedi gofyn am wrandawiad papur, ni fyddwch yn cael gwybod pryd y bydd yn cael ei gynnal, felly gwnewch yn siŵr eich bod yn anfon eich tystiolaeth cyn gynted â phosibl.

Beth sy’n digwydd mewn gwrandawiad apêl?

Cynhelir gwrandawiad apêl o flaen barnwr tribiwnlys sydd â chymhwyster cyfreithiol nad yw’n cael ei gyflogi gan yr adran Budd-dal Tai na’r Adran Gwaith a Phensiynau. Bydd barnwr y tribiwnlys yn edrych ar yr holl ffeithiau eto ac yn dod i’w penderfyniad ei hun.

Os dewisoch chi wrandawiad llafar, byddwch chi neu’ch cynrychiolydd yn cael cyfle i esbonio’ch sefyllfa. Os ydych yn cynrychioli eich hun, ceisiwch beidio â bod yn nerfus neu’n emosiynol, a chyflwynwch y ffeithiau i’r tribiwnlys mor glir ag y gallwch.

Gall yr adran Budd-dal Tai anfon rhywun i gyflwyno eu dadleuon hefyd.

Pryd fydda i’n cael penderfyniad?

Fel arfer gallwch aros i farnwr y tribiwnlys wneud ei benderfyniad y diwrnod hwnnw. Os na, byddant fel arfer yn ysgrifennu atoch gyda’u penderfyniad o fewn saith diwrnod.

Beth os nad wyf yn cytuno â phenderfyniad yr apêl?

Os nad ydych yn cytuno â phenderfyniad y tribiwnlys Haen Gyntaf, gallwch apelio i’r Uwch dribiwnlys. Mae barnwr yr Uwch Dribiwnlys yn cyfateb i farnwr uchel lys ac mae’n arbenigo mewn cyfraith budd-daliadau. Gallwch ond apelio i’r Uwch dribiwnlys os ydych yn credu na gymhwysodd barnwr y tribiwnlys Haen Gyntaf y gyfraith yn briodol wrth wneud ei benderfyniad. Dim ond ar ôl i chi gymryd cyngor gan gynghorydd arbenigol, fel cyfreithiwr, gweithiwr achos cyfraith tai neu swyddog hawliau lles, y dylech geisio gwneud hyn. Gallwch gael help gan Shelter Cymru, cysylltwch â Advicelink Cymru neu chwiliwch am gynghorydd yma.

Beth os na allaf apelio?

Ni ellir apelio yn erbyn rhai penderfyniadau, er enghraifft penderfyniadau ynghylch pa mor aml y telir eich budd-dal. Yn yr achos hwn, efallai y byddwch yn gallu mynd i’r llys gan ddefnyddio’r broses adolygiad barnwrol. Fodd bynnag, dim ond i herio’r ffordd y gwnaeth y cyngor y penderfyniad y gallwch ddefnyddio adolygiad barnwrol, nid y penderfyniad ei hun.

Mae adolygiad barnwrol yn broses gymhleth, a bydd angen i chi gael cymorth gan gyfreithiwr. Yn dibynnu ar eich amgylchiadau, efallai y gallwch gael cymorth cyfreithiol i helpu gyda’r costau.

Beth os ydw i eisiau gwneud cwyn?

Os nad ydych yn hapus â’r ffordd yr ymdriniwyd â’ch hawliad, gallwch wneud cwyn gan ddefnyddio proses gwyno ffurfiol y cyngor – efallai y bydd gwybodaeth am hyn ar wefan eich cyngor, neu gallwch ofyn i’r cyngor am ragor o fanylion. Er enghraifft, efallai y byddwch am gwyno os yw staff y cyngor wedi bod yn anghwrtais neu’n anghydweithredol, neu wedi cymryd amser afresymol o hir i ymdrin â’ch achos.

Os nad ydych yn fodlon ag ymateb y cyngor, efallai y gallwch fynd â’ch cwyn at Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.