Os yw eich contract meddiannaeth safonol wedi dod i ben, a bod anghydfod ynghylch dychwelyd eich blaendal diogelwch cyfan neu ran ohono, efallai y bydd yn rhaid i chi fynd i’r llys i gael eich blaendal yn ôl.
A all y cynllun diogelu blaendaliadau fy helpu i gael fy mlaendal yn ôl?
Os ydych chi’n ddeiliad contract safonol, dylai eich landlord fod wedi diogelu eich blaendal mewn cynllun diogelu blaendaliadau a gymeradwywyd gan y llywodraeth.
Os, ar ddiwedd y contract, na allwch gytuno ynghylch dychwelyd rhywfaint neu’ch blaendal cyfan, yna gallwch ddefnyddio gwasanaeth Datrys Anghydfodau Amgen (ADR) y cynllun diogelu blaendaliadau. Mae’n rhad ac am ddim i’w ddefnyddio i chi a’ch landlord. Pan fydd anghydfod yn digwydd, ac os ydych chi a’ch landlord ill dau yn cytuno i ddefnyddio’r gwasanaeth, bydd yn rhaid i chi gytuno i dderbyn ei benderfyniad.
Os nad ydych chi neu’ch landlord yn cytuno i ddefnyddio’r gwasanaeth ADR yna bydd angen codi’r anghydfod yn y llys sirol.
Os dechreuodd eich cytundeb rhentu cyn 6 Ebrill 2007, ac nad ydych wedi llofnodi contract newydd ers hynny, efallai na fydd angen i gynllun amddiffyn eich blaendal. Os felly y mae ac nad ydych yn gallu datrys yr anghydfod trwy drafod gyda’r landlord, gallwch wneud hawliad i ad-dalu’r blaendal yn y llys sirol
Bydd yn rhaid i chi hefyd ddefnyddio’r llys sirol os oes gennych gytundeb rhentu nad yw’n gontract safonol. Er enghraifft, os ydych chi’n lletywr. Dysgwch fwy am fathau eraill o gytundebau rhentu yma.
Gofyn am ad-dalu eich blaendal diogelwch
Pan fyddwch chi’n symud allan a bod eich cytundeb rhentu yn dod i ben, trafodwch ad-dalu eich blaendal diogelwch gyda’ch landlord. Os ydych chi’ch dau yn cytuno ynghylch ad-dalu’r blaendal, ac unrhyw ddidyniadau, yna dylai’ch landlord ad-dalu eich blaendal cyn gynted â phosibl yn rhesymol.
Os na fyddwch yn derbyn y blaendal yn llawn, ysgrifennwch at eich landlord i ofyn am ad-dalu’r blaendal. Gallwch ddefnyddio ein llythyr templed D4.
Dylech hefyd gysylltu â’r cynllun amddiffyn a amddiffynnodd y blaendal. Gallant eich hysbysu am y broses os nad yw’ch landlord yn dychwelyd eich blaendal a’ch bod am godi anghydfod.
Beth os nad oedd y blaendal wedi’i ddiogelu?
Os yw’ch landlord:
- heb ddiogelu eich blaendal mewn cynllun a gymeradwywyd gan y llywodraeth
- wedi diogelu eich blaendal fwy na 30 diwrnod ar ôl i chi ei dalu
- heb roi’r wybodaeth ofynnol i chi, neu
- wedi rhoi’r wybodaeth ofynnol i chi fwy na 30 diwrnod ar ôl i chi dalu’r blaendal
Yna efallai y byddwch yn gallu hawlio iawndal yn y llys sirol. Gallwch ofyn am ddychwelyd y blaendal (ac unrhyw ddidyniadau y cytunwyd arnynt) pan fyddwch yn gwneud yr hawliad. Darllenwch am hawliadau iawndal blaendal yma.
Fodd bynnag, os penderfynwch beidio â hawlio’r iawndal ond eich bod yn dal i ddymuno hawlio dychwelyd y blaendal, yna gallwch ddefnyddio’r broses a amlinellir isod.
Ystyried mynd i’r llys
Os penderfynwch beidio â defnyddio proses ADR cynllun diogelu blaendaliadau, neu os nad yw eich blaendal wedi’i ddiogelu gan gynllun, yna bydd angen i chi fynd i’r llys i gael eich blaendal yn ôl.
Rydych chi’n gwneud hyn drwy gychwyn hawliad am ad-daliad eich blaendal yn erbyn eich landlord yn eich llys sirol lleol. Os yw eich hawliad am lai na £10,000 gallwch ddefnyddio’r ‘weithdrefn hawliadau bach’. Bydd y llys sirol yn edrych ar y dystiolaeth ac yn penderfynu a ddylai eich landlord ad-dalu rhywfaint neu’ch holl flaendal.
Cofiwch y gall eich landlord wneud gwrth-hawliad yn eich erbyn. Dyma pryd mae eich landlord yn gwneud hawliad yn eich erbyn mewn ymateb i’ch hawliad – er enghraifft, gallai eich landlord wneud gwrth-hawliad os ydych chi’n ddyledus rhent neu os ydych chi wedi difrodi’r eiddo. Cofiwch, os yw’r llys yn canfod bod gwrth-hawliad eich landlord yn werth mwy na’ch hawliad am ad-daliad, gallech chi fod yn ddyledus arian iddyn nhw.
Mae’r weithdrefn i fod i fod yn ddigon syml a syml i bobl ei defnyddio heb fod angen cyfreithiwr. Ni allwch gael cymorth cyfreithiol i wneud hawliad ond gallwch gael cymorth gan Shelter Cymru os oes gennych gwestiynau am y weithdrefn.
Gallwch hefyd ddilyn y camau isod i helpu’r broses i redeg mor llyfn â phosibl:
Cam 1: Anfon llythyr cyn cymryd camau gweithredu
Bydd y llys yn disgwyl anfon llythyr cyn cymryd camau gweithredu at eich landlord cyn i chi gychwyn hawliad. Bydd hyn yn rhoi gwybod i’ch landlord nad ydych yn hapus nad yw eich blaendal diogelwch wedi’i ad-dalu, a rhoi cyfle iddynt ei gywiro, fel arall rydych yn bwriadu mynd i’r llys.
Dylai’r llythyr cyn cymryd camau gweithredu gynnwys y canlynol:
- manylion unrhyw lythyrau/e-byst rydych eisoes wedi’u hanfon at eich landlord ynglŷn â’r blaendal
- manylion y didyniadau sydd wedi’u gwneud o’ch blaendal diogelwch a pham rydych chi’n eu herio
- manylion unrhyw dystiolaeth ategol sydd gennych i gefnogi’ch hawliad (er enghraifft, efallai eich bod wedi tynnu lluniau o gyflwr yr eiddo, neu fod gennych chi restr eiddo)
- dyddiad cau i ymateb i chi, fel arall byddwch chi’n mynd i’r llys. Fel arfer, mae 14 diwrnod yn ddigon o amser.
Defnyddiwch un o’n llythyrau enghreifftiol cyn cymryd camau gweithredu. Dewiswch pa un sydd fwyaf addas i’ch sefyllfa:
Llythyr enghreifftiol D5 – Nid yw fy landlord wedi dychwelyd unrhyw ran o’m blaendal ac rwyf am hawlio ad-daliad.
Llythyr enghreifftiol D6 – Dim ond rhan o’m blaendal y mae fy landlord wedi’i ddychwelyd ac rwyf am hawlio ad-daliad o’r didyniadau.
Bydd llawer o landlordiaid yn cytuno i dalu’r hyn sy’n ddyledus, neu o leiaf negodi, os ydyn nhw’n meddwl eich bod chi o ddifrif am fynd i’r llys.
Cam 2 – Gwneud cais i’r llys
Os nad yw’ch landlord yn ateb eich llythyr cyn cymryd camau gweithredu, neu os na allwch ddod i gytundeb rhyngoch chi’ch hunain ynghylch y blaendal, gallwch wneud cais i’r llys sirol i ddychwelyd rhywfaint neu’ch holl flaendal.
Dylech ystyried unrhyw gynigion y mae eich landlord yn eu gwneud i chi cyn bwrw ymlaen â’r cais.
Gallwch wneud eich hawliad:
- ar-lein yn www. moneyclaim.gov.uk
- drwy lenwi Ffurflen N1, gan ddilyn y Nodiadau ar gyfer yr hawlydd (N1A).
Cam 3 – Cynnwys tystiolaeth
Cynnwys tystiolaeth i gefnogi eich hawliad. Oni bai eich bod yn gwneud eich hawliad ar-lein, bydd angen i chi gynnwys copïau o’r holl ddogfennau perthnasol gyda’ch ffurflen hawlio, megis:
- copi o’ch contract meddiannaeth
- copïau o’r holl lythyrau / e-byst rhyngoch chi a’ch landlord sy’n ymwneud â’r blaendal diogelwch
- os hawlir ôl-ddyledion rhent, cofnodion o daliadau a wnaed
- y rhestr eiddo
- unrhyw luniau rydych chi wedi’u tynnu sy’n cefnogi eich hawliad
- derbynebau o unrhyw eitemau rydych chi wedi’u hatgyweirio neu eu disodli, neu ar gyfer addurno neu lanhau’r eiddo pan symudoch chi allan
- datganiadau gan dystion.
Os ydych chi’n cychwyn eich hawliad ar-lein, bydd yn rhaid i chi anfon y dogfennau hyn i’r llys ar wahân drwy’r post yn ddiweddarach. Bydd y llys yn dweud wrthych pryd i wneud hyn.
Cam 4 – Ffioedd hawlio a llog
Gallwch ofyn i’r llys orchymyn bod eich landlord yn talu eich ffioedd wrth gychwyn yr hawliad a llog ar y swm sy’n ddyledus i chi.
Os ydych chi’n gofyn am ad-daliad o’ch blaendal, er enghraifft, oherwydd bod eich contract wedi dod i ben, gallwch ofyn i’r llys orchymyn bod eich landlord yn talu llog i chi ar y swm sy’n ddyledus.
Gallwch godi llog o’r dyddiad y dylai eich blaendal fod wedi’i ddychwelyd. Bydd angen i chi gynnwys hyn ar y ffurflen hawlio. Fel arfer, y gyfradd llog y gallwch ei hawlio yw 8% ar gyfanswm yr arian sy’n ddyledus i chi ond dylech wirio gyda’r llys cyn hawlio gan y gallai’r ffigur hwn newid.
Cam 5 – Talu ffioedd llys neu hawlio eithriad
Mae ffi llys yn daladwy i gychwyn eich hawliad. Bydd swm y ffi yn dibynnu ar swm eich hawliad.
Efallai na fydd yn rhaid i chi dalu rhywfaint neu’r cyfan o’r ffi os ydych chi ar incwm isel. Efallai y byddwch yn gymwys i gael gostyngiad neu eithriad ffi. I wneud cais mae angen i chi lenwi ffurflen gais EX160 a darparu tystiolaeth o’ch incwm. Mae’r ffurflen ar gael yn Saesneg ac yn Gymraeg.
Bydd y ffi yn daladwy pan fyddwch chi’n cyflwyno’r hawliad. Dylech gynnwys y ffi briodol neu gais wedi’i gwblhau am eithriad neu ostyngiad ffi.
Gallwch ddarllen mwy am ffioedd llys yma.
Cam 6 – Cyflwyno’r hawliad i’r llys
Os ydych chi’n defnyddio hawliad arian ar-lein, bydd eich hawliad yn cael ei gyflwyno’n electronig.
Os ydych chi’n cwblhau cais papur, ar ôl i chi gwblhau’r ffurflen, a chasglu’r holl dystiolaeth ategol, mae’n rhaid i chi anfon 3 chopi i:
Canolfan Hawliadau Arian Llys y Sir
Canolfan Fusnes Salford
Blwch Post 527
Salford M5 0BY
Cam 7 – Arhoswch am ymateb eich landlord
Mae gan eich landlord 14 diwrnod i ymateb i’ch hawliad.
Nid yw’r landlord yn gwneud dim
Os nad yw’ch landlord yn ymateb i’ch hawliad o fewn y terfynau amser a roddir, gallwch ofyn i’r llys ystyried yr hawliad beth bynnag a dod i benderfyniad. Gelwir hyn yn gofyn am ‘ddyfarniad mewn diffyg’. Os bydd hyn yn digwydd, ni fydd gwrandawiad a bydd y barnwr yn gwneud penderfyniad yn seiliedig ar y wybodaeth a ddarparwyd gennych yn eich hawliad.
Mae’r landlord yn cytuno â rhan neu’r cyfan o’ch hawliad
Os yw’ch landlord yn cyfaddef ei fod yn ddyledus arian i chi, dylent lenwi ffurflen gyfaddefiad gyda chynnig talu. Gallwch wedyn ystyried a ydych yn derbyn eu cynnig a chwblhau’r Hysbysiad o Gyfaddefiad.
Yna bydd y llys yn penderfynu a ddylid rhestru gwrandawiad.
Dylech ystyried yn ofalus unrhyw gynigion y mae eich landlord yn eu gwneud i chi setlo’r achos, hyd yn oed os nad yw’n swm llawn yr ydych wedi’i hawlio. Gall y llys benderfynu y dylech orfod talu rhai o gostau eich landlord am ddod i’r llys os gwrthodwch yr hyn y maent yn ei ystyried yn gynnig rhesymol.
Landlord yn herio eich hawliad
Bydd y llys yn anfon copi o ffurflen ymateb eich landlord atoch ac yn dweud wrthych pryd i fynd i’r llys ar gyfer y gwrandawiad.
Efallai y bydd y llys hefyd yn dweud wrthych am ddarparu dogfennau ychwanegol a rhoi dyddiad cau i chi ar gyfer gwneud hyn. Gallai hyn gynnwys unrhyw dystiolaeth yr hoffech i’r barnwr ei hystyried, gan gynnwys dogfennau nad ydych eisoes wedi’u hanfon i mewn, a datganiad ysgrifenedig yn nodi hanes yr hyn sydd wedi digwydd. Cofiwch gynnwys ‘datganiad o wirionedd’ ar unrhyw dystiolaeth tyst, gan ddatgan “Rwy’n credu bod y ffeithiau a nodir yn y datganiad tyst hwn yn wir” a gwnewch yn siŵr ei fod wedi’i lofnodi. Mae’r un peth yn berthnasol os ydych wedi gofyn i unrhyw un arall wneud datganiad tyst i gefnogi eich hawliad.
Fel arfer, y dyddiad cau ar gyfer cael y wybodaeth i’r llys yw 14 diwrnod cyn y gwrandawiad.
Cam 8 – Ewch i unrhyw wrandawiad llys
Dylai’r gwrandawiad llys fod yn anffurfiol a dylech allu cynrychioli eich hun. Gall eich landlord gael ei gynrychioli gan rywun arall fel cyfreithiwr.
Mae’r barnwr yn gofyn cwestiynau yn seiliedig ar y dystiolaeth a ddarparwyd ac yn gwneud penderfyniad am eich hawliad ac a ddylai eich landlord ddychwelyd eich blaendal i gyd neu rywfaint ohono. Bydd y barnwr hefyd yn penderfynu a ddylai eich landlord dalu eich ffioedd llys ac unrhyw log rydych chi wedi’i hawlio ai peidio.
Os byddwch chi’n colli’r achos, does dim byd arall y gallwch chi ei wneud i gael eich blaendal yn ôl oni bai eich bod chi’n apelio. Gallai rheswm dros apelio fod oherwydd nad yw’r llys wedi ystyried y dystiolaeth yn iawn. Dylech chi geisio cyngor cyfreithiol os ydych chi’n ystyried apelio.
Did you find this helpful?
Diweddarwyd y dudalen hon ddiwethaf: Hydref 28, 2026
Mae’r wybodaeth sydd ar y wefan hon yn cael ei diweddaru a’i chynnal gan Shelter Cymru a dim ond canllawiau cyffredinol ar y gyfraith yng Nghymru y mae’n eu rhoi. Ni ddylid ei hystyried na dibynnu arni fel datganiad cyflawn nac awdurdodol o’r gyfraith.